Artykuł Filozofia w szkole

Dorota Monkiewicz-Cybulska: Opowiadania filozoficzne w warsztacie nauczyciela

Pretekst do dyskusji filozoficznej z dziećmi może powstać na podstawie jakiegoś zdarzenia lub ilustracji. Dialog staje się pełniejszy, gdy temat dyskusji zaangażuje emocjonalnie małych uczestników. Ten efekt daje też dobrze dobrane opowiadanie filozoficzne.

R e k l a m a

Tekst uka­zał się w „Filo­zo­fuj” 2016 nr 4 (10), s. 47. W peł­nej wer­sji gra­ficz­nej jest dostęp­ny w pli­ku PDF.


W docie­ka­niach filo­zo­ficz­nych z dzieć­mi opar­cie się na utwo­rze lite­rac­kim two­rzy punkt wyj­ścia do roz­po­czę­cia dys­ku­sji, któ­ra jest meri­tum tego typu warsz­ta­tów. Z baj­ka­mi filo­zo­ficz­ny­mi moż­na pra­co­wać na dwa spo­so­by. W pierw­szej meto­dzie po prze­czy­ta­niu tek­stu wspól­nie poszu­ku­je się tema­tu dys­ku­sji w zależ­no­ści od tego, co naj­bar­dziej zain­te­re­so­wa­ło dzie­ci. W dru­giej dobie­ra się lite­ra­tu­rę do z góry okre­ślo­ne­go tema­tu dys­ku­sji, np. kwe­stii pięk­na, praw­dy, dobra i zła. W obu spo­so­bach istot­ne jest, żeby umoż­li­wić dzie­ciom samo­dziel­ne sta­wia­nie pytań filo­zo­ficz­nych i wspól­ne szu­ka­nie odpo­wie­dzi. Rola opie­ku­na spro­wa­dza się do zachę­ca­nia dzie­ci do aktyw­no­ści poprzez pyta­nia nawią­zu­ją­ce do lite­ra­tu­ry, np.: Co cię zacie­ka­wi­ło? Dla­cze­go tak uwa­żasz? Co to ozna­cza? Czy to jest słusz­ne?

Pra­ca z opo­wiast­ka­mi filo­zo­ficz­ny­mi roz­wi­ja wyobraź­nię i aktyw­ne słu­cha­nie, ale przede wszyst­kim istot­ne jest naby­wa­nie umie­jęt­no­ści pro­wa­dze­nia dia­lo­gu filo­zo­ficz­ne­go: sta­wia­nia śmia­łych tez, zada­wa­nia traf­nych pytań, poszu­ki­wa­nia odpo­wie­dzi, argu­men­to­wa­nia za danym poglą­dem, słu­cha­nia wypo­wie­dzi pozo­sta­łych uczest­ni­ków i odno­sze­nia się do nich. Słu­cha­nie i dys­ku­to­wa­nie opo­wia­dań filo­zo­ficz­nych nie koń­czy się tyl­ko na teo­rii. W sytu­acji ide­al­nej dzie­ci powin­ny wykształ­cić w sobie umie­jęt­ność zasto­so­wa­nia wnio­sków do wła­sne­go życio­we­go doświad­cze­nia.

Lite­ra­tu­ra filo­zo­ficz­na daje dzie­ciom moż­li­wość wyj­ścia poza ramy tra­dy­cyj­ne­go myśle­nia. Dla­te­go do docie­kań filo­zo­ficz­nych nie nale­ży dobie­rać utwo­rów banal­nych, gdzie wszyst­ko jest oczy­wi­ste, bo nie zosta­wia się miej­sca na wła­sne prze­my­śle­nia. Bar­dziej war­to­ścio­we są wąt­ki lite­rac­kie poka­zu­ją­ce kon­flik­ty moral­ne, oba­la­ją­ce mit, że świat jest bia­ło-czar­ny. W baj­kach filo­zo­ficz­nych rezy­gnu­je się więc z nachal­ne­go mora­li­zo­wa­nia na rzecz poka­za­nia, np. dyle­ma­tów etycz­nych.

Bazu­jąc na lite­ra­tu­rze, moż­na roz­po­cząć dys­ku­sję na bar­dziej kon­kret­ny temat, np. rasi­zmu. Do tego zagad­nie­nia ist­nie­je opo­wiast­ka o balo­nia­rzu, któ­ry wypusz­cza w powie­trze balo­ny. Czar­no­skó­ry chło­piec pyta balo­nia­rza nie­pew­nie, czy czar­ny balo­nik pole­ci rów­nie wyso­ko, jak te w innych kolo­rach. Balo­niarz odpo­wia­da chłop­cu, że wyso­ki lot zale­ży od tego, co balo­nik ma w środ­ku, a nie od jego kolo­ru.
Pyta­nia do dzie­ci mogą być nastę­pu­ją­ce: dla­cze­go chło­piec mógł mieć takie wąt­pli­wo­ści? Czy zga­dza­cie się z koń­co­wym wnio­skiem, że to od wnę­trza zale­ży wyso­kość lotu, nie od kolo­ru? Co ozna­cza wnę­trze u czło­wie­ka? Wraż­li­wość i cel­ność wypo­wie­dzi dzie­ci mogą nie­kie­dy zadzi­wić doro­słych.

Cie­ka­we efek­ty daje też pole­ce­nie zilu­stro­wa­nia wysłu­cha­nej histo­rii, bo dzie­ci przed­sta­wia­ją czę­sto sym­bo­licz­nie głów­ny sens lub inter­pre­ta­cję tego, co je poru­szy­ło.

War­to pre­zen­to­wać dzie­ciom ten typ lite­ra­tu­ry, bo wszyst­kie dobrze prze­my­śla­ne opo­wiast­ki filo­zo­ficz­ne mają tę cechę, że dzia­ła­ją czę­sto o wie­le głę­biej niż tyl­ko na inte­lekt. Wie­le opo­wie­ści dzia­ła z opóź­nie­niem, mądrość w nich zawar­ta obja­wi się w kon­kret­nej sytu­acji życio­wej lub przy dosta­tecz­nej doj­rza­ło­ści słu­cha­cza.


Doro­ta Mon­kie­wicz-Cybul­ska – Absol­went­ka filo­zo­fii teo­re­tycz­nej KUL oraz histo­rii UMCS, nauczy­ciel­ka ety­ki w Szko­le Pod­sta­wo­wej im. B. Chro­bre­go w Lubli­nie. Zain­te­re­so­wa­nia nauko­we: dydak­ty­ka filo­zo­fii, ety­ka śro­do­wi­sko­wa i bio­ety­ka. Poza filo­zo­fią pasjo­nu­je ją taniec współ­cze­sny, któ­ry w wol­nych chwi­lach inten­syw­nie upra­wia.

Tekst jest dostęp­ny na licen­cji: Uzna­nie autor­stwa-Na tych samych warun­kach 3.0 Pol­skaW peł­nej wer­sji gra­ficz­nej moż­na go prze­czy­tać > tutaj.

< Powrót do spi­su tre­ści nume­ru.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Reklama

Już w sprze­da­ży w dobrych salo­ni­kach pra­so­wych w całej Pol­sce

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wes­przeć tę ini­cja­ty­wę dowol­ną kwo­tą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakład­ki WSPARCIE na naszej stro­nie, kli­ka­jąc poniż­szy link. Klik: Chcę wes­przeć „Filo­zo­fuj!”

Polecamy