Kognitywistyka Omówienia i recenzje

Albert Łukasik: Górny mózg, dolny mózg: sprawdź, w jaki sposób myślisz i naucz się robić to lepiej [recenzja]

okładka książki Górny mózg dolny mózg

Zapisz się do naszego newslettera

Od cza­su pre­miery w 2011 książ­ki Pułap­ki myśle­nia Daniela Kah­ne­m­ana pub­likac­je wyników badań sku­pi­a­ją­cych się na sty­lach poz­naw­czych i różni­cach pomiędzy sposoba­mi myśle­nia nieco przy­ci­chły. Dopiero dwa lata później Stephen Koss­lyn – amerykańs­ki psy­cholog i neu­ronaukowiec wraz z G. Wayne Millerem – amerykańskim pis­arzem opub­likował książkę Top Brain, Bot­tom Brain: Har­ness­ing the Pow­er of the Four Cog­ni­tive Modes (w pol­skim przekładzie z 2019 roku została zaty­tułowana Górny mózg, dol­ny mózg: sprawdź, w jaki sposób myślisz i naucz się robić to lep­iej, Coper­ni­cus Cen­ter Press, Kraków 2019, ss. 222).

W swo­jej książce Koss­lyn prezen­tu­je teorię górnego i dol­nego mózgu, która została opra­cow­ana na pod­staw­ie teorii anatomicznego podzi­ału kory móz­gowej. Mózg posi­a­da szczelinę (zwaną bruzdą Syl­wiusza), która odd­ziela płat skro­niowy zna­j­du­ją­cy się w dol­nej częś­ci kory od pła­ta czołowego, zna­j­du­jącego się wyżej. Wedle tej teorii gór­na część mózgu jest zaan­gażowana w wyższe funkc­je poz­naw­cze takie jak planowanie, pode­j­mowanie decyzji (co zostało potwierd­zone przez liczne bada­nia neu­roo­brazu­jące akty­wność kory czołowej przy wykony­wa­niu angażu­ją­cych poz­naw­c­zo zadań), nato­mi­ast dol­na część sku­pia się na przetwarza­niu bodźców i dokony­wa­niu ich anal­izy na pod­staw­ie danych sen­so­rycznych pod postacią tego, co aktu­al­nie widz­imy, słyszymy, czy też dotykamy. Gór­na i dol­na część mózgu, pomi­mo różnic w funkcjonowa­niu, są ze sobą połąc­zone na zasadzie infor­ma­cji zwrot­nej.

Pod­czas odbiera­nia aktu­al­nie dostęp­nych naszej per­cepcji bodźców, dol­ny mózg przetwarza je i inter­pre­tu­je, a następ­nie wysyła dane w postaci wyład­owań elek­tro­chemicznych (które są pod­sta­wową for­mą komu­nikacji pomiędzy komórka­mi ner­wowy­mi w mózgu) do górnego mózgu, który na pod­staw­ie infor­ma­cji  o tym, co zna­j­du­je się w otocze­niu pod­mio­tu, pro­gra­mu­je dla niego odpowied­nią reakcję. Jeżeli na przykład widz­imy kubek z herbatą, którą sobie zaparzyliśmy, dol­ny mózg rozpoz­na­je, że biały, ceram­iczny obiekt przed nami jest kubkiem, a zapach dochodzą­cy do naszego nosa jest zapachem herbaty, a następ­nie wysyła te infor­ma­c­je do górnego mózgu, który pro­gra­mu­je reakcję wycią­ga­nia dłoni, wraz z odpowied­nim jej ułoże­niem, tak aby móc chwycić kubek, a następ­nie wychylić go pod odpowied­nim kątem.

Na pod­staw­ie wiedzy doty­czącej funkcjonowa­nia górnego i dol­nego mózgu Koss­lyn zapro­ponował włas­ną teorię obe­j­mu­jącą cztery try­by poz­naw­cze, których pref­er­enc­ja jest zależ­na od tego, w jakim stop­niu dany pod­miot posługu­je się dol­nym i/lub górnym mózgiem. Teo­ria ta nosi nazwę „teorii try­bów poz­naw­czych” (The The­o­ry of Cog­ni­tive Mod­els). Te try­by poz­naw­cze to tryb dzi­ała­nia, tryb sty­mu­lacji, tryb obser­wa­to­ra i tryb adap­tacji. Każdy z tych try­bów charak­teryzu­je się więk­szą lub mniejszą ten­dencją do planowa­nia i przetwarza­nia infor­ma­cji, co jest uwarunk­owane więk­szą lub mniejszą akty­wnoś­cią neu­ronal­ną w obrę­bie wymienionych wcześniej struk­tur anatomicznych.

Autor prezen­tu­je w swo­jej książce również krót­ki test, dzię­ki które­mu czytel­nik jest w stanie sklasy­fikować siebie jako osobę skłon­ną bardziej do planowa­nia i pode­j­mowa­nia decyzji, do poświę­ca­nia więk­szej uwa­gi na anal­i­zowanie otoczenia, czy też osobę, która stara się zachować odpowied­ni bal­ans pomiędzy współpracu­ją­cy­mi try­ba­mi. W książce zna­jdziemy również porady, co zro­bić, kiedy nasz tryb poz­naw­czy jest niewystar­cza­ją­cy do rozwiąza­nia danego prob­le­mu. Zdaniem Koss­ly­na jed­nym z najlep­szych rozwiązań w takich sytu­ac­jach jest zasięg­nię­cie rady oso­by, która ma prze­ci­wny do naszego sposób myśle­nia. Jeżeli na przykład jesteśmy dobrzy w planowa­niu, ale częs­to umyka­ją nam istotne szczegóły i nie jesteśmy w stanie przez to wziąć pod uwagę wszys­t­kich ważnych dla rozwiąza­nia prob­le­mu czyn­ników, wów­czas dobrze jest poradz­ić się oso­by, której dol­ny mózg dzi­ała na wyższych obro­tach niż nasz i jej uwa­ga jest bardziej wyostr­zona na detale.

Cho­ci­aż kon­cepc­ja Koss­ly­na opiera się na dobrze znanym już anatomicznym podziale mózgu, to zwróce­nie uwa­gi na to, jak akty­wność neu­ronal­na w poszczegól­nych obszarach mózgu może wpły­wać na sposób myśle­nia jest zde­cy­dowanie czymś istot­nym zwłaszcza dla inter­dyscy­pli­narnych nauk, takich jak kog­ni­ty­wisty­ka. Pokazu­je, że łącze­nie metod badaw­czych charak­terysty­cznych dla różnych dyscy­plin naukowych może doprowadz­ić do całkowicie nowych wniosków, które stop­niowo przy­bliża­ją nas do lep­szego rozu­mienia ludzkiego mózgu i umysłu.

Albert Łukasik


Stephen M. Koss­lyn, G. Wayne Miller, Górny mózg, dol­ny mózg: sprawdź, w jaki sposób myślisz i naucz się robić to lep­iej, Coper­ni­cus Cen­ter Press, Kraków 2019, ss. 222.


Intere­su­ją Cię recen­z­je innych książek filo­zoficznych? Zajrzyj do naszego dzi­ału Omówienia i recen­z­je.

Najnowszy numer można nabyć od 17 maja w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2019 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy