Epistemologia Kluby „Filozofuj!” Szczecin

Relacja z pierwszego spotkania Klubu „Filozofuj!” w Szczecinie: „Cóż to jest prawda” – wokół nr. 9 „Filozofuj!”

26 października 2016 r. w kluboksięgarni FiKa odbyło się pierwsze w Szczecinie spotkanie Klubu „Filozofuj!”. Tematyka debaty dotyczyła 9. numeru czasopisma poświęconego zagadnieniu prawdy. W dyskusji wzięły udział: dr hab Adriana Schetz oraz prof. Renata Ziemińska, obie z Instytutu Filozofii Uniwersytetu Szczecińskiego. Debata została podzielona na trzy części poświęcone następującym kwestiom: 1. Co jest istotą i naturą prawdy oraz czy tak rozumiana prawda jest osiągalna; 2. Jaką rolę odgrywa prawda w kulturze i życiu społecznym; 3. Jakie są główne grzechy popełniane przeciw prawdzie.

Najnowszy numer: Zagadka tożsamości

Zapisz się do newslettera:

---

Filozofuj z nami w social media

Nume­ry dru­ko­wa­ne moż­na zamó­wić onli­ne> tutaj. Pre­nu­me­ra­tę na rok 2017 moż­na zamó­wić > tutaj.

Magazyn można też nabyć od 7 marca w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. > tutaj.

Aby dobro­wol­nie WESPRZEĆ naszą ini­cja­ty­wę dowol­ną kwo­tą, klik­nij „TUTAJ”.

Numer o prawdzie można czytać lub pobrać > tutaj.

Szcze­gól­ne podzię­ko­wa­nia kie­ru­je­my do księ­gar­nio-kawiar­ni FiKa za udo­stęp­nie­nie sali oraz do Sto­wa­rzy­sze­nia „Gene­ra­tor Myśli Huma­ni­stycz­nej” za współ­or­ga­ni­za­cję deba­ty.  

fika       stowarzyszenie


Co jest isto­tą praw­dy? Czy tak rozu­mia­na praw­da jest osią­gal­na?

Prof. Zie­miń­ska roz­po­czę­ła od krót­kie­go przed­sta­wie­nia histo­rii tego poję­cia — z pozo­ru pro­ste­go i fun­da­men­tal­ne­go, ale przy­spa­rza­ją­ce­go spo­ro pro­ble­mów przy jego bliż­szej ana­li­zie. U Pla­to­na moż­na zna­leźć pierw­sze pró­by sfor­mu­ło­wa­nia tzw. kla­sycz­nej defi­ni­cji praw­dy jako zgod­no­ści zda­nia z rze­czy­wi­sto­ścią — mówić praw­dę to stwier­dzać, jak się rze­czy mają, a mówić fał­sz to twier­dzić ina­czej niż jest. Kla­sycz­ne poję­cie praw­dy pozo­sta­ło prak­tycz­nie nie­za­kwe­stio­no­wa­ne aż do koń­ca XIX wie­ku. Fry­de­ryk Nie­tz­sche wysu­nął argu­ment za tym, że osią­gnię­cie praw­dy jest nie­moż­li­we ze wzglę­du na ułom­no­ść nasze­go języ­ka. Moż­na dodać, że dzie­je się tak rów­nież ze wzglę­du na nasze ogra­ni­cze­nia bio­lo­gicz­ne i kul­tu­ro­we.

Prof. Schetz przy­zna­ła, że są jej bli­skie kore­spon­den­cyj­ne kon­cep­cje praw­dy z uwa­gi na ich zdro­wo­roz­sąd­ko­wy cha­rak­ter. Jed­nak pro­ble­my, jakie te teo­rie za sobą nio­są skła­nia­ją do przy­ję­cia mini­ma­li­zmu, czy­li rezy­gna­cji z wyja­śnie­nia rela­cji kore­spon­den­cji oraz tego, czym jest fakt, do któ­re­go nasze zda­nia się odno­szą. Zda­niem Panie Pro­fe­sor atrak­cyj­nym sta­no­wi­skiem wyda­je się plu­ra­li­zm ale­tycz­ny, zgod­nie z któ­rym ist­nie­ją róż­ne fak­ty (m.in. empi­rycz­ne, este­tycz­ne lub moral­ne) i na róż­ne spo­so­by czy­nią one nasze prze­ko­na­nia praw­dzi­wy­mi. Wedle tego poglą­du w róż­ny­ch dys­kur­sa­ch praw­da będzie ina­czej reali­zo­wa­na, na przy­kład w jed­nym będzie­my przyj­mo­wać prag­ma­tycz­ne kry­te­rium praw­dy, w innym — wery­fi­ka­cjo­ni­stycz­ne itd. Prof. Zie­miń­ska wąt­pi w suk­ces tego rodza­ju teorii.Według niej mini­ma­li­zm jest pew­nym roz­wią­za­niem, ale gło­si on jedy­nie tyle, że praw­da jest poję­ciem pod­sta­wo­wym. Przy­zna­je jed­nak, że trud­no jest zde­fi­nio­wać praw­dę za pomo­cą inny­ch pojęć jak poję­cie kore­spon­den­cji, prze­ko­na­nia lub wie­dzy. Zda­niem prof. Schetz plu­ra­li­zm ale­tycz­ny przede wszyst­kim uka­zu­je, że poję­cie praw­dy funk­cjo­nu­je jak poję­cie praw­dy w logi­ce — jest nie­zwy­kle uży­tecz­ne i może­my posłu­gi­wać się nim w róż­no­ra­ki­ch dys­kur­sa­ch.



Jaka jest rola praw­dy w kul­tu­rze i życiu spo­łecz­nym?

Prof. Schetz zwró­ci­ła uwa­gę na fakt, że praw­da jest nie­zby­wal­na przede wszyst­kim w nauce. Mimo, że może być nie­osią­gal­na ze wzglę­du na nasze ogra­ni­czo­ne zdol­no­ści poznaw­cze, to odgry­wa istot­ną rolę jako idea regu­la­tyw­na. Jej zda­niem nie­któ­re dzie­dzi­ny kul­tu­ry mogą się jed­nak obej­ść bez poję­cia praw­dy np. sztu­ka. Praw­da wyda­je się istot­na z ewo­lu­cyj­ne­go punk­tu widze­nia — czło­wiek musiał stwo­rzyć poję­cie tego, jak jest, aby dys­po­no­wać poję­ciem fał­szu — tego, jak nie jest lub tego, jak się wyda­je, że jest.

Prof. Zie­miń­ska wska­za­ła na roz­róż­nie­nie na praw­dę przez duże „P” i praw­dę przez małe „p” — pierw­sza ma cha­rak­ter pla­toń­ski, regu­la­tyw­ny i nie­osią­gal­ny, dru­ga nato­mia­st jest osią­gal­na, ale obar­czo­na subiek­ty­wi­zmem i indy­wi­du­al­nym punk­tem widze­nia. Praw­da przez małe „p” odgry­wa nie­zwy­kle pozy­tyw­ną rolę w rela­cja­ch spo­łecz­ny­ch na przy­kład przy roz­wią­zy­wa­niu kon­flik­tów. Praw­da przez duże „P” jest nie mniej istot­na. Jak uwa­żał Leszek Koła­kow­ski, jest tzw. poży­tecz­nym „mitem”, baj­ką o fun­da­men­tal­nym zna­cze­niu m.in. dla upra­wia­nia nauki lub roz­wo­ju tech­no­lo­gii. Prof. Schetz pod­ję­ła pro­blem osią­gal­no­ści praw­dy przez duże „P”, wska­zu­jąc na zagro­że­nia, jakie nio­sło­by za sobą pochop­ne wyeli­mi­no­wa­nie tego poję­cia z nauki lub inny­ch sfer kul­tu­ry. Prof. Zie­miń­ska zwró­ci­ła uwa­gę, że nie moż­na depre­cjo­no­wać praw­dy ani przez duże „P” ani przez małe „p”. Praw­da pole­ga na żmud­nym i powol­nym pro­ce­sie odkry­wa­nia (jak uwa­żał na przy­kład Hegel) a my jeste­śmy w środ­ku tego pro­ce­su. Zda­niem Pani pro­fe­sor pro­ces docho­dze­nia do praw­dy może nigdy się nie zakoń­czyć.

Jakie są głów­ne grze­chy popeł­nia­ne prze­ciw praw­dzie?

Prof. Zie­miń­ska powo­ła­ła się na pogląd Miche­la Foucaul­ta, zgod­nie z któ­rym praw­da jest narzę­dziem domi­na­cji i repre­sji. Dla­cze­go praw­da, któ­ra jest trak­to­wa­na jako jed­na ze świę­to­ści, może nie­ść tak nega­tyw­ne skut­ki spo­łecz­ne? Moż­li­wa jest sytu­acja, w któ­rej pew­ne poglą­dy zdo­by­wa­ją powszech­ną akcep­ta­cję i prze­wa­gę nad inny­mi opi­sa­mi świa­ta nie tyl­ko ze wzglę­du na ich zgod­no­ść z doświad­cze­niem. Zosta­ją usank­cjo­no­wa­ne w wyni­ku dzia­ła­nia auto­ry­te­tu i siły. Moż­na wyróż­nić dwa rodza­je grze­chów prze­ciw praw­dzie: uzur­pa­cję, kie­dy praw­da subiek­tyw­na zosta­je usta­no­wio­na jako obiek­tyw­na, oraz nihi­li­zm, gdy w ogó­le odma­wia­my praw­dzie war­to­ści. Prof. Schetz doda­ła, że jej zda­niem naj­więk­szym zagro­że­niem dla praw­dy jest jej cał­ko­wi­te lek­ce­wa­że­nie — gdy w ogó­le nie dba­my o to, czy to, co mówi­my jest praw­dzi­we w jakim­kol­wiek rozu­mie­niu praw­dzi­wo­ści. Jak powie­dział­by Har­ry Frank­furt, wte­dy „wci­ska­my kit”.

Pro­ble­my, na któ­re wska­za­li słu­cha­cze deba­ty doty­czy­ły:

  1. kore­spon­den­cyj­nej teo­rii praw­dy;
  2. waż­no­ści praw­dy przez duże „P”;
  3. warun­ków praw­dzi­wo­ści w przy­pad­ku przed­mio­tów i zda­rzeń fik­cyj­ny­ch.

Słow­ni­czek — poję­cie praw­dy:

Kla­sycz­na kon­cep­cja praw­dy — praw­da jest zgod­no­ścią zda­nia (wyra­ża­ją­ce­go myśli) z rze­czy­wi­sto­ścią. Zwo­len­ni­cy: Pla­ton, Ary­sto­te­les, św. Toma­sz, Leib­niz, Kar­te­zju­sz (rów­no­cze­śnie pre­kur­sor oczy­wi­sto­ścio­wej kon­cep­cji praw­dy).

Kore­spon­den­cyj­na teo­ria praw­dy — prze­ko­na­nie praw­dzi­we odpo­wia­da pew­ne­mu fak­to­wi w świe­cie. Rela­cja praw­dzi­wo­ści jest rela­cją odpo­wied­nio­ści (kore­spon­den­cji). Zwo­len­ni­cy: G.E. Moore, L. Wit­t­gen­ste­in, B. Rus­sell.

Kohe­ren­cyj­na kon­cep­cja praw­dy — praw­dzi­we są te prze­ko­na­nia, któ­re są ze sobą zgod­ne i two­rzą spój­ną (kohe­rent­ną) cało­ść. Zwo­len­ni­cy: F. Bra­dley, B. Blan­shard, O. Neu­ra­th.

Prag­ma­tycz­na kon­cep­cja praw­dy — praw­dzi­we jest to, co jest dla nas uży­tecz­ne. Prze­ko­na­nie jest praw­dzi­we, jeśli jego uzna­nie jest dla pod­mio­tu uży­tecz­ne. Zwo­len­ni­cy: Ch.S. Peir­ce, W. James, J. Dewey. 

Epi­ste­micz­na kon­cep­cja praw­dy — praw­da zosta­je zrów­na­na z czyn­no­ścia­mi poznaw­czy­mi (epi­ste­micz­ny­mi) taki­mi jak uza­sad­nie­nie, wery­fi­ka­cja, stwier­dza­nie, uzna­wa­nie lub ozna­cza­nie. Do epi­ste­micz­ny­ch kon­cep­cji praw­dy zali­cza się teo­rie kohe­ren­cyj­ne i prag­ma­tycz­ne. Zwo­len­ni­cy: M. Dum­mett, H. Put­nam.

Plu­ra­li­zm ale­tycz­ny — praw­da jest odmien­nie ukon­sty­tu­owa­na w róż­ny­ch dys­kur­sa­ch. Jest jed­no poję­cie praw­dzi­wo­ści, ale wie­le wła­sno­ści może je reali­zo­wać. Zwo­len­ni­cy: C. Wri­ght, M. Lyn­ch.

Lite­ra­tu­ra wspo­mnia­na pod­czas deba­ty:

  • Foucault, Nad­zo­ro­wać i karać, Wydaw­nic­two Ale­the­ia, War­sza­wa 2009.
  • Frank­furt, O wci­ska­niu kitu, Wydaw­nic­two Świat Lite­rac­ki, War­sza­wa 2008.
  • Koła­kow­ski, Obec­no­ść mitu, Wydaw­nic­two Pró­szyń­ski i S-ka, War­sza­wa 2005.
  • Nie­tz­sche, „O praw­dzie i kłam­stwie w poza­mo­ral­nym sen­sie”, Pisma pozo­sta­łe 1862–1875, Wydaw­nic­two Inter Esse, Kra­ków 1993.
  • Pla­ton, Sofi­sta. Poli­tyk, Wydaw­nic­two Antyk, Kęty 1999.

Mile­na Jaku­biak


Rela­cję ze spo­tka­nia w wer­sji audio moż­na pobrać lub odsłu­chać:


Szcze­gól­ne podzię­ko­wa­nia:

  • Mia­stu Szcze­cin za mece­nat,
  • Księ­gar­nio-kawiar­ni FiKa za udo­stęp­nie­nie sali,
  • Sto­wa­rzy­sze­niu „Gene­ra­tor Myśli Huma­ni­stycz­nej” za współ­or­ga­ni­za­cję.

Zachę­ca­my do obej­rze­nia rela­cji wideo ze spo­tka­nia.


Zob. relacje z innych spotkań Klubów „Filozofuj!”!


W dys­ku­sji wzię­li udział:

imagesdr hab. Adria­na Schetz – Dok­tor habi­li­to­wa­ny, pra­cu­je w Insty­tu­cie Filo­zo­fii Uni­wer­sy­te­tu Szcze­ciń­skie­go. Inte­re­su­je się per­cep­cją, dzia­ła­niem, świa­do­mo­ścią i pamię­cią. Autor­ka mono­gra­fii Bio­lo­gicz­ny eks­ter­na­li­zm w teo­ria­ch per­cep­cji (2014). Odby­ła sta­że nauko­we Ohio Sta­te Uni­ver­si­ty, Uni­ver­si­ty of Glas­gow, Cen­tral-Euro­pe­an Uni­ver­si­ty in Buda­pe­st. Współ­pra­cu­je nauko­wo z Gdań­skim Uni­wer­sy­te­tem Medycz­nym oraz z Pomor­skim Uni­wer­sy­te­tem Medycz­nym.

renata_zieminskaprof. Rena­ta Zie­miń­ska – Pro­fe­sor nauk huma­ni­stycz­ny­ch, pra­cu­je w Insty­tu­cie Filo­zo­fii Uni­wer­sy­te­tu Szcze­ciń­skie­go. Jest zało­ży­ciel­ką i redak­tor­ką naczel­ną cza­so­pi­sma „Ana­li­za i Egzy­sten­cja”. Opu­bli­ko­wa­ła książ­ki: Histo­ria scep­ty­cy­zmu. W poszu­ki­wa­niu spój­no­ści (2013), Eks­ter­na­li­zm we współ­cze­snej epi­ste­mo­lo­gii (2002), Epi­ste­mo­lo­gia Rode­ric­ka M. Chi­shol­ma (1998).

Dys­ku­sję mode­ro­wał dr Marek Paw­łow­ski, a koor­dy­na­to­rem spo­tka­nia był Artur Kosec­ki.

Koor­dy­na­to­rem ogól­no­pol­skim Klu­bów „Filo­zo­fuj!” jest Celi­na Gło­gow­ska.


Współorganizator

stowarzyszenie

Partner

fika

Patron

mecenat


Klu­by „Filo­zo­fuj!” – to nowo two­rzo­ne nie­for­mal­ne gru­py współ­pra­cow­ni­ków i sym­pa­ty­ków cza­so­pi­sma „Filo­zo­fuj!”, orga­ni­zu­ją­ce w swo­ich miej­sco­wo­ścia­ch impre­zy (np. kon­fe­ren­cje, spo­tka­nia dys­ku­syj­ne lub pro­mo­cyj­ne) popu­la­ry­zu­ją­ce filo­zo­fię pod patro­na­tem Redak­cji „Filo­zo­fuj!”. Wię­cej infor­ma­cji > tutaj.



Zre­ali­zo­wa­no w rama­ch sty­pen­dium z budże­tu Mini­stra Kul­tu­ry i Dzie­dzic­twa Naro­do­we­go.

 

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

1 komentarz

Kliknij, aby skomentować

  • Poję­cie praw­dy jest bar­dzo wie­lo­znacz­ne. Jest wie­le narzę­dzi któ­re nale­ży dogłęb­nie ana­li­zo­wać za ich pomo­cą fak­ty i wyda­rze­nia. Pod­miot wypo­wia­da­ją­cy się uży­wa swo­ich zna­czeń słów, po swo­je­mu inter­pre­tu­je wyda­rze­nia, a fak­ty czę­sto nie wszyst­kie są mu zna­ne. Są dys­cy­pli­ny nauko­we któ­re nie wszyst­kim są zna­ne, to seman­ty­ka lin­gwi­stycz­na, któ­ra indy­wi­du­al­ny sens wypo­wie­dzi o praw­dzie poka­zu­je. U nas naj­czę­ściej dzie­je się tak, że każ­dy wypo­wia­da­ją­cy się uwa­ża sie­bie za cen­trum świa­ta… A dys­kur­su u nas brak. A dys­kurs poma­ga zna­leźć praw­dę aby stwo­rzyć stra­te­gię dzia­ła­nia wspo­ma­ga­ją­cą nada­nie racjo­nal­nej oce­ny np wyda­rzeń nauko­wy­ch i poli­tycz­ny­ch w dal­szym dzia­ła­niu . U nas jest nie­usta­ją­ca rywa­li­za­cja w nauce, w biz­ne­sie, w poli­ty­ce -gdzie każ­dy ma swo­ją praw­dę. Jest też dys­cy­pli­na nauko­wa Kon­flik­to­lo­gia, któ­ra opie­ra­jąc się na róż­no­rod­no­ści zna­czeń sło­wa poka­zu­je pro­ble­my z komu­ni­ka­cją spo­łecz­ną mię­dzy ludz­mi i bez­sens np audy­cji tele­wi­zyj­ny­ch zabu­rzeń deik­tycz­ny­ch reklam, dzien­ni­kar­ski­ch ana­liz poli­tycz­ny­ch, gdzie każ­dy po swo­je­mu widzi praw­dę i wci­ska ją nam… Dla­te­go wiem i dla­te­go nie oglą­dam.

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chce­sz wes­przeć tę ini­cja­ty­wę dowol­ną kwo­tą (1 zł, 2 zł lub inną), przej­dź do zakład­ki WSPARCIE na naszej stro­nie, kli­ka­jąc poniż­szy link. Klik: Chcę wes­przeć „Filo­zo­fuj!”

Polecamy