Filozofia nauki Numer

Filozofuj! 2016 nr 4 (10)

Warto rozumieć mechanizmy, dzięki którym nauka odnosi sukcesy, cele, do jakich zmierza, ograniczenia, jakim podlega, kwestie moralne, w jakie jest uwikłana, obraz świata, jaki tworzy, wpływ na nasze życie, jaki wywiera, oraz nadzieje, jakie rozbudza. Sama nie jest w stanie osiągnąć tego zrozumienia. To wykracza poza jej kompetencje. Musi się w tych kwestiach zwrócić przede wszystkim do filozofii, swojej starszej siostry. Filozofia w dobie nauki jest więc nie tylko niezbędna, ale ma też nowe zadania. To tym jest nowy, dziesiąty już numer „Filozofuj!” – jedynego na świecie czasopisma filozoficznego do poczekalni u fryzjera! ;) Zgodnie z zapowiedzią publikujemy wersję online numeru, która jest bezpłatna!

Najnowszy numer: Nowy człowiek?

Zapisz się do newslettera:

---

Filozofuj z nami w social media

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2017 można zamówić > tutaj.

Magazyn można też nabyć od 23 listopada w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „TUTAJ”.

Wydaw­cą cza­sopis­ma jest

.

Kliknij, aby pobrać plik pdf numeru:


Filozofia w dobie nauki | Spis treści

Od redakcji

Kalen­dar­i­um

Filo­zofia i nau­ka. Kon­flikt czy sym­bioza? > Jan Woleńs­ki

Pop­u­larne powiedze­nie głosi, że filo­zofia jest królową nauk. Jak ktoś jed­nak zauważył, królowa nauk wcale nie musi być nauką. Tak czy inaczej, filo­zofia zawsze była porówny­wana z nauką. Dla jed­nych była jed­ną z nauk, dla innych czymś od nau­ki odręb­nym. Byli i nadal są tacy, którzy utrzy­mu­ją, że kon­flikt nau­ki i filo­zofii jest nie­u­nikniony, ale odmi­en­ny pogląd głosi, że wza­jem­nie się uzu­peł­ni­a­ją.

Rola filo­zofii w świecie nau­ki > Adam Balmer

Jaką funkcję pełni filo­zofia w społecznoś­ci­ach, które są pod sil­nym wpły­wem nau­ki? Choć może się wydawać, że nau­ka nie zostaw­iła filo­zofii wiele miejs­ca, to jej rola jest nadal waż­na. Jest ona dla nau­ki metodolog­icznym prze­wod­nikiem i poszuki­waczem nowych metod bada­nia dziedzin, które wyda­ją się być poza zasięgiem naukowego pode­jś­cia.

O społecznych warunk­ach pow­sta­nia i roz­wo­ju nau­ki > Woj­ciech Sady

Cztery wie­ki temu zaczęła się najwięk­sza może z doty­chcza­sowych przygód ludzkoś­ci: pojaw­ił się i rozwinął naukowy sposób myśle­nia o przy­rodzie i bada­nia przy­rody. Od początku towarzyszyły temu rewolucyjne przewroty w tech­nice. Wszys­tko to zmieniło nasze życie nie do poz­na­nia. Dość stwierdz­ić, że żyje­my dziś śred­nio trzy razy dłużej, a Ziemię zamieszku­je praw­ie dwudziestokrot­nie więcej ludzi, niż to miało miejsce w cza­sach, gdy Galileusz zaczął w 1609 r. obser­wować niebo przez lunetę. Na pytanie, co zde­cy­dowało o pow­sta­niu nauk, nadal brak powszech­nie przyjętej odpowiedzi. Spróbu­ję przed­staw­ić włas­ną.

Mod­el nau­ki – stały czy zmi­en­ny? Polemi­ka > Kaz­imierz Jod­kows­ki

Według Woj­ciecha Sadego isto­ta nau­ki oraz sposób jej upraw­ia­nia są stałe, zmieni­a­ją się jedynie treś­ci poszczegól­nych teorii. I dlat­ego twierdzi on, że trochę nau­ki wys­tępowało w starożyt­noś­ci, potem przez kilka­naś­cie stule­ci przes­tała ona prak­ty­cznie ist­nieć, by znowu się pojaw­ić w XVII wieku. Ja wolę naukę widzieć jako zmi­en­ną do samego rdzenia, jako wywodzącą się z czegoś, co dzisi­aj za naukę już nie uchodzi, i co przek­sz­tał­ci się w taką for­mę, która nie będzie nauką w dzisiejszym rozu­mie­niu.

Poszuki­wanie prawdy czy gra interesów? > Dami­an Leszczyńs­ki

Dlaczego Raskol­nikow zabił staruszkę? Po pros­tu wpadł na taki pomysł. Ale dlaczego Dos­to­jew­s­ki wpadł na taki pomysł? Cóż – być może miał trudne dziecińst­wo, był nielu­biany w szkole, stracił pracę albo jego ulu­biona druży­na prze­grała mecz. Jakikol­wiek był­by powód, dla treś­ci Zbrod­ni i kary kluc­zowe jest morder­st­wo i jego kon­sek­wenc­je. To dzię­ki tej unikalnej treś­ci dzieło to jest tym, czym jest, nie zaś dzię­ki okolicznoś­ciom, w których pow­stało.

Po co ety­ka w pra­cy uczonego? > Agniesz­ka Lek­ka-Kowa­lik

Czy ety­ka jest rzeczy­wiś­cie niezbęd­na w pra­cy badacza? Czy stanowi ona fun­da­ment nau­ki, czy może raczej przeszkodę ogranicza­jącą wol­ność do poszuki­wa­nia i odkry­wa­nia prawdy? I dlaczego nie może­my zdać się wyłącznie na sum­ie­nie naukow­ca? Choć nie jest łat­wo odpowiedzieć na te pyta­nia, nie sposób ich nie postaw­ić, biorąc pod uwagę ist­nie­nie ciem­niejszej strony upraw­ia­nia nau­ki.

Wywiad
Nie wszys­tko, co ist­nieje lub jest ważne, daje się zmierzyć > Wywiad z George’em Ellisem

Narzędzia filo­zo­fa
Warsz­tat log­iczny: #3: Jak spójność świato­poglą­du zależy od eta­pu dziejów? > Witold Mar­ciszews­ki
Teo­ria argu­men­tacji: #6: Argu­men­tum ad hitlerum > Krzysztof A. Wiec­zorek
Ekspery­ment myślowy: Nau­ka na miarę naszych możli­woś­ci > Artur Szut­ta

Czy filo­zofia jest dyscy­pliną auto­nom­iczną wzglę­dem nauk przy­rod­niczych? – info­grafi­ka

Gre­ka i łaci­na z wielki­mi klasyka­mi
Nau­ka w Grecji > Michał Bizoń

Ety­ka w lit­er­aturze
Nowy wspani­ały świat” i tran­shu­man­izm > Natasza Szut­ta

Feli­eton
Pas­ja lata­nia > Jacek Jaś­tal

Wokół tem­atu
Młod­sza sios­tra filo­zofii > Adam Grob­ler
#2. Od świa­ta, który widzę, do świa­ta, w który wąt­pię > Jacek Jaroc­ki
Poś­cig za prawdą czy jaw­na anar­chia? O trzech mod­elach upraw­ia­nia nau­ki > Jacek Jaroc­ki
Nau­ka bez dog­matów > Piotr Bił­go­ra­js­ki

Spotka­nia z Arys­tote­le­sem
Jak błędy Arys­tote­le­sa hamowały pow­stanie nau­ki > Prze­mysław Gut

Filo­zoficzne zoo
Kur­czak Rus­sel­la > Jakub Jer­na­jczyk

Este­ty­ka
#3: Prob­le­my z definicją sztu­ki > Beni­amin Bukows­ki

Filo­zofia dla dzieci
Opowiada­nia filo­zoficzne w warszta­cie nauczy­ciela > Doro­ta Monkiewicz-Cybul­s­ka

Ekspery­ment filo­zoficzno-językowy
Kłąb tak wiel­ki, jak tylko zechcesz > Achille Varzi, Rober­to Casati

Who is who w pol­skiej filo­zofii
Filo­zof Witka­cy > Paweł Rzewus­ki

Filo­zofia w filmie
Tech­no­log­icz­na osobli­wość, czyli „tran­scen­denc­ja” > Mał­gorza­ta Szostak

Hume i czer­wona piłecz­ka – komiks filo­zoficzny

Z pół­ki filo­zo­fa…

Filo­zofia z przym­ruże­niem oka


Dodatek

Jacek Jaroc­ki: #1. Star­cie nau­ki ze zdrowym rozsąd­kiem

Więk­szość z nas wierzy nauce i ma po temu moc­ne pod­stawy: dzię­ki pra­wom aero­dy­nami­ki samolo­ty lata­ją, a dzię­ki odkryciom medy­cyny chorzy wraca­ją do zdrowia. Współczesne teorie fizy­czne mają jed­nak druz­gocące kon­sek­wenc­je dla naszego codzi­en­nego obrazu świa­ta – w ich świ­etle więk­szość tego, co wiemy o rzeczy­wis­toś­ci, jest po pros­tu fałszy­wa.


Wstępniak

Drodzy Czytel­ni­cy,

od przeszło dwus­tu lat żyje­my w cza­sach szczegól­nych, bo w epoce dynam­icznego roz­wo­ju nau­ki – wyjątkowej dziedziny ludzkiej akty­wnoś­ci, która w prze­możny sposób wpły­wa na ksz­tałt naszej cywiliza­cji. Nowe tech­nolo­gie, będące owocem tego roz­wo­ju, spraw­ia­ją, że żyje się nam łatwiej niż naszym przod­kom. Każdego dnia korzys­tamy z niedostęp­nych w poprzed­nich wiekach urządzeń, pro­duku­je­my coraz więcej coraz bardziej funkcjon­al­nych dóbr, przedłużamy swo­je życie, podróżu­je­my dalej i szy­b­ciej, odkry­wamy coraz więcej tajem­nic Wszechświa­ta, naszej plan­e­ty oraz nas samych. Zmi­any wywołane roz­wo­jem nau­ki są coraz szyb­sze. Coraz trud­niej przewidzieć, jak będzie wyglą­dała nasza codzi­en­ność za kil­ka lat, nie mówiąc już o dal­szej przyszłoś­ci. Nie chodzi jedynie o to, jaki­mi pojaz­da­mi będziemy się porusza­li lub jakie możli­woś­ci będą miały nasze tele­fony i kom­put­ery. Nau­ka zmienia nie tylko otacza­jące nas przed­mio­ty, ale także nas samych, nasz obraz świa­ta, kul­turę, poli­tykę, religię, moral­ność i oby­cza­je.

Jest więc ona bard­zo ważnym fenomen­em. Dlat­ego warto przyjrzeć się jej his­to­rycznym korzeniom. Te się­ga­ją filo­zoficznego pod­glebia. Warto też rozu­mieć mech­a­nizmy, dzię­ki którym nau­ka odnosi sukcesy, cele, do jakich zmierza, ograniczenia, jakim podle­ga, kwest­ie moralne, w jakie jest uwikłana, obraz świa­ta, jaki tworzy, wpływ na nasze życie, jaki wywiera, oraz nadzieje, jakie rozbudza. Sama nie jest w stanie osiągnąć tego zrozu­mienia. To wykracza poza jej kom­pe­tenc­je. Musi się w tych kwes­t­i­ach zwró­cić przede wszys­tkim do filo­zofii, swo­jej starszej siostry. Filo­zofia w dobie nau­ki jest więc nie tylko niezbęd­na, ale ma też nowe zada­nia.

Wza­jemne relac­je obu dyscy­plin kreśli w swoim artykule Jan Woleńs­ki. Czyn­nikom his­to­ryczno-społecznym, które doprowadz­iły do pow­sta­nia nau­ki, przyglą­da się Woj­ciech Sady, czyn­nikom his­to­ryczno-filo­zoficznym – Michał Bizoń, Adam Grob­ler i Prze­mysław Gut. Dami­an Leszczyńs­ki kry­tyku­je pode­jś­cie do nau­ki, w którym nie jest ona poszuki­waniem prawdy, ale grą roz­maitych interesów. Jacek Jaroc­ki omaw­ia trzy wielkie filo­zoficzne pró­by zrozu­mienia, jaki jest mech­a­nizm roz­wo­ju teorii naukowych, oraz pokazu­je, jak odkrycia naukowe doprowadz­iły filo­zofów do zaskaku­ją­cych wniosków związanych z ist­nie­niem i postrze­ganiem świa­ta. W wywiadzie, którego udzielił nam wybit­ny kos­molog i matem­atyk George Ellis, może­my się przekon­ać, co o filo­zofii myśli naukowiec i dlaczego uważa on tę dyscy­plinę za ważną dla swych badań. Agniesz­ka Lek­ka-Kowa­lik zas­tanaw­ia się nad kwes­t­i­a­mi moral­ny­mi, jakie wiążą się z upraw­ian­iem nau­ki, m.in. nad tym, czy nau­ka niesie za sobą jakieś zagroże­nia, czy zawsze ma ona pożą­dane skut­ki. Do tych pytań naw­iązu­je również zagad­nie­nie tran­shu­man­iz­mu, będące jed­nym z owoców intelek­tu­al­nych postępu naukowego. Porusza­ją je w swych tek­stach Natasza Szut­ta i Artur Szut­ta. Dla pier­wszego z nich kan­wę stanowi słyn­na antyu­topia Nowy wspani­ały świat Aldousa Hux­leya, a narzędziem drugiego jest ekspery­ment myślowy. Jest ono obec­ne również w filo­zoficznej recen­zji fil­mu Tran­scen­denc­ja, której autorką jest Mał­gorza­ta Szostak. Piotr Bił­go­ra­js­ki rozważa zaś, w jakim stop­niu uza­sad­niony jest kult nau­ki.
O zabranie gło­su w spraw­ie nau­ki i jej związków z myślą filo­zoficzną poprosil­iśmy również pol­s­kich filo­zofów, zaś ich odpowiedzi trafiły do trady­cyjnej już anki­ety.

Zaprasza­my także do lek­tu­ry naszych stałych dzi­ałów: kole­jnych kursów logi­ki oraz sztu­ki argu­men­tacji. Mamy nadzieję, że do owoc­nych reflek­sji zain­spiru­ją Was ese­je naszych stałych autorów, zaś inteligent­nej rozry­w­ki dostar­czą filo­zoficzny komiks, filo­zoficzne zoo, filo­zoficzne aneg­do­ty oraz, jakże­by inaczej, filo­zoficz­na krzyżówka.

Udanego i satys­fakcjonu­jącego filo­zo­fowa­nia życzy

Redakc­ja


Zaprasza­my do udzi­ału w spotka­ni­ach Klubu „Filo­zo­fuj!”. Relac­je z doty­chcza­sowych spotkań są > tutaj.

Oso­by, które chci­ał­by pomóc przy zor­ga­ni­zowa­niu spotka­nia Klubu „Filo­zo­fuj!” w swoim mieś­cie, zaprasza­my do współpra­cy. Szczegóły > tutaj.



Down­load (PDF, 11.03MB)

 

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy