Opracowania

Co odróżnia człowieka od zwierząt?

Na pytanie, co wyróżnia nasz gatunek na tle naszych zwierzęcych protoplastów, odpowiedzi szukał Andrew Buskell na łamach portalu „Philosophy, Logic & Scientific Method” na bazie pojęcia kultury kumulatywnej.

Najnowszy numer: Zrozumieć emocje

Zapisz się do newslettera:

---

Filozofuj z nami w social media

Nume­ry dru­ko­wa­ne moż­na zamó­wić onli­ne > tutaj. Pre­nu­me­ra­tę na rok 2017 moż­na zamó­wić > tutaj.

Magazyn można też nabyć od 4 sierpnia w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. > tutaj.

Aby dobro­wol­nie WESPRZEĆ naszą ini­cja­ty­wę dowol­ną kwo­tą, klik­nij „TUTAJ”.

Wie­le jest cech i zacho­wań, któ­re czy­nią gatu­nek ludz­ki wyjąt­ko­wym. Nie­któ­re są oczy­wi­ste, np. poro­zu­mie­wa­my się za pomo­cą mowy. Wie­le jed­nak róż­nic cięż­ko ziden­ty­fi­ko­wać. Przez ponad 50 ostat­nich lat bada­cze wypra­co­wa­li mode­le, para­dyg­ma­ty i testy, któ­re dostar­cza­ją coraz lep­sze­go wglą­du w to, co czy­ni czło­wie­ka wyjątkowym.

Jed­ną z pod­sta­wo­wych róż­nic mię­dzy ludź­mi a zwie­rzę­ta­mi jest zakres, w jakim ludzie wyko­rzy­stu­ją swo­ją wie­dzę i tech­no­lo­gię. Nie­któ­re zwie­rzę­ta wzno­szą budow­le, inne uży­wa­ją narzę­dzi, lecz tyl­ko ludzie wypra­co­wa­li narzę­dzia tak zróż­ni­co­wa­ne i – co wię­cej – wyko­rzy­stu­ją je do zasie­dla­nia nie­mal całej kuli ziemskiej.

Wie­lu psy­cho­lo­gów, pry­ma­to­lo­gów (pry­ma­to­lo­gia to dział zoo­lo­gii zaj­mu­ją­cy się ssa­ka­mi naczel­ny­mi) i bio­lo­gów-antro­po­lo­gów usi­łu­je zro­zu­mieć „jak” i „dla­cze­go” ludzie wypra­co­wa­li tech­no­lo­gię i trzy­ma­li się jej przez cały ten czas. Feno­men ów okre­śla­ją mia­nem „kul­tu­ry kumulatywnej”.

Nie­ste­ty, nie ma zgo­dy, co do zna­cze­nia tego poję­cia. Róż­ni bada­cze róż­nie je defi­niu­ją. Pro­blem tyczy się tego, co ma być kumu­lo­wa­ne przez gatu­nek ludz­ki. Według Buskel­la wła­śnie do filo­zo­fii nale­ży roz­róż­nie­nie tego, co pro­wa­dzi tu do róż­ni­cy zdań.

Buskell wyróż­nia 3 moż­li­we zna­cze­nia poję­cia „kul­tu­ry kumulatywnej”.

(1) Kul­tu­ra kumu­la­tyw­na jako wzrost złożoności

Jed­ną z róż­nic mię­dzy wytwo­ra­mi ludzi a wytwo­ra­mi zwie­rząt jest zło­żo­ność tych pierw­szych. Autor poda­je przy­kład GPS-a, któ­ry nie mógł być w cało­ści opra­co­wa­ny przez swe­go twór­cę – jest wyni­kiem wie­lu lat pra­cy wie­lu róż­nych ludzi dosko­na­lą­cych po tro­sze każ­dy jego aspekt.

(2) Kul­tu­ra kumu­la­tyw­na jako wzrost licz­by innowacji

Dru­gie zna­cze­nie doty­czy po pro­stu licz­by naszych wytwo­rów – jest to licz­ba nie­po­rów­ny­wal­nie więk­sza od licz­by wytwo­rów wszyst­kich innych zwie­rząt razem wzię­tych. Klu­czo­wa jest tutaj nasza zdol­ność do wyna­laz­czo­ści i łącze­nia ze sobą róż­nych wyna­laz­ków. Jest to moż­li­we dzię­ki kogni­tyw­nej zdol­no­ści do roz­kła­da­nia rze­czy na czyn­ni­ki pierw­sze i skła­da­nia ich na inne sposoby.

(3) Kul­tu­ra kumu­la­tyw­na jako wzrost zdol­no­ści do adaptacji

Wspo­mnie­li­śmy już o zamiesz­ki­wa­niu przez czło­wie­ka całej kuli ziem­skiej. Jest to bar­dzo waż­ny aspekt kul­tu­ry – pomoc w adap­ta­cji do coraz to trud­niej­szych warun­ków natu­ral­nych, co pozwa­la prze­ści­gnąć wszyst­kie inne zwie­rzę­ta w „wal­ce o byt”.

Roz­róż­niw­szy te rozu­mie­nia poję­cia „kul­tu­ry kumu­la­tyw­nej”, autor zada­je pyta­nie: co teraz? Czy wska­zu­jąc na róż­ne rodza­je kumu­la­cji, może­my stwier­dzić, że samo to poję­cie jest nie­zbyt uży­tecz­ne? Wyda­je się, że nie. Według Buskel­la rozu­mie­nia te mają ze sobą coś wspól­ne­go – wszyst­kie one opi­su­ją struk­tu­rę zmian dostęp­nych dla kolej­nych pokoleń.

Być może feno­men kul­tu­ry kumu­la­tyw­nej doty­czy tego, co teo­re­ty­cy ewo­lu­cji nazy­wa­ją ewo­lu­owal­no­ścią (ewo­lu­owal­ność – zdol­ność orga­ni­zmu do gene­ro­wa­nia dzie­dzi­czo­nej zmien­no­ści feno­ty­po­wej; feno­typ – zespół cech orga­ni­zmu) i popro­wa­dzi do badań nad zja­wi­skiem ewo­lu­owal­no­ści kulturowej.

Opra­co­wa­nie: Śmist Antoni

Źró­dło: Phi­lo­so­phy, Logic & Scien­ti­fic Method

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wes­przeć tę ini­cja­ty­wę dowol­ną kwo­tą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakład­ki WSPARCIE na naszej stro­nie, kli­ka­jąc poniż­szy link. Klik: Chcę wes­przeć „Filo­zo­fuj!”

Polecamy