Artykuł Filozofia dla dzieci Filozofia w szkole

Dorota Monkiewicz-Cybulska: Dobro i zło moralne w naszym życiu – scenariusz lekcji dla klas IVVIII szkoły podstawowej

Najnowszy numer: Nowy człowiek?

Zapisz się do newslettera:

---

Filozofuj z nami w social media

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2017 można zamówić > tutaj.

Magazyn można też nabyć od 23 listopada w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „TUTAJ”.

Tekst ukazał się w „Filo­zo­fuj” 2017 nr 5 (17), s. 48–49. W pełnej wer­sji graficznej jest dostęp­ny w pliku PDF.


Cele:

Uczniowie rozróż­ni­a­ją dobro w znacze­niu innym niż dobro moralne.

Uczniowie potrafią wskazać przykłady dobra i zła w świecie, np. katak­l­izmy, choro­by i inne nieszczęś­cia, oraz odróżnić je od dobra i zła moral­nego, których spraw­cą jest człowiek.

Uczniowie rozu­mieją, że w znacze­niu potocznym poję­cie dobra i zła zależy częs­to od inter­pre­tacji wydarzeń.

Uczniowie potrafią dostrzec, że wybór postawy życiowej wpły­wa na odbiór zdarzeń przez nich samych.

Uczniowie zda­ją sobie sprawę, że nie zawsze dobro dla jed­nego człowieka jest dobrem dla innego.

Uczniowie rozu­mieją, że każdy dzi­ała, by osiągnąć jakieś dobro, tylko błęd­nie je cza­sem poj­mu­je lub dobiera złe środ­ki. Przez to pojaw­ia­ją się złe kon­sek­wenc­je np. kradzież, by osiągnąć bogact­wo, niesie ryzyko więzienia oraz demor­al­iza­cji.

Uczniowie rozu­mieją, że zło częs­to pochodzi z braku dostate­cznej wiedzy o tym, co jest dobre i jak to osiągnąć, a nie z czys­tego zami­aru czynienia i doświad­cza­nia zła.

Materiały:

Chińs­ka przy­powieść
(Przy­toc­zona opowiast­ka stanowi punkt wyjś­cia do dyskusji. Moż­na ją opowiadać również w bardziej rozbu­dowany i bar­wny sposób).

Metody i formy pra­cy:
Pyta­nia sokrate­jskie
Burza mózgów
Ekspery­ment myślowy
Dyskus­ja

Część I

Dobre i złe zdarzenia.

Prze­bieg lekcji:
Zaję­cia rozpoczy­namy od przeczy­ta­nia baj­ki. Następ­nie inicju­je­my dyskusję.

Dawno temu, w ubo­giej chińskiej wiosce, mieszkał wraz z synem pewien bied­ny wieś­ni­ak. Oprócz kawał­ka zie­mi i małej chaty posi­adał tylko konia.
Pewnego dnia koń uciekł. Mieszkań­cy wios­ki współczuli wieś­ni­akowi, jed­nak on tylko wzruszył ramion­a­mi i powiedzi­ał: może to źle, że koń uciekł, a może to dobrze?
Niedłu­go potem koń wró­cił do sta­jni, prowadząc ze sobą wspani­ałą klacz. Gdy sąsiedzi dowiedzieli się o tym, pograt­u­lowali gospo­dar­zowi szczęś­cia. Może to dobrze, że koń wró­cił – odpowiedzi­ał gospo­darz – a może źle? Niedłu­go potem syn wieś­ni­a­ka chci­ał oswoić klacz, lecz spadł z niej, gdy stanęła dęba i zła­mał nogę. Sąsiedzi złożyli wyrazy ubole­wa­nia ojcu, mówiąc, że to wielkie nieszczęś­cie. Może tak, a może nie? – skwitował jak zwyk­le wieś­ni­ak. Wszyscy byli zdu­mieni tym pode­jś­ciem – prze­cież wypadek zawsze jest tragedią. Noga chłopa­ka nie zdążyła się jeszcze dobrze zagoić, gdy do wios­ki przy­byli wysłan­ni­cy cesarza, by zwer­bować wszys­t­kich młodych mężczyzn z zami­arem wysła­nia ich na front. Z wojskiem musieli pójść wszyscy prócz syna wieś­ni­a­ka, którego noga wciąż nie była spraw­na. Żaden z młodzieńców nie powró­cił już do wios­ki, bo wszyscy zginęli na wojnie.”

Przykład­owe pyta­nia do tek­stu

Czy pode­jś­cie wieś­ni­a­ka do zdarzeń było rozsądne?

Czy jego postawa ułatwiała mu, czy może utrud­ni­ała rozpoz­nanie tego, co naprawdę się wydarza?

Jak może­my rozu­mieć dobro w naszym życiu: jako wartość moral­ną, przy­jem­ność, użyteczność, lub coś, czego chce­my w danym momen­cie?

Czy moż­na jed­noz­nacznie wskazać, co przyniesie złe, a co dobre kon­sek­wenc­je dla nas w sen­sie zarówno satys­fakcji z życia, jak i roz­wo­ju moral­nego?

Jak doświad­cze­nie życiowe może wpłynąć na naszą ocenę tego, co się dzieje?

Czy to, co się wydarza w życiu ocenić może­my dopiero po jakimś cza­sie?

Czy moż­na w niek­tórych przy­pad­kach od razu rozpoz­nać, że dzieje się coś złego?

Czy jest coś, co jest dobre zawsze i dla wszys­t­kich?

Następ­nie zachę­camy uczniów do wskaza­nia, co jest dobrem, a co złem w ogól­nym rozu­mie­niu i zapisu­je­my to na tabl­i­cy w dwóch kolum­nach, np:

woj­na                         wygrana na loterii
wypadek                    zakochanie
bankruct­wo               poko­nanie raka

Część II

Uczniowie stara­ją się podać przykład ze swo­jego doświad­czenia: gdy to, co wydawało się czymś złym, okaza­ło się ostate­cznie słuszne; lub gdy to, co pozornie było dobre, przyniosło złe rezul­taty.

Dobrzy i źli ludzie

W drugiej częś­ci lekcji zaj­mu­je­my się złem i dobrem moral­nym. Wpierw uczniowie zas­tanaw­ia­ją się nad oceną czynów, które przyniosły ten sam zły skutek, ale zostały wyko­nane z inną intencją.

Przykład: morder­st­wo z pre­m­e­dy­tacją w porów­na­niu ze spowodowaniem wypad­ku ze skutkiem śmiertel­nym. W obu przy­pad­kach efek­tem jest śmierć człowieka, jed­nak pytamy uczniów, czy tak samo oce­ni­amy oba te czyny oraz ludzi, którzy ich dokon­ali. Pytamy też, jaki wpływ na ocenę moral­ną czynów ma dla nas intenc­ja dzi­ała­jącego.

Ćwiczenie

Prosimy uczniów o wymie­nie­nie pię­ciu cech, które charak­teryzu­ją dobrych i złych moral­nie ludzi. Następ­nie (drogą głosowa­nia) uczniowie wskazu­ją jed­ną z cech u obu rodza­jów ludzi, np. u ludzi dobrych może być to mądrość w sen­sie roztrop­noś­ci i widzenia kon­sek­wencji włas­nych wyborów, u ludzi złych – głupota, czyli brak powyższych umiejęt­noś­ci.

Następ­nie, bazu­jąc na tych spostrzeże­ni­ach, uczniowie dokonu­ją ekspery­men­tu myślowego. Co by się stało, gdy­by z umysłu złego człowieka usunąć jego cechę wiodącą i zastąpić cechą wiodącą dobrego człowieka? Jaka zmi­ana by zaszła?

Czy jest możli­we naby­cie cech dobrych ludzi poprzez pewne wybo­ry życiowe?

Pozostałą część zajęć moż­na wyko­rzys­tać na dyskusję o dobru i złu w ludzi­ach.

Przykładowe pytania:

Czy ktoś, kto postępu­je źle w sen­sie moral­nym (np. bije kogoś lub krad­nie), chce sam dla siebie zła, czyli np. zostać ukaranym?

Czy człowiek zły moral­nie może być szczęśli­wy?

Czy człowiek może być całkowicie dobry lub zły?

Czy moż­na nauczyć się być dobrym moral­nie?

Czy moż­na zachowywać się dobrze bez dobrego przykładu?

Skąd ludzie wiedzą, co jest dobre?

Co może pomóc ludziom w dostrze­ga­niu dobrych lub złych skutków tego, co wybier­amy?


Doro­ta Monkiewicz-Cybul­s­ka – Absol­wen­t­ka filo­zofii teo­re­ty­cznej KUL oraz his­torii UMCS, nauczy­ciel­ka ety­ki w Szkole Pod­sta­wowej im. B. Chro­brego w Lublin­ie. Zain­tere­sowa­nia naukowe: dydak­ty­ka filo­zofii, ety­ka środowiskowa i bioe­ty­ka. Poza filo­zofią pasjonu­je ją taniec współczes­ny, który w wol­nych chwilach inten­sy­wnie upraw­ia.

Tekst jest dostęp­ny na licencji: Uznanie autorstwa-Na tych samych warunk­ach 3.0 Pol­s­ka.
W pełnej wer­sji graficznej jest dostęp­ny w pliku PDF.

< Powrót do spisu treś­ci numeru.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy