Artykuł

Achille Varzi, Roberto Casati: Przed nami wieczny powrót

On: (Ogarnięty jakąś myślą, jakby właśnie dostąpił oświecenia). Wszystko powraca. Ona: Słucham? On: Wszystko powraca. Tak mówi Nietzsche. Za kilka miliardów lat wszechświat się skończy i zacznie na nowo, i za kilka miliardów lat, bum, znów tu będziemy.

Tekst ukazał się w „Filozofuj!” 2016 nr 2 (8), s. 40. W pełnej wersji graficznej jest dostępny w pliku PDF.


Ona: Chcesz powiedzieć, że znów tu usiądziemy, ja i ty, na tej samej ławce, i będziemy podziwiać te same góry, a na nich te same trawy, poruszane tym samym podmuchem wiatru? A ty powiesz: „Wszystko powraca” i tak dalej?

On: Właśnie tak. Ta sama ławka. Te same góry. Ta sama rozmowa. Wszystko powraca.

Ona: Ale czy naprawdę wszystko będzie tak samo? Czy gdzieś tam z góry, z lodowca nie spadnie kamyczek, który teraz nie spada, a ty nie powiesz „powtarza się” zamiast „powraca”? I tak będzie z innymi drobnymi szczegółami?

On: Coś takiego także jest możliwe, ale nie byłby to powrót tego samego. Czas jednak jest nieskończony, a wszechświat wielki, lecz skończony. Wszechświat skończy się i zacznie od początku nieskończenie wiele razy, ale za każdym razem będzie trochę inny. W jednym powiem „powtarza się” zamiast „powraca”, w innym koty zawładną ziemią, w jeszcze innym w ogóle nie będzie Układu Słonecznego i tak dalej. Kiedyś jednak wszystkie możliwości się wyczerpią i świat będzie musiał się odtworzyć w takiej samej postaci, w jakiej już kiedyś istniał. I tak dalej, w nieskończoność. Wszystko powróci, także wszechświat, w którym z tamtego lodowca spadnie twój kamyczek. Nie należy nie doceniać nieskończoności czasu.

Ona: Twoje rozumowanie opiera się właśnie na tej przesłance. Gdyby czas był skończony, żegnaj wieczny powrocie – a przynajmniej byłoby o ten powrót dużo trudniej. Chcę cię jednak zapytać o coś innego. Na wszystko się zgadzam: nieskończony czas, miriady następujących po sobie wszechświatów, a co jakiś czas (ale nieskończenie wiele razy) powrót „naszego” wszechświata. Dlaczego jednak tak cię to porusza?

On: Bo sprawia, że czuję się prawie nieśmiertelny. Wytrąca mnie z równowagi i jednocześnie pociesza myśl, że ja i ty jeszcze kiedyś usiądziemy na tej ławce, żeby patrzeć na te góry i rozmawiać o nas i o świecie, i o życiu. Że upłynie bardzo dużo czasu, przeminą niezliczone wszechświaty, a ja ciebie odnajdę. I nie będzie męczącego oczekiwania: skoro my dopiero wtedy powrócimy do istnienia, będzie tak, jakbyśmy nigdy nie przestali istnieć.

Ona: Bardzo to romantyczne. Ale z twojej teorii wynika, że będą też niezliczone inne światy, w których będziemy się kłócić albo nie będziemy się mogli znieść…

On: Szklanka do połowy pusta?

Ona: Poza tym to, co mówisz o przyszłości, powinno też odnosić się do przeszłości. A zatem już byliśmy tu, na tej ławce, nieskończenie wiele razy i mówiliśmy to samo.

On: Czy chcesz powiedzieć, że to mniej romantyczne?

Ona: I wreszcie, twoja metafizyka wydaje mi się trochę zbyt ambitna. Nawet jeśli pojawi się dokładny duplikat świata, w którym dzisiaj żyjemy, nie będzie to właściwie ten sam świat. Na ławce, której nie da się odróżnić od tej, usiądą dwie doskonale do nas podobne osoby i będą wpatrywać się w taki sam pejzaż. Ale to nie będziemy my.

On: Żegnaj, romantyzmie.

Ona: Zaczekaj, szklanka jest do połowy pełna! Ta chwila, teraz, tutaj, jest magiczna, bo jest jedyna. Popatrz na zachód słońca nad śniegami. Posłuchaj naszych głosów, jak mieszają się z wiatrem. Świadomość, że kiedyś, w bardzo odległym czasie, ktoś inny będzie przeżywał podobną chwilę, powinna cię uszczęśliwiać. I być może w ich myślach znajdzie się miejsce i dla nas – tak jak my dzisiaj myślimy o nich, z odległości, której umysł nie jest w stanie sobie nawet wyobrazić.

Przełożyła Patrycja Mikulska


Achille Varzi – Profesor filozofii Uniwersytetu Columbia w Nowym Jorku. Strona internetowa.

 

 

Roberto Casati – Profesor filozofii francuskiego Centre national de la recherche scientifique (CNRS) w Paryżu.

Strona internetowa.

Tekst jest dostępny na licencji: Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 3.0 PolskaW pełnej wersji graficznej można go przeczytać > tutaj.

< Powrót do spisu treści numeru.

Najnowszy numer można nabyć od 2 listopada w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2021 można zamówić > tutaj.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Skomentuj

Kliknij, aby skomentować

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy