Anegdoty Logika Semiotyka

Nastazja Stoch: Ciekawostki semiotyczne #4 – Koniunkcja w języku naturalnym

W logice koniunkcja jest przemienna. Dlaczego więc, w przełożeniu na język naturalny, nie jesteśmy skłonni uznać zdań „Pobrali się i urodzili dziecko” oraz „Urodzili dziecko i pobrali się” za jednakowe? Powody ku temu są dwa (chyba że potraficie podać inne wyjaśnienie?).

Najnowszy numer: Nowy człowiek?

Zapisz się do newslettera:

---

Filozofuj z nami w social media

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2017 można zamówić > tutaj.

Magazyn można też nabyć od 23 listopada w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „TUTAJ”.

Sym­bol koni­unkcji odpowia­da spójnikowi „i”. W log­ice, jeśli p jest zdaniem prawdzi­wym i q jest zdaniem prawdzi­wym, to zarówno zdanie „pq”, jak i zdanie „q p” są prawdzi­we. W języku nat­u­ral­nym niekiedy funkcjonu­je to podob­nie: nie ma dla użytkown­ików języ­ka więk­szego znaczenia, czy powiemy „Jan zdał egza­min i Piotr zdał egza­min”, czy „Piotr zdał egza­min i Jan zdał egza­min”. Ponieważ jed­nak „i” posi­a­da dodatkowe znacze­nie poza tym, że infor­mu­je o zajś­ciu dwóch danych zdarzeń, to nie moż­na tego samego powiedzieć o zda­ni­ach „Pobrali się i urodzili dziecko” oraz „Urodzili dziecko i pobrali się”. Dlaczego tak jest?

Po pier­wsze, wyjaśnić to moż­na Zasadą Koop­er­acji H. P. Grice’a (1913–1988). Jest to zasa­da składa­ją­ca się z czterech maksym (te zaś składa­ją się z kole­jnych pod­maksym), która zakła­da, że w roz­mowie nadaw­ca i odbior­ca koope­ru­ją ze sobą oraz wyjaś­nia, jak komu­nikac­ja jest możli­wa. Czwarta maksy­ma Zasady Koop­er­acji, tzw. Maksy­ma Sposobu, ma cztery pod­maksymy, z których ostat­nia brz­mi: „mów w sposób uporząd­kowany”. Ponieważ spójnik „i” w języku nat­u­ral­nym również niesie znacze­nie następst­wa cza­sowego (czy też związku przy­czynowo-sku­towego), to nie może­my, zgod­nie z Zasadą Koop­er­acji, wypowiadać zdań „Pobrali się i urodzili dziecko” oraz „Urodzili dziecko i pobrali się” zami­en­nie, gdyż ma to różne kon­sek­wenc­je – w zależnoś­ci od tego, które zdanie wypowiedzieliśmy, odbior­ca zrozu­mie zupełnie co innego. Dlat­ego też przy założe­niu, że chce­my, aby odbior­ca nas dobrze zrozu­mi­ał, wyrażamy wypowiedzi w sposób uporząd­kowany, wiedząc, że zdanie p q może imp­likować co innego niż qp.

Moż­na też wyjaśnić to w inny sposób, za pomocą tzw. ikon­icznoś­ci sek­wencji. Ikon­iczność w języku moż­na zdefin­iować jako odw­zorowywanie rzeczy­wis­toś­ci w formie językowej na pod­staw­ie relacji podobieńst­wa. Ikon­iczność sek­wencji wyjaś­nia nato­mi­ast pewne normy skład­niowe w języku, m.in. w zda­ni­ach ze spójnikiem „i”. To właśnie dlat­ego się wypowiadać zda­nia w kole­jnoś­ci, w jakiej dane zaszły opisy­wane przez nie zdarzenia. Bard­zo mało praw­dopodob­ne jest wypowiedze­nie zda­nia „Jan usi­adł i wszedł”, gdyż raczej zachodzi chronolo­gia zdarzeń wyrażona w zda­niu „Jan wszedł i usi­adł”. Uży­cie spójni­ka w tych zda­ni­ach jest asym­e­tryczne, a tylko w drugim odd­a­je kole­jność zajś­cia zdarzeń w sposób, w jaki rzeczy­wiś­cie zaszły.


Nas­taz­ja Stoch – z wyk­sz­tałce­nia filo­zof i językoz­naw­ca, pra­cown­ik Kat­edry Sinologii KUL. Zaj­mu­je się semi­o­tyką, zagad­nieni­a­mi filo­zofii języ­ka i językoz­naw­st­wa kog­ni­ty­wnego. Poza tym wiele rzeczy ją intere­su­je, a jest wśród tych lit­er­atu­ra pięk­na, gra w koszykówkę i na pianinie.

Ilus­trac­ja: Zuzan­na Bołtryk

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy