Artykuł Filozofia w szkole

Dorota Monkiewicz-Cybulska: Opowiadania filozoficzne w warsztacie nauczyciela

Pretekst do dyskusji filozoficznej z dziećmi może powstać na podstawie jakiegoś zdarzenia lub ilustracji. Dialog staje się pełniejszy, gdy temat dyskusji zaangażuje emocjonalnie małych uczestników. Ten efekt daje też dobrze dobrane opowiadanie filozoficzne.

Najnowszy numer: Oblicza sprawiedliwości

Zapisz się do newslettera:

---

Filozofuj z nami w social media

Najnowszy numer można nabyć od 1 czerwca w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2018 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Tekst ukazał się w „Filo­zo­fuj” 2016 nr 4 (10), s. 47. W pełnej wer­sji graficznej jest dostęp­ny w pliku PDF.


W docieka­ni­ach filo­zoficznych z dzieć­mi opar­cie się na utworze lit­er­ackim tworzy punkt wyjś­cia do rozpoczę­cia dyskusji, która jest mer­i­tum tego typu warsz­tatów. Z bajka­mi filo­zoficzny­mi moż­na pra­cow­ać na dwa sposo­by. W pier­wszej metodzie po przeczy­ta­niu tek­stu wspól­nie poszuku­je się tem­atu dyskusji w zależnoś­ci od tego, co najbardziej zain­tere­sowało dzieci. W drugiej dobiera się lit­er­aturę do z góry określonego tem­atu dyskusji, np. kwestii pięk­na, prawdy, dobra i zła. W obu sposobach istotne jest, żeby umożli­wić dzieciom samodzielne staw­ian­ie pytań filo­zoficznych i wspólne szukanie odpowiedzi. Rola opieku­na sprowadza się do zachę­ca­nia dzieci do akty­wnoś­ci poprzez pyta­nia naw­iązu­jące do lit­er­atu­ry, np.: Co cię zaciekaw­iło? Dlaczego tak uważasz? Co to oznacza? Czy to jest słuszne?

Pra­ca z opowiastka­mi filo­zoficzny­mi rozwi­ja wyobraźnię i akty­wne słuchanie, ale przede wszys­tkim istotne jest naby­wanie umiejęt­noś­ci prowadzenia dia­logu filo­zoficznego: staw­ia­nia śmi­ałych tez, zadawa­nia trafnych pytań, poszuki­wa­nia odpowiedzi, argu­men­towa­nia za danym poglą­dem, słucha­nia wypowiedzi pozostałych uczest­ników i odnoszenia się do nich. Słuchanie i dysku­towanie opowiadań filo­zoficznych nie kończy się tylko na teorii. W sytu­acji ide­al­nej dzieci powin­ny wyk­sz­tał­cić w sobie umiejęt­ność zas­tosowa­nia wniosków do włas­nego życiowego doświad­czenia.

Lit­er­atu­ra filo­zoficz­na daje dzieciom możli­wość wyjś­cia poza ramy trady­cyjnego myśle­nia. Dlat­ego do dociekań filo­zoficznych nie należy dobier­ać utworów banal­nych, gdzie wszys­tko jest oczy­wiste, bo nie zostaw­ia się miejs­ca na własne prze­myśle­nia. Bardziej wartoś­ciowe są wąt­ki lit­er­ack­ie pokazu­jące kon­flik­ty moralne, obal­a­jące mit, że świat jest biało-czarny. W bajkach filo­zoficznych rezygnu­je się więc z nachal­nego mor­al­i­zowa­nia na rzecz pokaza­nia, np. dylematów ety­cznych.

Bazu­jąc na lit­er­aturze, moż­na rozpocząć dyskusję na bardziej konkret­ny tem­at, np. rasiz­mu. Do tego zagad­nienia ist­nieje opowiast­ka o balo­niarzu, który wypuszcza w powi­etrze balony. Czarnoskóry chło­piec pyta balo­niarza niepewnie, czy czarny balonik pole­ci równie wysoko, jak te w innych kolorach. Balo­niarz odpowia­da chłopcu, że wyso­ki lot zależy od tego, co balonik ma w środ­ku, a nie od jego koloru.
Pyta­nia do dzieci mogą być następu­jące: dlaczego chło­piec mógł mieć takie wąt­pli­woś­ci? Czy zgadza­cie się z koń­cowym wnioskiem, że to od wnętrza zależy wysokość lotu, nie od koloru? Co oznacza wnętrze u człowieka? Wrażli­wość i cel­ność wypowiedzi dzieci mogą niekiedy zadzi­wić dorosłych.

Ciekawe efek­ty daje też polece­nie zilus­trowa­nia wysłuchanej his­torii, bo dzieci przed­staw­ia­ją częs­to sym­bol­icznie główny sens lub inter­pre­tację tego, co je poruszyło.

Warto prezen­tować dzieciom ten typ lit­er­atu­ry, bo wszys­tkie dobrze prze­myślane opowiast­ki filo­zoficzne mają tę cechę, że dzi­ała­ją częs­to o wiele głę­biej niż tylko na intelekt. Wiele opowieś­ci dzi­ała z opóźnie­niem, mądrość w nich zawarta objawi się w konkret­nej sytu­acji życiowej lub przy dostate­cznej dojrza­łoś­ci słuchacza.


Doro­ta Monkiewicz-Cybul­s­ka – Absol­wen­t­ka filo­zofii teo­re­ty­cznej KUL oraz his­torii UMCS, nauczy­ciel­ka ety­ki w Szkole Pod­sta­wowej im. B. Chro­brego w Lublin­ie. Zain­tere­sowa­nia naukowe: dydak­ty­ka filo­zofii, ety­ka środowiskowa i bioe­ty­ka. Poza filo­zofią pasjonu­je ją taniec współczes­ny, który w wol­nych chwilach inten­sy­wnie upraw­ia.

Tekst jest dostęp­ny na licencji: Uznanie autorstwa-Na tych samych warunk­ach 3.0 Pol­s­kaW pełnej wer­sji graficznej moż­na go przeczy­tać > tutaj.

< Powrót do spisu treś­ci numeru.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Wesprzyj nasz projekt

Polecamy