Artykuł Dialogi Ontologia

Achille Varzi, Roberto Casati: Metafizyczne okulary

Zapisz się do naszego newslettera

Down­lo­ad (PDF, 1.7MB)


ON: [wycho­dząc z kina] Pięk­ny film. Samo 3D nie bar­dzo mi się podo­ba, ale przy­zna­ję, że efek­ty są bar­dzo pro­fe­sjo­nal­ne. Te oku­lar­ki czy­nią cuda. Cie­szę się, że mogę je sobie zatrzymać.

ONA: I co chcesz z nimi zro­bić? Nie mamy w domu tele­wi­zo­ra 3D.

ON: Po co nam tele­wi­zor? Chcę przez nie patrzeć na świat! Na rze­czy­wi­stość! Chcę wzmoc­nić swo­ją percepcję.

ONA: W jakim sen­sie? Uzy­skasz tyl­ko tyle, że wszyst­ko będzie wyglą­da­ło na ciemniejsze.

ON: Prze­pra­szam cię, ale czy to nie są oku­la­ry 3D?

ONA: Oczy­wi­ście, prze­cież przed chwi­lą ich używaliśmy.

ON: I co dają te okulary?

ONA: Chcesz wie­dzieć, jak działają?

ON: Nie, pytam cię, co dają.

ONA: No, pozwa­la­ją zoba­czyć rze­czy­wi­stość w trzech wymia­rach, gdy patrzy­my na obraz dwuwymiarowy.

ON: A więc…

ONA: A więc co?

ON: A więc zwięk­sza­ją two­ją per­cep­cję o jeden wymiar.

ONA: Nie rozu­miem, do cze­go zmierzasz.

ON: To pro­ste. Oku­la­ry zwięk­sza­ją two­ją per­cep­cję o jeden wymiar i dla­te­go, jeśli będziesz oglą­dać sce­ny trój­wy­mia­ro­we, zoba­czysz je w 4D. A teraz to udowodnię.

ONA: Zacze­kaj. Nie ma prze­szkód, żebyś prze­pro­wa­dził eks­pe­ry­ment, a ja na pew­no nie będę pomniej­szać zna­cze­nia meto­dy empi­rycz­nej. Ale czy nie mógł­byś chwi­lę pomy­śleć, zanim coś zrobisz?

ON: Za póź­no… Jakie roz­cza­ro­wa­nie! Widzę rze­czy tak, jak do tej pory, wca­le nie w czte­rech wymia­rach. Wszyst­ko jest ciem­niej­sze – i tyle.

ONA: Oczy­wi­ście. Te oku­la­ry to nie maszyn­ka wyna­le­zio­na, by w ogó­le wzmac­niać per­cep­cję, ale pro­te­za, któ­ra wyko­rzy­stu­je twój mózg wzro­ko­wy, by wywo­łać ilu­zję prze­strze­ni i łudzić cię co do przed­mio­tów, któ­re masz przed sobą. Ale nie przej­muj się. Cho­ciaż wcze­śniej nie zasta­no­wi­łeś się jak nale­ży, to jed­nak teraz możesz sobie dla roz­ryw­ki wyobra­zić, co dało­by się osią­gnąć za pomo­cą praw­dzi­wych oku­la­rów metafizycznych.

ON: [przy­bi­ty, ale z nadzie­ją] Na przykład?

ONA: Na przy­kład zadaj sobie pyta­nie, co mógł­byś oglą­dać przez swo­je meta­fi­zycz­ne oku­la­ry, aby mieć wra­że­nie, że patrzysz na obraz 2D?

ON: Może jakiś przed­miot jed­no­wy­mia­ro­wy? Gdy­bym dodał do tego, co widzę, jeden wymiar…

ONA: Wła­śnie. A oto przy­kład. Two­ja dru­kar­ka atra­men­to­wa dzia­ła tak, jak gdy­by wmon­to­wa­no w nią oku­la­ry meta­fi­zycz­ne: „odczy­tu­je” ciąg zło­żo­ny z zer i jedy­nek i dru­ku­jąc go, spra­wia, że widzisz obraz dwu­wy­mia­ro­wy. A dru­kar­ka prze­strzen­na pozwa­la ci za jed­nym zama­chem przejść do trzech wymiarów.

ON: Daj mi poma­rzyć. Pew­ne­go dnia zało­ży­my oku­la­ry, dzię­ki któ­rym – gdy prze­czy­ta­my linij­kę tek­stu z książ­ki – „zoba­czy­my” sce­ny i boha­te­rów opo­wie­ści w trzech wymiarach…

ONA: Być może. Ty cią­gle szu­kasz fan­ta­stycz­nych nowi­nek tech­nicz­nych. Lubisz cho­dzić na skró­ty. Ale wierz mi, jeśli napraw­dę chcesz poma­rzyć, weź z pół­ki dobrą powieść, usiądź w fote­lu i czy­taj. Zoba­czysz, że twój mózg jest lep­szy: potra­fi zmie­nić sze­reg kom­bi­na­cji trzy­dzie­stu dwóch liter alfa­be­tu w obra­zy, muzy­kę, kolo­ry, opo­wie­ści, uczu­cia i namięt­no­ści. Będziesz wyle­wał praw­dzi­we łzy. Będziesz się śmiał całą gębą.

 Prze­ło­ży­ła Patry­cja Mikulska


Achil­le Varzi – pro­fe­sor filo­zo­fii Uni­wer­sy­te­tu Colum­bia w Nowym Jorku.
Stro­na inter­ne­to­wa.

 

 

Rober­to Casa­ti – pro­fe­sor filo­zo­fii fran­cu­skie­go Cen­tre Natio­nal de la Recher­che Scien­ti­fi­que (CNRS) w Pary­żu. Stro­na inter­ne­to­wa.

Tekst jest dostęp­ny na licen­cji: Uzna­nie autor­stwa-Na tych samych warun­kach 3.0 Pol­ska

W peł­nej wer­sji gra­ficz­nej moż­na go prze­czy­tać > tutaj

Ilu­stra­cja: darksouls1

Najnowszy numer można nabyć od 30 października w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2020 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

2 komentarze

Kliknij, aby skomentować

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy