Anegdoty Logika Semiotyka

Nastazja Stoch: Ciekawostki semiotyczne #4 – Koniunkcja w języku naturalnym

W logice koniunkcja jest przemienna. Dlaczego więc, w przełożeniu na język naturalny, nie jesteśmy skłonni uznać zdań „Pobrali się i urodzili dziecko” oraz „Urodzili dziecko i pobrali się” za jednakowe? Powody ku temu są dwa (chyba że potraficie podać inne wyjaśnienie?).

Najnowszy numer: Oblicza sprawiedliwości

Zapisz się do newslettera:

---

Filozofuj z nami w social media

Najnowszy numer można nabyć od 1 czerwca w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2018 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Symbol koniunkcji odpowiada spójnikowi „i”. W logice, jeśli p jest zdaniem prawdziwym i q jest zdaniem prawdziwym, to zarówno zdanie „pq”, jak i zdanie „q p” są prawdziwe. W języku naturalnym niekiedy funkcjonuje to podobnie: nie ma dla użytkowników języka większego znaczenia, czy powiemy „Jan zdał egzamin i Piotr zdał egzamin”, czy „Piotr zdał egzamin i Jan zdał egzamin”. Ponieważ jednak „i” posiada dodatkowe znaczenie poza tym, że informuje o zajściu dwóch danych zdarzeń, to nie można tego samego powiedzieć o zdaniach „Pobrali się i urodzili dziecko” oraz „Urodzili dziecko i pobrali się”. Dlaczego tak jest?

Po pierwsze, wyjaśnić to można Zasadą Kooperacji H. P. Grice’a (1913–1988). Jest to zasada składająca się z czterech maksym (te zaś składają się z kolejnych podmaksym), która zakłada, że w rozmowie nadawca i odbiorca kooperują ze sobą oraz wyjaśnia, jak komunikacja jest możliwa. Czwarta maksyma Zasady Kooperacji, tzw. Maksyma Sposobu, ma cztery podmaksymy, z których ostatnia brzmi: „mów w sposób uporządkowany”. Ponieważ spójnik „i” w języku naturalnym również niesie znaczenie następstwa czasowego (czy też związku przyczynowo-skutowego), to nie możemy, zgodnie z Zasadą Kooperacji, wypowiadać zdań „Pobrali się i urodzili dziecko” oraz „Urodzili dziecko i pobrali się” zamiennie, gdyż ma to różne konsekwencje – w zależności od tego, które zdanie wypowiedzieliśmy, odbiorca zrozumie zupełnie co innego. Dlatego też przy założeniu, że chcemy, aby odbiorca nas dobrze zrozumiał, wyrażamy wypowiedzi w sposób uporządkowany, wiedząc, że zdanie p q może implikować co innego niż qp.

Można też wyjaśnić to w inny sposób, za pomocą tzw. ikoniczności sekwencji. Ikoniczność w języku można zdefiniować jako odwzorowywanie rzeczywistości w formie językowej na podstawie relacji podobieństwa. Ikoniczność sekwencji wyjaśnia natomiast pewne normy składniowe w języku, m.in. w zdaniach ze spójnikiem „i”. To właśnie dlatego się wypowiadać zdania w kolejności, w jakiej dane zaszły opisywane przez nie zdarzenia. Bardzo mało prawdopodobne jest wypowiedzenie zdania „Jan usiadł i wszedł”, gdyż raczej zachodzi chronologia zdarzeń wyrażona w zdaniu „Jan wszedł i usiadł”. Użycie spójnika w tych zdaniach jest asymetryczne, a tylko w drugim oddaje kolejność zajścia zdarzeń w sposób, w jaki rzeczywiście zaszły.


Nastazja Stoch – z wykształcenia filozof i językoznawca, pracownik Katedry Sinologii KUL. Zajmuje się semiotyką, zagadnieniami filozofii języka i językoznawstwa kognitywnego. Poza tym wiele rzeczy ją interesuje, a jest wśród tych literatura piękna, gra w koszykówkę i na pianinie.

Ilustracja: Zuzanna Bołtryk

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy