Nowości wydawnicze Numer

Filozofuj! 2018 nr 3 (21)

Czym zatem jest sprawiedliwość? Na czym polega? Czego dotyczy? W kolejnych artykułach nasi autorzy zastanawiają się nad naturą sprawiedliwości, jej rodzajami, pytają o sprawiedliwy system społeczny. Zastanawiają się, który model sprawiedliwego społeczeństwa jest najbardziej przekonujący. Pytają, czy można mówić także o sprawiedliwości globalnej, obejmującej relacje między społeczeństwami. Czy możliwa jest wojna sprawiedliwa? Na czym polega sprawiedliwe prawo? Czy Bóg może być jednocześnie sprawiedliwy i miłosierny? Mamy nadzieję, że te rozważania będą stanowiły inspirację dla Waszych własnych przemyśleń i dyskusji z innymi miłośnikami filozofii.

Najnowszy numer: Oblicza sprawiedliwości

Zapisz się do newslettera:

---

Filozofuj z nami w social media

Najnowszy numer można nabyć od 1 czerwca w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2018 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Wydaw­cą cza­sopis­ma jest

Kliknij, aby pobrać plik pdf numeru:

Zachęcamy do lektury!


Czy WIESZ, ŻE…


Spis treści

Kalen­dar­i­um

Różne oblicza spraw­iedli­woś­ci > Artur Szut­ta
Już w przed­szkolu moż­na usłyszeć wykrzy­czane w emoc­jach „To niespraw­iedli­we! On dostał dwa cukier­ki, a ja tylko jeden!”. Wyda­je się, że nasze intu­ic­je doty­czące spraw­iedli­woś­ci są tak powszechne, że nie powin­niśmy mieć kłopotów z ustal­e­niem, czym ona jest. Tym­cza­sem nad jej określe­niem i stosowaniem w różnych kon­tek­stach toczą się nieustanne spory pośród poli­tyków, prawników, a przede wszys­tkim filo­zofów.

Spraw­iedli­wość jako cno­ta > Michael Slote
Wszyscy mówimy o spraw­iedli­woś­ci, ale zwyk­le sku­pi­amy się na spraw­iedli­woś­ci społecznej, na tym, co czyni społeczeńst­wo spraw­iedli­wym lub niespraw­iedli­wym. Jed­nakże w cza­sach starożyt­nych – tutaj mam na myśli nie tylko starożyt­ną Grecję i Rzym, ale także starożytne Chiny – spraw­iedli­wość była postrze­gana jako cnotli­wa cecha charak­teru konkret­nego człowieka.

Lib­er­al­na spraw­iedli­wość społecz­na > Woj­ciech Ciszews­ki
„Jak praw­da w sys­temach wiedzy, tak spraw­iedli­wość jest pier­wszą cnotą społecznych insty­tucji. Teorię nieprawdzi­wą, choć­by nawet wielce eko­nom­iczną i ele­gancką, trze­ba odrzu­cić albo zrewid­ować; podob­nie prawa i społeczne insty­tuc­je […] muszą zostać zre­for­mowane bądź znie­sione, jeśli są niespraw­iedli­we”.

Zasady wybier­ane przez puste „ja” – czyli o komu­ni­tari­ańskiej kry­tyce teorii spraw­iedli­woś­ci Johna Rawl­sa > Rafał Prostak
Czy mogę wybrać zasady spraw­iedli­woś­ci, jeśli w swo­jej oce­nie mam ignorować swo­ją wspól­no­tową tożsamość, moje rozu­mie­nie dobra, wartoś­ci czy sen­su życia? Tego doma­ga się teo­ria spraw­iedli­woś­ci pro­ponowana przez Johna Rawl­sa. Zdaniem komu­ni­tarys­tów, pod­kreśla­ją­cych wagę wspól­no­towego zako­rze­nienia jed­nos­t­ki dla jej zdol­noś­ci do wszel­kich istot­nych wyborów, jest to wymóg niemożli­wy do spełnienia.

W imię państ­wa min­i­mum – lib­er­tar­i­an­ie wobec spraw­iedli­woś­ci społecznej > Artur Szut­ta
Pewien ojciec przekazał trójce swoich dzieci po jed­nej trze­ciej swo­jego majątku. Pier­wsze z nich, korzys­ta­jąc z tal­en­tów i szczęś­cia, stało się bogaczem. Drugie z powodu lenist­wa i rozrzut­noś­ci roztr­woniło swo­je dziedz­ict­wo. Trze­cie zapadło na ciężką chorobę i pomi­mo starań pom­noże­nia otrzy­manego majątku stało się biedne. Czy nierówność w bogactwie pomiędzy trójką rodzeńst­wa jest niespraw­iedli­wa? Czy najs­tarsze z rodzeńst­wa w imię spraw­iedli­woś­ci powin­no odd­ać część swo­jego majątku pozostałej dwójce? A może państ­wo w imię spraw­iedli­woś­ci społecznej powin­no ode­brać mu część jego majątku i przekazać go gorzej usy­tuowanym?

Spraw­iedli­we pra­wo, praw­na spraw­iedli­wość > Jerzy Zajadło
Jakie powin­no być pra­wo? Na tak zadane pytanie różni ludzie udzielili­by różnych odpowiedzi – pewne, sta­bilne, jasne, pre­cyzyjne, zrozu­mi­ałe itd., ale wśród wielu tego typu przymiotników znalazł­by się także z pewnoś­cią jeszcze jeden: spraw­iedli­we. Co to jed­nak znaczy?

Spraw­iedli­wość na świecie > Mar­ta Soniewic­ka
W dzisiejszych cza­sach sze­rokość geograficz­na jest najbardziej znaczą­cym czyn­nikiem określa­ją­cym poziom naszego życia i wyz­nacza­ją­cym granice naszych możli­woś­ci. Jeśli mieszkasz w takim kra­ju jak Pol­s­ka, jesteś wybrańcem losu. Kraj ten na początku XXI wieku dołączył do eli­tarnej grupy najbardziej rozwinię­tych kra­jów świa­ta według rapor­tu ONZ utwor­zonego na bazie współczyn­ni­ka roz­wo­ju społecznego.

Czy woj­na może być spraw­iedli­wa? > Bri­an Orend
W tej spraw­ie są trzy możli­we odpowiedzi:
a) woj­na spraw­iedli­wa to poję­cie sprzeczne;
b) na wojnie wszys­tko ujdzie; c) jest możli­wa woj­na spraw­iedli­wa, ale pod pewny­mi warunk­a­mi.

Boża spraw­iedli­wość i miłosierdzie > Ryszard Mor­dars­ki
Moż­na by pomyśleć, że doskon­ałe miłosierdzie Boga i jego doskon­ała spraw­iedli­wość to cechy, które nie mogą współwys­tępować w jed­nej oso­bie. Spraw­iedli­wy Bóg za zło karze, miłosierny zło prze­bacza. Albo jed­no, albo drugie. Czy rzeczy­wiś­cie?

Wywiad
Spraw­iedli­wość jest pod­sta­wową doskon­ałoś­cią moral­ną człowieka > Wywiad z prof. Markiem Piechowiakiem, filo­zofem zaj­mu­ją­cym się prawem, pier­wszym Rzecznikiem Praw Dziec­ka

Narzędzia filo­zo­fa
Teo­ria argu­men­tacji: #17. Argu­men­ty z kon­sek­wencji > Krzysztof A. Wiec­zorek
Kon­cepc­je spraw­ie dli­woś­ci społecznej – info­grafi­ka
Ekspery­ment myślowy: W poszuki­wa­niu spraw­iedli­woś­ci jutra > Artur Szut­ta
Gawędy o języku: #3. Czy Moni­ka jest piękną dziew­czyną? > Woj­ciech Żełaniec

Filo­zofia w lit­er­aturze
Formy niesprawie­dli­wości w Orwel­lowskiej antyu­topii > Natasza Szut­ta

Satyra
Sym­pozjon katów > Piotr Bar­tu­la

Feli­eton
Dwa oblicza spraw­iedli­woś­ci (ćwicze­nie z filo­zofii poli­ty­cznej) > Jacek Jaś­tal
Miłosierne oblicze spraw­iedli­woś­ci > Adam Grob­ler
Spraw­iedli­wość niejed­no ma imię > Jan Woleńs­ki

Gdzie na stu­dia filo­zoficzne? Dodatek mat­u­ral­ny 2018

Lekc­ja filo­zofii
#2. Pier­wsze pytanie filo­zoficzne > Jacek Woj­tysi­ak

Filo­zofia w szkole
W poszuki­wa­niu spraw­iedli­woś­ci > Doro­ta Monkiewicz-Cybul­s­ka

Z pół­ki filo­zo­fa…
Rowan Williams o społecznej potrze­bie religii > Piotr Bił­go­ra­js­ki

Filo­zofia w filmie
Dwu­nas­tu gniewnych ludzi – studi­um demokracji w dzi­ała­niu > Artur Szut­ta

Filo­zofia z przym­ruże­niem oka

 


Redak­tor prowadzą­cy numeru: Artur Szut­ta


Drodzy Czytel­ni­cy,

Pewnych rzeczy – takich jak zdrowie, świeże powi­etrze, cisza – nie dostrzegamy wokół nas, dopó­ki nam ich nie zabraknie. Podob­nie jest ze spraw­iedli­woś­cią. Żyjąc pośród ludzi, którzy trak­tu­ją nas spraw­iedli­wie, w spraw­iedli­wie (na miarę możli­woś­ci) urząd­zonym społeczeńst­wie, może­my – szczegól­nie jeśli brak w nas skłon­noś­ci do filo­zoficznej dociek­li­woś­ci – osiągnąć wiek podeszły i ani razu o niej nie pomyśleć. Z tego stanu nieświado­moś­ci ist­nienia czegoś takiego jak spraw­iedli­wość wytrą­ca nas jed­nak zderze­nie z jej brakiem. Brak ten jest tak bard­zo odczuwal­ny, że niekiedy wręcz boleśnie uwiera, budzi złość, chęć odwe­tu, wielu (choć pewnie nie dość wielu) pcha do czynu, cza­sa­mi do rewolucji, choć bywa, że rodzi poczu­cie bezsil­noś­ci, rezy­gnacji, prowadzi do roz­paczy.

Kwes­t­ia spraw­iedli­woś­ci nie jest zatem jedynie abstrak­cyjnym prob­le­mem, być może ciekawym, ale jedynie takim, które obchodzi tylko mędr­ców zamknię­tych w wieżach z koś­ci sło­niowej. Jest to prob­lem prak­ty­czny, który doty­czy każdego człowieka. Niezrozu­mie­nie jej natu­ry, albo – co gorsza – obo­jęt­ność wobec niej może mieć (i częs­to miało) kon­sek­wenc­je trag­iczne dla mil­ionów ludzi.

Czym zatem jest spraw­iedli­wość? Na czym pole­ga? Czego doty­czy? Wasze pier­wsze doświad­czenia z nią (a raczej – zgod­nie z tym, co napisal­iśmy powyżej – z jej brakiem) zapewne się­ga­ją jeszcze cza­sów wczes­nego dziecińst­wa, kiedy dzielil­iś­cie się z rodzeńst­wem darowaną przez rodz­iców czeko­ladą, negocjowal­iś­cie, kto powinien danego dnia posprzą­tać wspól­nie dzielony pokój albo kto w danej chwili będzie mógł uży­wać wspól­nego kom­put­era lub zabaw­ki. Być może już w pier­wszych lat­ach szkoły otrzy­mal­iś­cie niespraw­iedli­wą ocenę albo czuliś­cie się ofi­arą niespraw­iedli­wego komen­tarza ze strony nauczy­ciela. Być może wasze pier­wsze prze­myśle­nia na tem­at spraw­iedli­woś­ci związane były z lek­turą lub filmem o nie­ludzkim trak­towa­niu ludzi w komu­nisty­cznych łagrach sowieck­iej Rosji, czarnoskórych niewol­ników w obu Amerykach albo sytu­acji robot­ników w pier­wszych lat­ach kap­i­tal­iz­mu (w niek­tórych kra­jach także i dziś).

Tego rodza­ju doświad­czenia prowoku­ją do zadawa­nia pytań o naturę spraw­iedli­woś­ci. Moty­wu­ją też do snu­cia rozważań o tym, jak być powin­no, aby było spraw­iedli­wie. Pyta­nia te mają oczy­wiś­cie naturę filo­zoficzną, a dokład­niej – przy­należą do dziedziny filo­zofii społecznej. Stąd też w końcu przyszła kolej na ich postaw­ie­nie w jed­nym z numerów „Filo­zo­fuj!” W kole­jnych artykułach nasi autorzy zas­tanaw­ia­ją się nad naturą spraw­iedli­woś­ci, jej rodza­ja­mi, pyta­ją o spraw­iedli­wy sys­tem społeczny. Zas­tanaw­ia­ją się, który mod­el spraw­iedli­wego społeczeńst­wa jest najbardziej przekonu­ją­cy. Pyta­ją, czy moż­na mówić także o spraw­iedli­woś­ci glob­al­nej, obe­j­mu­jącej relac­je między społeczeńst­wa­mi. Czy możli­wa jest woj­na spraw­iedli­wa? Na czym pole­ga spraw­iedli­we pra­wo? Czy Bóg może być jed­nocześnie spraw­iedli­wy i miłosierny? Mamy nadzieję, że te rozważa­nia będą stanow­iły inspirację dla Waszych włas­nych prze­myśleń i dyskusji z inny­mi miłośnika­mi filo­zofii.

Oczy­wiś­cie jak zawsze obok naszych tem­aty­cznych artykułów zna­jdziecie w tym numerze „Filo­zo­fuj!” tek­sty z naszych stałych dzi­ałów: kurs argu­men­tacji, ekspery­ment myślowy, etykę w lit­er­aturze, lekcję filo­zofii, filo­zoficzną recen­zję fil­mu, ese­je filo­zoficzne, a także dawkę filo­zoficznego humoru i krzyżówkę sprawdza­jącą efek­ty obcow­a­nia z dwudzi­estym pier­wszym już numerem naszego cza­sopis­ma.

Życzymy przy­jem­nej i owoc­nej lek­tu­ry. Filo­zo­fu­j­cie!

Redakc­ja


Zapraszamy do udziału w spotkaniach Klubu „Filozofuj!”. Zapowiedzi spotkań i relacje z dotychczasowych dyskusji są > tutaj.

Oso­by, które chci­ał­by pomóc przy zor­ga­ni­zowa­niu spotka­nia Klubu „Filo­zo­fuj!” w swoim mieś­cie, zaprasza­my do współpra­cy. Szczegóły > tutaj.



Down­load (PDF, 9.08MB)

 

 

 

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Wesprzyj nasz projekt

Polecamy