Artykuł Etyka Filozofia dla dzieci Filozofia w szkole

Dorota Monkiewicz-Cybulska: Mam swoje zdanie i szanuję twoje

Uczenie etyki w formie dociekań filozoficznych pozwala dzieciom na indywidualny i wielowymiarowy rozwój moralny. Taki model rozważań etycznych u dzieci może być podjęty zarówno przez szkołę, jak i przez rodziców

Najnowszy numer: Edukacja moralna

Zapisz się do newslettera:

---

Filozofuj z nami w social media

Nume­ry dru­ko­wa­ne moż­na zamó­wić onli­ne > tutaj. Pre­nu­me­ra­tę na rok 2017 moż­na zamó­wić > tutaj.

Magazyn można też nabyć od 2 października w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. > tutaj.

Aby dobro­wol­nie WESPRZEĆ naszą ini­cja­ty­wę dowol­ną kwo­tą, klik­nij „TUTAJ”.

Tekst uka­zał się w „Filo­zo­fuj” 2017 nr 1 (13), s. 46–47. W peł­nej wer­sji gra­ficz­nej jest dostęp­ny w pli­ku PDF.


Ety­ka to dział filo­zo­fii zaj­mu­ją­cy się naszy­mi dzia­ła­nia­mi, inten­cja­mi, decy­zja­mi wraz z uza­sad­nie­niem, dla­cze­go nie­któ­re z nich są dobre, słusz­ne, war­to­ścio­we moral­nie, a inne nie. Ucząc dzie­ci ety­ki, nie cho­dzi tyl­ko o prze­ka­zy­wa­nie reguł moral­nych, któ­re uwa­ża­my za dobre i nakła­nia­nie do ich prze­strze­ga­nia. Licząc, że póź­niej auto­ma­tycz­nie zasto­su­ją je w życiu, może­my się zawieść. Celem roz­mów etycz­nych z dzieć­mi jest przede wszyst­kim pomoc w kształ­to­wa­niu ich wła­snej toż­sa­mo­ści moral­nej, odwa­gi wyra­ża­nia jej w trud­nych sytu­acjach oraz tole­ran­cji na odmien­ność poglą­dów u innych ludzi.

Etyka jako filozoficzne dociekanie

Rodzi­ce ocze­ku­ją, by w szko­le uczo­no nie tyl­ko tra­dy­cyj­nych przed­mio­tów, ale rów­nież prze­ka­zy­wa­no dzie­ciom wła­ści­wy model zacho­wań moral­nych. Mat­thew Lip­man, twór­ca P4C (Filo­zo­fii dla dzie­ci), uwa­żał, że zachę­ca­nie do roz­wo­ju moral­ne­go to jeden z trud­niej­szych pro­ble­mów w edu­ka­cji szkol­nej. Twier­dził wprost, że spo­łe­czeń­stwo, któ­re nie zapew­ni dzie­ciom edu­ka­cji etycz­nej, jest odpo­wie­dzial­ne za ich nie­mo­ral­ne postę­po­wa­nie w przy­szło­ści. Lip­man wpro­wa­dził kil­ka zmian w sto­sun­ku do tra­dy­cyj­nych metod naucza­nia dzie­ci ety­ki i włą­czył ją do swo­je­go pro­gra­mu docie­kań filo­zo­ficz­nych. Nie jest przy­pad­kiem, że w jego pro­gra­mie „Filo­zo­fia w szko­le” ety­ka zaj­mu­je miej­sce zaraz po logi­ce. Lip­man uwa­żał, że punk­tem wyj­ścia do docie­kań moral­nych z dzieć­mi jest przy­ję­cie, że dzie­ci są racjo­nal­ne. Potra­fią one w swo­ich dzia­ła­niach kie­ro­wać się tak­że rozu­mo­wa­niem, a nie – jak czę­sto się przyj­mu­je – samy­mi emo­cja­mi. Dzie­ci, roz­pa­tru­jąc kwe­stie moral­ne, potra­fią ana­li­zo­wać, wnio­sko­wać i posłu­gi­wać się przy tym abs­trak­cja­mi np. poję­ciem spra­wie­dli­wo­ści czy wol­no­ści. Lip­man uwa­żał, że zacho­wa­nia dzie­ci, któ­re nie odpo­wia­da­ją moral­nym stan­dar­dom doro­słych, czę­sto wyni­ka­ją z bra­ku doświad­cze­nia życio­we­go dzie­ci, któ­re pozwa­la­ło­by im czer­pać pomy­sły na reak­cję w sytu­acjach nietypowych.

Podstawą jest dialog

Ety­ka jest czę­ścią filo­zo­fii, a w niej istot­ną rolę odgry­wa dia­log. Lip­man pod­kre­ślał, że jest on nie­moż­li­wy, jeśli z zasa­dy trak­tu­je­my swo­ich roz­mów­ców jako głup­szych od sie­bie. Odma­wia­nie dzie­ciom zdol­no­ści do logicz­nych i sen­sow­nych uza­sad­nień swo­ich dzia­łań ozna­cza brak sza­cun­ku do nich. To zamy­ka moż­li­wość poro­zu­mie­nia się. Dzie­ci powin­ny czuć się sza­no­wa­ne, bo bez tego pro­gram edu­ka­cji moral­nej może ponieść fia­sko. Według Lip­ma­na w edu­ka­cji etycz­nej cho­dzi nie tyl­ko o zro­zu­mie­nie przez dzie­ci reguł postę­po­wa­nia, ale przede wszyst­kim naby­cie wie­dzy prak­tycz­nej, jak te regu­ły zasto­so­wać w sytu­acjach nie­ty­po­wych lub niejasnych.

Dzię­ki docie­ka­niom filo­zo­ficz­nym dzie­ci uświa­da­mia­ją sobie róż­no­rod­ność i wie­lo­wy­mia­ro­wość sytu­acji życio­wych, bo otwie­ra­ją się na inne spoj­rze­nie na tę samą sytu­ację. Odkry­wa­ją szer­szą per­spek­ty­wę ana­li­zo­wa­ne­go pro­ble­mu wyma­ga­ją­ce­go pod­ję­cia decy­zji moral­nych. Znaj­du­ją wła­ści­we pro­por­cje mię­dzy potrze­ba­mi wła­sny­mi a innych. Lip­man twier­dził, że brak umie­jęt­no­ści dostrze­że­nia, że dobro­stan innych jest tak samo waż­ny jak mój, jest przy­czy­ną nie­wła­ści­wych etycz­nie zacho­wań u dzie­ci, bo powo­du­je moral­ną bez­myśl­ność. Pod­sta­wą w docie­ka­niach moral­nych według pro­gra­mu Lip­ma­na jest to, że nauczy­ciel nie mówi uczniom, jakie war­to­ści mają przy­jąć, tyl­ko docho­dzą do tego razem jako wspól­no­ta docie­ka­ją­ca. Pod­kre­ślał, że klu­czo­wy w nauce ety­ki jest roz­wój wyobraź­ni, bo ona pozwa­la dostrzec róż­ne roz­wią­za­nia i prze­wi­dy­wać kon­se­kwen­cje dzia­łań. Zale­cał jej kształ­to­wa­nie poprzez lite­ra­tu­rę, sztu­ki pla­stycz­ne, muzycz­ne czy tanecz­ne, bo roz­wi­ja­ją one kre­atyw­ność i zdol­ność do reflek­sji – nie­odzow­ne w etyce.

Roz­wój moral­ny według pro­gra­mu Lip­ma­na opie­ra się zarów­no na włą­cze­niu racjo­nal­no­ści, jak i sfe­ry emo­cjo­nal­nej. To połą­cze­nie kształ­tu­je u dzie­ci świa­do­mość swo­ich uczuć, uczuć innych osób oraz umie­jęt­ność komu­ni­ka­cji. Ponad­to dzię­ki temu uczu­cia sta­ją się bar­dziej racjo­nal­ne, np. pra­gnie­nia kie­ro­wa­ne są w więk­szym stop­niu roz­sąd­kiem. Kon­se­kwen­cją posłu­gi­wa­nia się logi­ką w docie­ka­niach moral­nych może być np. to, że dzie­ci będą uni­kać kłam­stwa nie dla­te­go, że to wbrew regu­łom, ale ze wzglę­du na to, że nie har­mo­ni­zu­je to z ich życiem i świa­do­mie przy­ję­ty­mi war­to­ścia­mi. Taki filo­zo­ficz­ny model naucza­nia ety­ki ma za zada­nie przy­go­to­wać dzie­ci do podej­mo­wa­nia świa­do­mych i samo­dziel­nych wybo­rów moral­nych w życiu.


War­to doczytać
M. Lip­man, A.M. Sharp, F.S. Osca­ny­an, Filo­zo­fia w szko­le, War­sza­wa 2008.


Doro­ta Mon­kie­wicz-Cybul­ska – Absol­went­ka filo­zo­fii teo­re­tycz­nej KUL oraz histo­rii UMCS, nauczy­ciel­ka ety­ki w Szko­le Pod­sta­wo­wej im. B. Chro­bre­go w Lubli­nie. Zain­te­re­so­wa­nia nauko­we: dydak­ty­ka filo­zo­fii, ety­ka śro­do­wi­sko­wa i bio­ety­ka. Poza filo­zo­fią pasjo­nu­je ją taniec współ­cze­sny, któ­ry w wol­nych chwi­lach inten­syw­nie uprawia.

Tekst jest dostęp­ny na licen­cji: Uzna­nie autor­stwa-Na tych samych warun­kach 3.0 Pol­ska.
W peł­nej wer­sji gra­ficz­nej moż­na go prze­czy­tać > tutaj.

< Powrót do spi­su tre­ści nume­ru.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Reklama

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wes­przeć tę ini­cja­ty­wę dowol­ną kwo­tą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakład­ki WSPARCIE na naszej stro­nie, kli­ka­jąc poniż­szy link. Klik: Chcę wes­przeć „Filo­zo­fuj!”

Polecamy