Epistemologia Kluby „Filozofuj!” Szczecin

Relacja z pierwszego spotkania Klubu „Filozofuj!” w Szczecinie: „Cóż to jest prawda” – wokół nr. 9 „Filozofuj!”

26 października 2016 r. w kluboksięgarni FiKa odbyło się pierwsze w Szczecinie spotkanie Klubu „Filozofuj!”. Tematyka debaty dotyczyła 9. numeru czasopisma poświęconego zagadnieniu prawdy. W dyskusji wzięły udział: dr hab Adriana Schetz oraz prof. Renata Ziemińska, obie z Instytutu Filozofii Uniwersytetu Szczecińskiego. Debata została podzielona na trzy części poświęcone następującym kwestiom: 1. Co jest istotą i naturą prawdy oraz czy tak rozumiana prawda jest osiągalna; 2. Jaką rolę odgrywa prawda w kulturze i życiu społecznym; 3. Jakie są główne grzechy popełniane przeciw prawdzie.

Najnowszy numer: Nowy człowiek?

Zapisz się do newslettera:

---

Filozofuj z nami w social media

Wersja online dostępna jest tutaj.

Magazyn można też nabyć od 23 listopada w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numer o prawdzie można czytać lub pobrać > tutaj.

Szczególne podziękowania kierujemy do księgarnio-kawiarni FiKa za udostępnienie sali oraz do Stowarzyszenia „Generator Myśli Humanistycznej” za współorganizację debaty.  

fika       stowarzyszenie


Co jest istotą prawdy? Czy tak rozumiana prawda jest osiągalna?

Prof. Ziemińska rozpoczęła od krótkiego przedstawienia historii tego pojęcia – z pozoru prostego i fundamentalnego, ale przysparzającego sporo problemów przy jego bliższej analizie. U Platona można znaleźć pierwsze próby sformułowania tzw. klasycznej definicji prawdy jako zgodności zdania z rzeczywistością – mówić prawdę to stwierdzać, jak się rzeczy mają, a mówić fałsz to twierdzić inaczej niż jest. Klasyczne pojęcie prawdy pozostało praktycznie niezakwestionowane aż do końca XIX wieku. Fryderyk Nietzsche wysunął argument za tym, że osiągnięcie prawdy jest niemożliwe ze względu na ułomność naszego języka. Można dodać, że dzieje się tak również ze względu na nasze ograniczenia biologiczne i kulturowe.

Prof. Schetz przyznała, że są jej bliskie korespondencyjne koncepcje prawdy z uwagi na ich zdroworozsądkowy charakter. Jednak problemy, jakie te teorie za sobą niosą skłaniają do przyjęcia minimalizmu, czyli rezygnacji z wyjaśnienia relacji korespondencji oraz tego, czym jest fakt, do którego nasze zdania się odnoszą. Zdaniem Panie Profesor atrakcyjnym stanowiskiem wydaje się pluralizm aletyczny, zgodnie z którym istnieją różne fakty (m.in. empiryczne, estetyczne lub moralne) i na różne sposoby czynią one nasze przekonania prawdziwymi. Wedle tego poglądu w różnych dyskursach prawda będzie inaczej realizowana, na przykład w jednym będziemy przyjmować pragmatyczne kryterium prawdy, w innym – weryfikacjonistyczne itd. Prof. Ziemińska wątpi w sukces tego rodzaju teorii.Według niej minimalizm jest pewnym rozwiązaniem, ale głosi on jedynie tyle, że prawda jest pojęciem podstawowym. Przyznaje jednak, że trudno jest zdefiniować prawdę za pomocą innych pojęć jak pojęcie korespondencji, przekonania lub wiedzy. Zdaniem prof. Schetz pluralizm aletyczny przede wszystkim ukazuje, że pojęcie prawdy funkcjonuje jak pojęcie prawdy w logice – jest niezwykle użyteczne i możemy posługiwać się nim w różnorakich dyskursach.



Jaka jest rola prawdy w kulturze i życiu społecznym?

Prof. Schetz zwróciła uwagę na fakt, że prawda jest niezbywalna przede wszystkim w nauce. Mimo, że może być nieosiągalna ze względu na nasze ograniczone zdolności poznawcze, to odgrywa istotną rolę jako idea regulatywna. Jej zdaniem niektóre dziedziny kultury mogą się jednak obejść bez pojęcia prawdy np. sztuka. Prawda wydaje się istotna z ewolucyjnego punktu widzenia – człowiek musiał stworzyć pojęcie tego, jak jest, aby dysponować pojęciem fałszu – tego, jak nie jest lub tego, jak się wydaje, że jest.

Prof. Ziemińska wskazała na rozróżnienie na prawdę przez duże „P” i prawdę przez małe „p” – pierwsza ma charakter platoński, regulatywny i nieosiągalny, druga natomiast jest osiągalna, ale obarczona subiektywizmem i indywidualnym punktem widzenia. Prawda przez małe „p” odgrywa niezwykle pozytywną rolę w relacjach społecznych na przykład przy rozwiązywaniu konfliktów. Prawda przez duże „P” jest nie mniej istotna. Jak uważał Leszek Kołakowski, jest tzw. pożytecznym „mitem”, bajką o fundamentalnym znaczeniu m.in. dla uprawiania nauki lub rozwoju technologii. Prof. Schetz podjęła problem osiągalności prawdy przez duże „P”, wskazując na zagrożenia, jakie niosłoby za sobą pochopne wyeliminowanie tego pojęcia z nauki lub innych sfer kultury. Prof. Ziemińska zwróciła uwagę, że nie można deprecjonować prawdy ani przez duże „P” ani przez małe „p”. Prawda polega na żmudnym i powolnym procesie odkrywania (jak uważał na przykład Hegel) a my jesteśmy w środku tego procesu. Zdaniem Pani profesor proces dochodzenia do prawdy może nigdy się nie zakończyć.

Jakie są główne grzechy popełniane przeciw prawdzie?

Prof. Ziemińska powołała się na pogląd Michela Foucaulta, zgodnie z którym prawda jest narzędziem dominacji i represji. Dlaczego prawda, która jest traktowana jako jedna ze świętości, może nieść tak negatywne skutki społeczne? Możliwa jest sytuacja, w której pewne poglądy zdobywają powszechną akceptację i przewagę nad innymi opisami świata nie tylko ze względu na ich zgodność z doświadczeniem. Zostają usankcjonowane w wyniku działania autorytetu i siły. Można wyróżnić dwa rodzaje grzechów przeciw prawdzie: uzurpację, kiedy prawda subiektywna zostaje ustanowiona jako obiektywna, oraz nihilizm, gdy w ogóle odmawiamy prawdzie wartości. Prof. Schetz dodała, że jej zdaniem największym zagrożeniem dla prawdy jest jej całkowite lekceważenie – gdy w ogóle nie dbamy o to, czy to, co mówimy jest prawdziwe w jakimkolwiek rozumieniu prawdziwości. Jak powiedziałby Harry Frankfurt, wtedy „wciskamy kit”.

Problemy, na które wskazali słuchacze debaty dotyczyły:

  1. korespondencyjnej teorii prawdy;
  2. ważności prawdy przez duże „P”;
  3. warunków prawdziwości w przypadku przedmiotów i zdarzeń fikcyjnych.

Słowniczek – pojęcie prawdy:

Klasyczna koncepcja prawdy – prawda jest zgodnością zdania (wyrażającego myśli) z rzeczywistością. Zwolennicy: Platon, Arystoteles, św. Tomasz, Leibniz, Kartezjusz (równocześnie prekursor oczywistościowej koncepcji prawdy).

Korespondencyjna teoria prawdy – przekonanie prawdziwe odpowiada pewnemu faktowi w świecie. Relacja prawdziwości jest relacją odpowiedniości (korespondencji). Zwolennicy: G.E. Moore, L. Wittgenstein, B. Russell.

Koherencyjna koncepcja prawdy – prawdziwe są te przekonania, które są ze sobą zgodne i tworzą spójną (koherentną) całość. Zwolennicy: F. Bradley, B. Blanshard, O. Neurath.

Pragmatyczna koncepcja prawdy – prawdziwe jest to, co jest dla nas użyteczne. Przekonanie jest prawdziwe, jeśli jego uznanie jest dla podmiotu użyteczne. Zwolennicy: Ch.S. Peirce, W. James, J. Dewey.

Epistemiczna koncepcja prawdy – prawda zostaje zrównana z czynnościami poznawczymi (epistemicznymi) takimi jak uzasadnienie, weryfikacja, stwierdzanie, uznawanie lub oznaczanie. Do epistemicznych koncepcji prawdy zalicza się teorie koherencyjne i pragmatyczne. Zwolennicy: M. Dummett, H. Putnam.

Pluralizm aletyczny – prawda jest odmiennie ukonstytuowana w różnych dyskursach. Jest jedno pojęcie prawdziwości, ale wiele własności może je realizować. Zwolennicy: C. Wright, M. Lynch.

Literatura wspomniana podczas debaty:

  • Foucault, Nadzorować i karać, Wydawnictwo Aletheia, Warszawa 2009.
  • Frankfurt, O wciskaniu kitu, Wydawnictwo Świat Literacki, Warszawa 2008.
  • Kołakowski, Obecność mitu, Wydawnictwo Prószyński i S-ka, Warszawa 2005.
  • Nietzsche, „O prawdzie i kłamstwie w pozamoralnym sensie”, Pisma pozostałe 1862-1875, Wydawnictwo Inter Esse, Kraków 1993.
  • Platon, Sofista. Polityk, Wydawnictwo Antyk, Kęty 1999.

Milena Jakubiak


Relację ze spotkania w wersji audio można pobrać lub odsłuchać:


Szczególne podziękowania:

  • Miastu Szczecin za mecenat,
  • Księgarnio-kawiarni FiKa za udostępnienie sali,
  • Stowarzyszeniu „Generator Myśli Humanistycznej” za współorganizację.

Zachęcamy do obejrzenia relacji wideo ze spotkania.


Zob. relacje z innych spotkań Klubów „Filozofuj!”!


W dyskusji wzięli udział:

imagesdr hab. Adriana Schetz – Doktor habilitowany, pracuje w Instytucie Filozofii Uniwersytetu Szczecińskiego. Interesuje się percepcją, działaniem, świadomością i pamięcią. Autorka monografii Biologiczny eksternalizm w teoriach percepcji (2014). Odbyła staże naukowe Ohio State University, University of Glasgow, Central-European University in Budapest. Współpracuje naukowo z Gdańskim Uniwersytetem Medycznym oraz z Pomorskim Uniwersytetem Medycznym.

renata_zieminskaprof. Renata Ziemińska – Profesor nauk humanistycznych, pracuje w Instytucie Filozofii Uniwersytetu Szczecińskiego. Jest założycielką i redaktorką naczelną czasopisma „Analiza i Egzystencja”. Opublikowała książki: Historia sceptycyzmu. W poszukiwaniu spójności (2013), Eksternalizm we współczesnej epistemologii (2002), Epistemologia Rodericka M. Chisholma (1998).

Dyskusję moderował dr Marek Pawłowski, a koordynatorem spotkania był Artur Kosecki.

Koordynatorem ogólnopolskim Klubów „Filozofuj!” jest Celina Głogowska.


Współorganizator

stowarzyszenie

Partner

fika

Patron

mecenat


Kluby „Filozofuj!” – to nowo tworzone nieformalne grupy współpracowników i sympatyków czasopisma „Filozofuj!”, organizujące w swoich miejscowościach imprezy (np. konferencje, spotkania dyskusyjne lub promocyjne) popularyzujące filozofię pod patronatem Redakcji „Filozofuj!”. Więcej informacji > tutaj.



Zrealizowano w ramach stypendium z budżetu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

 

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

1 komentarz

Kliknij, aby skomentować

  • Pojęcie prawdy jest bardzo wieloznaczne. Jest wiele narzędzi które należy dogłębnie analizować za ich pomocą fakty i wydarzenia. Podmiot wypowiadający się używa swoich znaczeń słów, po swojemu interpretuje wydarzenia, a fakty często nie wszystkie są mu znane. Są dyscypliny naukowe które nie wszystkim są znane, to semantyka lingwistyczna, która indywidualny sens wypowiedzi o prawdzie pokazuje. U nas najczęściej dzieje się tak, że każdy wypowiadający się uważa siebie za centrum świata… A dyskursu u nas brak. A dyskurs pomaga znaleźć prawdę aby stworzyć strategię działania wspomagającą nadanie racjonalnej oceny np wydarzeń naukowych i politycznych w dalszym działaniu . U nas jest nieustająca rywalizacja w nauce, w biznesie, w polityce -gdzie każdy ma swoją prawdę. Jest też dyscyplina naukowa Konfliktologia, która opierając się na różnorodności znaczeń słowa pokazuje problemy z komunikacją społeczną między ludzmi i bezsens np audycji telewizyjnych zaburzeń deiktycznych reklam, dziennikarskich analiz politycznych, gdzie każdy po swojemu widzi prawdę i wciska ją nam… Dlatego wiem i dlatego nie oglądam.

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy