Filozofia umysłu Nowości wydawnicze Opracowania

Umysł, ewolucja i ośmiornica

Filozofia od wieków stawia pytanie o to, dzięki czemu traktujemy inne byty jako obdarzone umysłami i jak one działają. Peter Godfrey-Smith po odpowiedź na to pytanie udał się... w głębiny oceanu.

Najnowszy numer: Zrozumieć emocje

Zapisz się do newslettera:

---

Filozofuj z nami w social media

Nume­ry dru­ko­wa­ne moż­na zamó­wić onli­ne > tutaj. Pre­nu­me­ra­tę na rok 2017 moż­na zamó­wić > tutaj.

Magazyn można też nabyć od 4 sierpnia w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. > tutaj.

Aby dobro­wol­nie WESPRZEĆ naszą ini­cja­ty­wę dowol­ną kwo­tą, klik­nij „TUTAJ”.

Książ­ka Other minds: the octo­pus, the sea and the deep ori­gins of con­scio­usness nie jest prze­wod­ni­kiem przy­rod­ni­czym. Nie jest też opo­wie­ścią o przy­go­dzie w głę­bi­nach oce­anów. Ta książ­ka jest pró­bą roz­wi­kła­nia zagad­ki powsta­nia umy­słu. Jed­nym ze zja­wisk, któ­re God­frey-Smith oma­wia w książ­ce, jest łącze­nie się poje­dyn­czych komó­rek. Ten z pozo­ru oczy­wi­sty i cał­kiem nor­mal­ny pro­ces przed­sta­wio­ny przez God­freya-Smi­tha sta­je się dla czy­tel­ni­ka nie­od­gad­nio­ną tajem­ni­cą. W jaki spo­sób po złą­cze­niu się komór­ki sta­ją się one spój­ny­mi ukła­da­mi ner­wo­wy­mi, któ­re potra­fią zyskać inte­li­gen­cję, a cza­sem nawet samo­świa­do­mość? Co cie­ka­we, owe połą­czo­ne komór­ki two­rzą róż­no­rod­ne for­my. Mogą stać się zarów­no nie­świa­do­mym drze­wem, czło­wie­kiem, ośmior­ni­cą czy innym zwie­rzę­ciem. To brzmi jak sce­na­riusz do fil­mu scien­ce-fic­tion, a jest prze­cież zupeł­nie natu­ral­nym zja­wi­skiem, któ­re bez­u­stan­nie zacho­dzi w nas samych i w ota­cza­ją­cym nas świecie.

Autor na grun­cie tema­tów takich jak histo­ria zwie­rząt, kogni­tyw­ne zdol­no­ści gło­wo­no­gów, teo­ria świa­do­mo­ści i zagro­że­nia dla śro­do­wi­ska spo­wo­do­wa­ne degra­da­cją wód, snu­je swo­je roz­wa­ża­nia o isto­cie z nie­sa­mo­wi­tym umy­słem. Mia­no­wi­cie o ośmior­ni­cy. God­frey-Smith zada­je intry­gu­ją­ce pyta­nia i zara­zem udzie­la inte­re­su­ją­cych odpo­wie­dzi. Mię­dzy inny­mi zasta­na­wia się, w jaki spo­sób ośmior­ni­ca może upo­dab­niać się do oto­cze­nia zmie­nia­jąc kolor, pod­czas gdy praw­do­po­dob­nie nie posia­da umie­jęt­no­ści roz­róż­nia­nia kolo­rów. Jest w tym coś mistycz­ne­go. Kolej­nym poru­szo­nym zagad­nie­niem jest dłu­gość życia ośmior­nic, któ­ra u więk­szo­ści odmian tego gatun­ku waha się od 2 do 4 lat. W cią­gu tych kil­ku lat zwie­rzę­ta w bar­dzo szyb­kim tem­pie roz­wi­ja­ją nie­prze­cięt­ną inte­li­gen­cję, co dla czło­wie­ka jest nie­moż­li­we. Według auto­ra powo­dem krót­kie­go życia jest ewo­lu­cja – ta sama ewo­lu­cja, któ­ra w teo­rii dąży do udo­sko­na­la­nia stwo­rzeń. Dla­cze­go więc tak wspa­nia­łe i nad­zwy­czaj inte­li­gent­ne zwie­rzę­ta tak szyb­ko umierają?

Ośmior­ni­ce mają nie­zwy­kłą kom­bi­na­cję: bar­dzo duży układ ner­wo­wy i bar­dzo krót­kie życie. Tak zaawan­so­wa­ny układ ner­wo­wy jest spo­wo­do­wa­ny nie­ogra­ni­czo­ny­mi moż­li­wo­ścia­mi cia­ła i potrze­bą bycia myśli­wym i ofia­rą jed­no­cze­śnie; krót­kie życie jest spo­wo­do­wa­ne wyso­ką wraż­li­wo­ścią. Na począt­ku to wyda­je się być para­dok­sal­ne, lecz napraw­dę jest w tym sens

– prze­ko­nu­je Godfrey-Smith.

Autor uwa­ża, że ośmior­ni­ca jest naj­bliż­sza temu, co my nazy­wa­my inte­li­gent­ny­mi isto­ta­mi poza­ziem­ski­mi. Jed­nak czy aż tak wie­le róż­ni nas od tych fan­ta­stycz­nych zwie­rząt? Pomi­ja­jąc osiem dłu­gich koń­czyn, bez­krę­go­we cia­ło i umie­jęt­ność zmie­nia­nia kolo­ru, jeste­śmy cał­kiem podob­ni do sie­bie pod wzglę­dem rozu­mu. Aby dostrzec inte­li­gen­cję kogoś lub cze­goś, trze­ba zaob­ser­wo­wać pewien spo­sób dzia­ła­nia. Isto­ty racjo­nal­ne to te, któ­re robią to, co powin­ny w świe­tle (albo wobec) tego, cze­go potrze­bu­ją i co wie­dzą. Ośmior­ni­ca ze swo­ją figlar­no­ścią i cie­ka­wo­ścią wobec świa­ta wyda­je się być bar­dziej kie­ro­wa­na rozu­mem i świa­do­mo­ścią niż czy­sty­mi instynk­ta­mi, co spra­wia, że nie jest nam tak obca. Z tego punk­tu widze­nia te zwie­rzę­ta nie wyda­ją się być inte­li­gent­ny­mi isto­ta­mi poza­ziem­ski­mi, lecz isto­ta­mi z poza­ziem­ską inteligencją.

Książ­ka uka­za­ła się w języ­ku angiel­skim w grud­niu 2016 roku. Nie ma infor­ma­cji o dacie jej prze­kła­du na język pol­ski jed­nak spo­sób, w jaki jest napi­sa­na nie powi­nien spra­wić kło­po­tu — język jest oszczęd­ny i dokładny.

Opra­co­wa­ła: Lena Paracka

Źró­dło: NPR.COM

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wes­przeć tę ini­cja­ty­wę dowol­ną kwo­tą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakład­ki WSPARCIE na naszej stro­nie, kli­ka­jąc poniż­szy link. Klik: Chcę wes­przeć „Filo­zo­fuj!”

Polecamy