Opracowania

Czy nauka może zastąpić filozofię?

W świetle rozwoju fizyki oraz innych nauk szczegółowych filozofia może sprawiać wrażenie zbędnej dziedziny, odchodzącej do kulturowego lamusa. Janet Cameron staje w jej obronie, widząc w filozofii dyscyplinę, która jest w stanie odpowiedzieć na pytania pozostające poza zasięgiem badaczy przyrody.

Zapisz się do naszego newslettera

Choć aka­de­mic­ka dys­ku­sja nad rela­cją filo­zo­fii do nauki ma dłu­gą tra­dy­cję, w ostat­nich latach poja­wi­ła się ona rów­nież w prze­strze­ni publicz­nej, głów­nie za spra­wą wypo­wie­dzi wybit­ne­go fizy­ka, Ste­phe­na Haw­kin­ga. W trak­cie kon­fe­ren­cji Google’s 2011 Zeit­ge­ist stwier­dził on, iż filo­zo­fia nie ma szans w star­ciu z nauka­mi szcze­gó­ło­wy­mi, któ­re jako jedy­ne dają ludz­ko­ści praw­dzi­wą wie­dzę. Wtó­ro­wał mu Matt War­man, któ­ry na łamach bry­tyj­skie­go „The Tele­graph” obwie­ścił śmierć filo­zo­fii, a następ­nie dodał: „fun­da­men­tal­ne pyta­nia o natu­rę Wszech­świa­ta nie mogą zna­leźć odpo­wie­dzi bez twar­dych danych, jakie zdo­by­wa się dziś na przy­kład dzię­ki Wiel­kie­mu Zder­za­czo­wi Hadro­nów czy bada­niom prze­strze­ni kosmicz­nej”. Zda­niem wspo­mnia­nych wyżej uczo­nych filo­zo­fia bez­pow­rot­nie stra­ci­ła sta­tus dys­cy­pli­ny, któ­ra mówi cokol­wiek o świecie.

Nie wszy­scy jed­nak zga­dza­ją się z taką opi­nią. W naj­now­szym wpi­sie na swo­im blo­gu Janet Came­ron – psy­cho­loż­ka i edu­ka­tor­ka, zaj­mu­ją­ca się rów­nież filo­zo­fią struk­tu­ra­li­stycz­ną – pyta, czy uzna­nie zwierzch­nio­ści nauk szcze­gó­ło­wych w kwe­stii ist­nie­nia i roz­wo­ju Wszech­świa­ta, nie pozo­sta­wia obsza­rów, któ­re mogły­by stać się przed­mio­tem reflek­sji filo­zo­ficz­nej. Jej zda­niem odpo­wiedź musi być twier­dzą­ca. Came­ron uwa­ża, że filo­zo­fia dostar­cza obra­zu czło­wie­ka jako etycz­nej isto­ty, nasta­wio­nej na dobro wspól­ne i suge­ru­je, iż jest to wizja znacz­nie odbie­ga­ją­ca od tej, któ­rą pro­po­nu­ją nauki szczegółowe.

Choć przy wyja­śnia­niu moral­nych zacho­wań spo­łecz­nych moż­na odwo­ły­wać się do bio­lo­gii ewo­lu­cyj­nej (np. dobo­ru natu­ral­ne­go), Came­ron uwa­ża, że dostar­cza­ne w ten spo­sób wyja­śnie­nia pozo­sta­ną nie­peł­ne. Naj­lep­szym argu­men­tem na rzecz tego twier­dze­nia jest wywo­dzą­ca się od osiem­na­sto­wiecz­ne­go filo­zo­fa, Davi­da Hume’a, zasa­da, zgod­nie z któ­rą żad­ne zda­nie stwier­dza­ją­ce zacho­dze­nie dowol­ne­go zja­wi­ska nie pocią­ga za sobą sądu o powin­no­ści. Ozna­cza to, iż z nauko­wych sądów o fak­tach (np. czło­wiek ma 46 chro­mo­so­mów) nigdy nie będzie wyni­kać żad­na praw­da o tym, co jest moral­ne, a co nie (np. czło­wiek powi­nien poma­gać ubo­gim). Zda­niem Came­ron, dome­na filo­zo­fii obej­mu­je ów poziom ponad­jed­nost­ko­wych norm i powin­no­ści, któ­re­go nauka nie jest w sta­nie uwzględnić.

Jeże­li zgo­dzić się z tą tezą, pozy­cja filo­zo­fii jako prze­dłu­że­nia nauki jest nie­za­gro­żo­na. Choć dys­cy­pli­na ta nie pre­ten­du­je już do wie­dzy o rze­czy­wi­sto­ści, może ona kształ­to­wać nie mniej waż­ną sfe­rę życia spo­łecz­ne­go. Came­ron jest zda­nia, że cel taki przy­świe­cał filo­zo­fii od zawsze. „W osta­tecz­no­ści więk­szość praw­dzi­wych myśli­cie­li chce, by świat był lep­szym miej­scem, w któ­rym czło­wiek i inne gatun­ki mogą się roz­wi­jać” – pod­su­mo­wu­je. Wyda­je się, że w tym obsza­rze filo­zo­fia nie musi kon­ku­ro­wać z nauka­mi przyrodniczymi.

Opra­co­wał Jacek Jarocki

Źró­dło: Deco­ded Science

 


War­to prze­czy­tać na ten temat tekst Jona­tha­na Jacob­sa, któ­ry bro­ni auto­no­mii filozofii:


Zachę­ca­my do dys­ku­sji pod tek­stem lub na naszym fan­pa­ge­’u.

Pyta­nia pomocnicze:

  1. Czy filo­zo­fia zosta­nie kie­dyś zastą­pio­na przez naukę tak jak alche­mia zosta­ła zastą­pio­na przez chemię?
  2. Czy tyl­ko zagad­nie­nia doty­czą­ce powin­no­ści i norm są dome­ną filo­zo­fii i są (będą tak­że w przy­szło­ści) poza zasię­giem nauki, czy są też inne takie zagadnienia?
  3. Czy filo­zo­fia powin­na się liczyć z odkry­cia­mi i teo­ria­mi nauko­wy­mi? Dlaczego?
  4. Czy nauce może być pomoc­na filozofia?

Najnowszy numer można nabyć od 30 października w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2020 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy