Estetyka Nowości wydawnicze Numer

Filozofuj! 2018 nr 1 (19)

Tematyce piękna poświęcamy pierwszy numer „Filozofuj!” z 2018 roku. Piękno jest dla nas ważne. Bardzo ważne. Nie chodzi tylko o ten jego rodzaj, który spotykamy w sztuce, ale także ten, który magnetyzuje nas na co dzień. Idąc do sklepu, szukamy pięknych butów, kapeluszy, mebli, pięknie podany obiad wzmacnia nasz apetyt, zatrzymujemy się, by spojrzeć, jak piękny jest zachód słońca, przyciąga nasz wzrok uroda osób, które spotykamy. Jak wytłumaczyć ten magnetyzm piękna? Dlaczego poddajemy się jego działaniu? O tym jest ten numer. Oprócz artykułów tematykę tę poruszają cykliczne felietony. Nowością w numerze jest pierwsza z cyklu gawęd z filozofii języka autorstwa prof. Wojciecha Żełańca. Zachęcamy do lektury!

Najnowszy numer: Oblicza sprawiedliwości

Zapisz się do newslettera:

---

Filozofuj z nami w social media

Najnowszy numer można nabyć od 1 czerwca w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2018 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Wydaw­cą cza­sopis­ma jest

Kliknij, aby pobrać plik pdf numeru:

Zachęcamy do lektury!


Czy WIESZ, ŻE…


Spis treści

Kalen­dar­i­um

Pię­kno > Mirosław Żelazny
Na czym pole­ga esenc­ja pięk­na? Do odpowiedzi na to pytanie przy­bliży nas kil­ka ważnych obserwacji.

Pię­kno w lab­o­ra­to­ri­um, czyli o este­tyce ekspery­men­tal­nej > Moni­ka Bokiniec
Gdy­byś­cie mieli opisać swój wymar­zony piękny obraz, jaki miał­by rozmi­ar? Jaki był­by jego domin­u­ją­cy kolor? Przed­staw­iał­by jakąś scenę real­isty­czną czy raczej abstrakcję? Kolory raczej ostre czy rozmyte? Nas­trój na obra­zie raczej poważny czy rados­ny? Sądzi­cie, że nie moż­na w ten sposób opisać wymar­zonego obrazu? Moż­na. Co więcej, jak pokazał jeden z opisy­wanych poniżej pro­jek­tów, zde­cy­dowana więk­szość z nas opisze go podob­nie.

Sztu­ka, pię­kno a ewoluc­ja > Jerzy Luty
Czy sztu­ka i ludzkie pref­er­enc­je este­ty­czne są ekspresją bio­log­icznej natu­ry, czy raczej kul­tur­ową „zasłoną”? Czy pełniły istot­ną funkcję w naszej ewolucyjnej his­torii, czy może są ser­ią prak­tyk, które wprawdzie dają ludziom satys­fakcję, ale pełnią mało istot­ną rolę w his­torii naszego gatunku? Czy może­my mówić o uni­w­er­sal­nych wyz­nacznikach este­ty­cznych? Na te i podob­ne pyta­nia stara się odpowiedzieć sto­sunkowo mło­da, dynam­icznie rozwi­ja­ją­ca się dyscy­plina – este­ty­ka ewolucyj­na.

Jak opowiedzieć taniec? > Piotr Kozak
Jest coś niepoko­jącego w tym, że z jed­nej strony przyp­isu­je­my duże znacze­nie obcow­a­niu ze sztuką, a z drugiej nie umiemy opisać swo­jego doświad­czenia odbioru sztu­ki. Doświad­czenia sztu­ki nie da się przekazać, a jeżeli się daje, to tylko za cenę jego banal­iza­cji – chcąc przekazać treść opowiada­nia Stary człowiek i morze, może­my je streś­cić jako pon­ad­s­tus­tron­i­cowy opis łowienia ryb. Kuri­ozalne? Być może. Opis jest jed­nak poprawny. Pytanie brz­mi więc, co nam umy­ka w tym opisie, czego nie potrafimy przekazać.

Per­cepc­ja pięk­na: este­ty­czne pomieszanie zmysłów > Anna Chęć­ka
Neu­roeste­ty­ka jest jed­ną z prężnie rozwi­ja­ją­cych się dzisi­aj dziedzin. Pozwala wyjaś­ni­ać, jak mózg kat­e­go­ryzu­je rzeczy­wis­tość zmysłową. Speku­lu­ją­cy filo­zof może do tych objaśnień się­gać, aby pogłębić rozu­mie­nie takich kat­e­gorii este­ty­cznych jak pię­kno, twór­c­zość czy przeży­cie este­ty­czne. Neu­roeste­ty­ka korzys­ta z wyników badań neu­ro­bi­ologii, psy­chologii poz­naw­czej, kog­ni­ty­wisty­ki, opiera się także na fak­tach, jakich dostar­cza­ją jej współczesne tech­ni­ki neu­roo­bra­zowa­nia (pozytonowa tomo­grafia emisyj­na, rezo­nans mag­ne­ty­czny). Jed­nak nawet wobec fak­tów doty­czą­cych funkcjonowa­nia ludzkiego układu ner­wowego warto zachować poz­naw­czy dys­tans. Kon­takt ze sztuką uczy poko­ry: wobec tajem­ni­cy pięk­na meto­da szkieł­ka i oka nie jest wystar­cza­ją­ca.

Cuda i ohy­dy – dylematy este­ty­ki przy­rody > Mateusz Sal­wa
Jeleń na rykowisku, Morskie Oko, kor­moranów sznur… – zapewne wiele osób zgodz­iło­by się, że wido­ki te są piękne. Jak wiele innych. Zapewne też wiele osób uznało­by, że glista ludz­ka, kłębowisko żmij czy bag­no są brzy­d­kie, napawa­ją wręcz wstrętem. Bez wąt­pi­enia każdy mógł­by wymienić obiek­ty przy­rody, które uzna­je za piękne albo brzy­d­kie. Co w takim razie decy­du­je o este­ty­cznych pref­er­enc­jach? I czy każdy rodzaj este­ty­cznej oce­ny jest równie uprawniony?

Wywiad
Pię­kno pozosta­je poza zasięgiem naszej mocy twór­czej > Wywiad z prof. Władysławem Stróżewskim, jed­nym z najwybit­niejszych żyją­cych współcześnie filo­zofów pol­s­kich

Narzędzia filo­zo­fa
Warsz­tat log­iczny: #13. Czy maszy­na może rozu­mować, choć wyma­ga to inwencji (a maszyny na nią nie stać)? > Witold Mar­ciszews­ki
Sztu­ka argu­men­tacji: #15. Jeden obraz wart więcej niż tysiąc słów > Krzysztof A. Wiec­zorek
Gawędy o języku: #1. Dlaczego zdanie nie jest listą nazw > Woj­ciech Żełaniec
Ekspery­ment myślowy: Dzieła sztu­ki, pię­kno i pieniądze? > Artur Szut­ta

Filo­zofia w lit­er­aturze
Dori­an Gray i zgub­ne skut­ki amor­al­iz­mu > Natasza Szut­ta

Satyra
Glam­our  > Piotr Bar­tu­la

Feli­eton
Ćwicze­nie z kon­tem­placji > Jacek Jaś­tal
Pod­chody wokół pięk­na > Adam Grob­ler
Zaw­iłe dzieje este­ty­ki i sztuk pięknych > Jan Woleńs­ki

Co to znaczy?
Czym jest dia­log? > Aldona Pobo­jew­s­ka

Filo­zofia w szkole
Pię­kno w życiu człowieka > Doro­ta Monkiewicz-Cybul­s­ka

Filo­zofia w filmie
Nowoczes­ny zawrót głowy > Iwona Kru­pec­ka

Filo­zofia z przym­ruże­niem oka


Redak­tor prowadzą­cy numeru: Moni­ka Bokiniec


Drodzy Czytel­ni­cy,

czy zach­wycił Was kiedyś zachód słoń­ca albo jak­iś utwór muzy­czny w radio, a może czy­tal­iś­cie wier­sz pełni zach­wytu? Na pytanie, skąd w Was ten zach­wyt, odpowiedzielibyś­cie zapewne, że prze­cież ten zachód słoń­ca jest piękny, że ujmu­je Was pię­kno utworu muzy­cznego, pię­kno wier­sza. Czym jed­nak jest pię­kno? Jak to możli­we, że tak różne w swo­jej naturze rzeczy, jak pełne barw i ksz­tałtów zjawisko przy­rod­nicze, pełen sek­wencji dźwięków utwór muzy­czny czy ukry­ty za ciągiem znaków-słów utwór poe­t­y­c­ki, dzielą wspól­ną cechę? Jak ona wyglą­da? W jaki sposób jesteśmy zdol­ni ją dostrzec? Jeśli pytamy o pię­kno, to i zapy­ta­jmy o brzy­dotę. Na czym pole­ga brzy­do­ta? Jak to się dzieje, że zarówno pię­kno, jak i brzy­do­ta mają na nas taki wpływ, że jed­no powodu­je w nas przy­jemne doz­na­nia, drugie zaś odrazę? Jak to jest, że jed­no wzbudza prag­nie­nie obcow­a­nia, drugie – prag­nie­nie odd­ale­nia się? Czy pię­kno lub brzy­do­ta są czymś, co ist­nieje w rzeczach, poza naszy­mi umysła­mi? Czy są one czymś real­nym i obiek­ty­wnym, jak powiedzieli­by niek­tórzy filo­zo­fowie? A może nasze doświad­cze­nie pięk­na bądź brzy­do­ty jest jedynie iluzją, a zdol­ność do ich „widzenia” pow­stała w toku ewolucyjnych przemi­an – przetr­wała, ponieważ moty­wowała nas do pode­j­mowa­nia dzi­ałań, dzię­ki którym przetr­wal­iśmy jako gatunek?

Z wyt­warzaniem pięknych dzieł (takich jak obrazy, rzeź­by, utwory muzy­czne, lit­er­ack­ie) związana jest sztu­ka. Jak jed­nak oce­ni­ać dzieła sztu­ki? Czy może­my powiedzieć, że Sara­ban­da Bacha jest obiek­ty­wnie piękniejsza od utworu Despaci­to? A może te utwory przy­należą do różnych dziedzin muzy­ki, których nie moż­na ze sobą porówny­wać, bo kieru­ją się odmi­en­ny­mi i niewspółmierny­mi kry­te­ri­a­mi pięk­na? Czy w takim razie ist­nieją uni­w­er­salne miary pięk­na? W jaki sposób są one poz­nawalne? A może piękne jest po pros­tu to, co się komu podo­ba? Są to wszys­tko ważne pyta­nia filo­zoficzne, który­mi zaj­mu­je się dziedz­i­na filo­zoficz­na zwana este­tyką.

Tem­atyce pięk­na poświę­camy niniejszy numer „Filo­zo­fuj!”. Zamieś­cil­iśmy w nim sześć artykułów tem­aty­cznych, w których filo­zo­fowie zaj­mu­ją­cy się este­tyką próbu­ją odpowiedzieć na niek­tóre z powyższych pytań. Prob­lematyce pięk­na poświę­cone są także anki­etowe wypowiedzi filo­zofów, których zapy­tal­iśmy o to, czym jest pię­kno oraz czy ist­nieje tylko jeden uni­w­er­sal­ny kanon pięk­na. Główne­mu tem­atowi numeru poświę­cone zostały także niek­tóre z naszych stałych dzi­ałów: ekspery­ment myślowy oraz feli­etony…

Pro­ponu­je­my Wam także kole­jną część kur­su logi­ki, sztu­ki argu­men­tacji, ety­ki w lit­er­aturze. Otwier­amy nowy cykl, autorstwa Woj­ciecha Żełań­ca, który będzie poświę­cony filo­zofii języ­ka. W ramach tem­aty­ki eduka­cyjnej pub­liku­je­my dwa tek­sty: rozważa­nia o dia­logu autorstwa prof. Aldony Pobo­jew­skiej i kole­jny sce­nar­iusz lekcji filo­zofii. Jak zwyk­le zna­jdziecie także odrobinę filo­zoficznej rozry­w­ki z krzyżówką i filo­zoficznym dowcipem.

Życzymy miłej i inspiru­jącej lek­tu­ry! Filo­zo­fu­j­cie!

Redakc­ja


Zapraszamy do udziału w spotkaniach Klubu „Filozofuj!”. Zapowiedzi spotkań i relacje z dotychczasowych dyskusji są > tutaj.

Oso­by, które chci­ał­by pomóc przy zor­ga­ni­zowa­niu spotka­nia Klubu „Filo­zo­fuj!” w swoim mieś­cie, zaprasza­my do współpra­cy. Szczegóły > tutaj.



Down­load (PDF, 7.92MB)

 

 

 

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Wesprzyj nasz projekt

Polecamy