Artykuł Etyka Filozofia dla dzieci Filozofia w szkole

Dorota Monkiewicz-Cybulska: Mam swoje zdanie i szanuję twoje

Uczenie etyki w formie dociekań filozoficznych pozwala dzieciom na indywidualny i wielowymiarowy rozwój moralny. Taki model rozważań etycznych u dzieci może być podjęty zarówno przez szkołę, jak i przez rodziców

Najnowszy numer: Nowy człowiek?

Zapisz się do newslettera:

---

Filozofuj z nami w social media

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2017 można zamówić > tutaj.

Magazyn można też nabyć od 23 listopada w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „TUTAJ”.

Tekst ukazał się w „Filo­zo­fuj” 2017 nr 1 (13), s. 46–47. W pełnej wer­sji graficznej jest dostęp­ny w pliku PDF.


Ety­ka to dzi­ał filo­zofii zaj­mu­ją­cy się naszy­mi dzi­ała­ni­a­mi, intenc­ja­mi, decyz­ja­mi wraz z uza­sad­nie­niem, dlaczego niek­tóre z nich są dobre, słuszne, wartoś­ciowe moral­nie, a inne nie. Ucząc dzieci ety­ki, nie chodzi tylko o przekazy­wanie reguł moral­nych, które uważamy za dobre i nakła­ni­an­ie do ich przestrze­ga­nia. Licząc, że później automaty­cznie zas­to­su­ją je w życiu, może­my się zaw­ieść. Celem rozmów ety­cznych z dzieć­mi jest przede wszys­tkim pomoc w ksz­tał­towa­niu ich włas­nej tożsamoś­ci moral­nej, odwa­gi wyraża­nia jej w trud­nych sytu­ac­jach oraz tol­er­ancji na odmi­en­ność poglądów u innych ludzi.

Etyka jako filozoficzne dociekanie

Rodz­ice oczeku­ją, by w szkole uczono nie tylko trady­cyjnych przed­miotów, ale również przekazy­wano dzieciom właś­ci­wy mod­el zachowań moral­nych. Matthew Lip­man, twór­ca P4C (Filo­zofii dla dzieci), uważał, że zachę­canie do roz­wo­ju moral­nego to jeden z trud­niejszych prob­lemów w edukacji szkol­nej. Twierdz­ił wprost, że społeczeńst­wo, które nie zapewni dzieciom edukacji ety­cznej, jest odpowiedzialne za ich niemoralne postępowanie w przyszłoś­ci. Lip­man wprowadz­ił kil­ka zmi­an w sto­sunku do trady­cyjnych metod naucza­nia dzieci ety­ki i włączył ją do swo­jego pro­gra­mu dociekań filo­zoficznych. Nie jest przy­pad­kiem, że w jego pro­gramie „Filo­zofia w szkole” ety­ka zaj­mu­je miejsce zaraz po log­ice. Lip­man uważał, że punk­tem wyjś­cia do dociekań moral­nych z dzieć­mi jest przyję­cie, że dzieci są racjon­alne. Potrafią one w swoich dzi­ała­ni­ach kierować się także rozu­mowaniem, a nie – jak częs­to się przyj­mu­je – samy­mi emoc­ja­mi. Dzieci, roz­pa­tru­jąc kwest­ie moralne, potrafią anal­i­zować, wnioskować i posługi­wać się przy tym abstrakc­ja­mi np. poję­ciem spraw­iedli­woś­ci czy wol­noś­ci. Lip­man uważał, że zachowa­nia dzieci, które nie odpowiada­ją moral­nym stan­dar­d­om dorosłych, częs­to wynika­ją z braku doświad­czenia życiowego dzieci, które pozwalało­by im czer­pać pomysły na reakcję w sytu­ac­jach niety­powych.

Podstawą jest dialog

Ety­ka jest częś­cią filo­zofii, a w niej istot­ną rolę odgry­wa dia­log. Lip­man pod­kreślał, że jest on niemożli­wy, jeśli z zasady trak­tu­je­my swoich rozmów­ców jako głup­szych od siebie. Odmaw­ian­ie dzieciom zdol­noś­ci do log­icznych i sen­sownych uza­sad­nień swoich dzi­ałań oznacza brak sza­cunku do nich. To zamy­ka możli­wość porozu­mienia się. Dzieci powin­ny czuć się szanowane, bo bez tego pro­gram edukacji moral­nej może ponieść fiasko. Według Lip­mana w edukacji ety­cznej chodzi nie tylko o zrozu­mie­nie przez dzieci reguł postępowa­nia, ale przede wszys­tkim naby­cie wiedzy prak­ty­cznej, jak te reguły zas­tosować w sytu­ac­jach niety­powych lub nie­jas­nych.

Dzię­ki dociekan­iom filo­zoficznym dzieci uświadami­a­ją sobie różnorod­ność i wielowymi­arowość sytu­acji życiowych, bo otwier­a­ją się na inne spo­jrze­nie na tę samą sytu­ację. Odkry­wa­ją szer­szą per­spek­ty­wę anal­i­zowanego prob­le­mu wyma­ga­jącego pod­ję­cia decyzji moral­nych. Zna­j­du­ją właś­ci­we pro­por­c­je między potrze­ba­mi włas­ny­mi a innych. Lip­man twierdz­ił, że brak umiejęt­noś­ci dostrzeże­nia, że dobrostan innych jest tak samo ważny jak mój, jest przy­czyną niewłaś­ci­wych ety­cznie zachowań u dzieci, bo powodu­je moral­ną bezmyśl­ność. Pod­stawą w docieka­ni­ach moral­nych według pro­gra­mu Lip­mana jest to, że nauczy­ciel nie mówi uczniom, jakie wartoś­ci mają przyjąć, tylko dochodzą do tego razem jako wspól­no­ta docieka­ją­ca. Pod­kreślał, że kluc­zowy w nauce ety­ki jest rozwój wyobraźni, bo ona pozwala dostrzec różne rozwiąza­nia i przewidy­wać kon­sek­wenc­je dzi­ałań. Zale­cał jej ksz­tał­towanie poprzez lit­er­aturę, sztu­ki plas­ty­czne, muzy­czne czy taneczne, bo rozwi­ja­ją one kreaty­wność i zdol­ność do reflek­sji – nieod­zowne w etyce.

Rozwój moral­ny według pro­gra­mu Lip­mana opiera się zarówno na włącze­niu racjon­al­noś­ci, jak i sfery emocjon­al­nej. To połącze­nie ksz­tał­tu­je u dzieci świado­mość swoich uczuć, uczuć innych osób oraz umiejęt­ność komu­nikacji. Pon­ad­to dzię­ki temu uczu­cia sta­ją się bardziej racjon­alne, np. prag­nienia kierowane są w więk­szym stop­niu rozsąd­kiem. Kon­sek­wencją posługi­wa­nia się logiką w docieka­ni­ach moral­nych może być np. to, że dzieci będą unikać kłamst­wa nie dlat­ego, że to wbrew regułom, ale ze wzglę­du na to, że nie har­mo­nizu­je to z ich życiem i świadomie przyję­ty­mi wartoś­ci­a­mi. Taki filo­zoficzny mod­el naucza­nia ety­ki ma za zadanie przy­go­tować dzieci do pode­j­mowa­nia świadomych i samodziel­nych wyborów moral­nych w życiu.


Warto doczy­tać
M. Lip­man, A.M. Sharp, F.S. Oscanyan, Filo­zofia w szkole, Warsza­wa 2008.


Doro­ta Monkiewicz-Cybul­s­ka – Absol­wen­t­ka filo­zofii teo­re­ty­cznej KUL oraz his­torii UMCS, nauczy­ciel­ka ety­ki w Szkole Pod­sta­wowej im. B. Chro­brego w Lublin­ie. Zain­tere­sowa­nia naukowe: dydak­ty­ka filo­zofii, ety­ka środowiskowa i bioe­ty­ka. Poza filo­zofią pasjonu­je ją taniec współczes­ny, który w wol­nych chwilach inten­sy­wnie upraw­ia.

Tekst jest dostęp­ny na licencji: Uznanie autorstwa-Na tych samych warunk­ach 3.0 Pol­s­ka.
W pełnej wer­sji graficznej moż­na go przeczy­tać > tutaj.

< Powrót do spisu treś­ci numeru.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy