Opracowania

Czy nauka może zastąpić filozofię?

W świetle rozwoju fizyki oraz innych nauk szczegółowych filozofia może sprawiać wrażenie zbędnej dziedziny, odchodzącej do kulturowego lamusa. Janet Cameron staje w jej obronie, widząc w filozofii dyscyplinę, która jest w stanie odpowiedzieć na pytania pozostające poza zasięgiem badaczy przyrody.

Zapisz się do naszego newslettera

Choć aka­demic­ka dyskus­ja nad relacją filo­zofii do nau­ki ma długą trady­cję, w ostat­nich lat­ach pojaw­iła się ona również w przestrzeni pub­licznej, głównie za sprawą wypowiedzi wybit­nego fizy­ka, Stephena Hawkinga. W trak­cie kon­fer­encji Google’s 2011 Zeit­geist stwierdz­ił on, iż filo­zofia nie ma szans w star­ciu z nauka­mi szczegółowy­mi, które jako jedyne dają ludzkoś­ci prawdzi­wą wiedzę. Wtórował mu Matt War­man, który na łamach bry­tyjskiego „The Tele­graph” obwieś­cił śmierć filo­zofii, a następ­nie dodał: „fun­da­men­talne pyta­nia o naturę Wszechświa­ta nie mogą znaleźć odpowiedzi bez twardych danych, jakie zdoby­wa się dziś na przykład dzię­ki Wielkiemu Zderza­c­zowi Hadronów czy badan­iom przestrzeni kos­micznej”. Zdaniem wspom­ni­anych wyżej uczonych filo­zofia bezpowrot­nie straciła sta­tus dyscy­pliny, która mówi cokol­wiek o świecie.

Nie wszyscy jed­nak zgadza­ją się z taką opinią. W najnowszym wpisie na swoim blogu Janet Cameron – psy­choloż­ka i eduka­tor­ka, zaj­mu­ją­ca się również filo­zofią struk­tu­ral­isty­czną – pyta, czy uznanie zwierzch­nioś­ci nauk szczegółowych w kwestii ist­nienia i roz­wo­ju Wszechświa­ta, nie pozostaw­ia obszarów, które mogły­by stać się przed­miotem reflek­sji filo­zoficznej. Jej zdaniem odpowiedź musi być twierdzą­ca. Cameron uważa, że filo­zofia dostar­cza obrazu człowieka jako ety­cznej isto­ty, nastaw­ionej na dobro wspólne i sugeru­je, iż jest to wiz­ja znacznie odb­ie­ga­ją­ca od tej, którą pro­ponu­ją nau­ki szczegółowe.

Choć przy wyjaś­ni­a­n­iu moral­nych zachowań społecznych moż­na odwoły­wać się do biologii ewolucyjnej (np. doboru nat­u­ral­nego), Cameron uważa, że dostar­czane w ten sposób wyjaśnienia pozostaną niepełne. Najlep­szym argu­mentem na rzecz tego twierdzenia jest wywodzą­ca się od osiem­nas­towiecznego filo­zo­fa, Davi­da Hume’a, zasa­da, zgod­nie z którą żadne zdanie stwierdza­jące zachodze­nie dowol­nego zjawiska nie pocią­ga za sobą sądu o powin­noś­ci. Oznacza to, iż z naukowych sądów o fak­tach (np. człowiek ma 46 chro­mo­somów) nigdy nie będzie wynikać żad­na praw­da o tym, co jest moralne, a co nie (np. człowiek powinien poma­gać ubogim). Zdaniem Cameron, dom­e­na filo­zofii obe­j­mu­je ów poziom pon­ad­jed­nos­tkowych norm i powin­noś­ci, którego nau­ka nie jest w stanie uwzględ­nić.

Jeżeli zgodz­ić się z tą tezą, pozy­c­ja filo­zofii jako przedłuże­nia nau­ki jest nieza­grożona. Choć dyscy­plina ta nie pre­tendu­je już do wiedzy o rzeczy­wis­toś­ci, może ona ksz­tał­tować nie mniej ważną sferę życia społecznego. Cameron jest zda­nia, że cel taki przyświecał filo­zofii od zawsze. „W ostate­cznoś­ci więk­szość prawdzi­wych myśli­cieli chce, by świat był lep­szym miejscem, w którym człowiek i inne gatun­ki mogą się rozwi­jać” – pod­sumowu­je. Wyda­je się, że w tym obszarze filo­zofia nie musi konkurować z nauka­mi przy­rod­niczy­mi.

Opra­cow­ał Jacek Jaroc­ki

Źródło: Decod­ed Sci­ence

 


Warto przeczy­tać na ten tem­at tekst Jonathana Jacob­sa, który broni autonomii filo­zofii:


Zachę­camy do dyskusji pod tek­stem lub na naszym fan­page’u.

Pyta­nia pomoc­nicze:

  1. Czy filo­zofia zostanie kiedyś zastą­pi­ona przez naukę tak jak alchemia została zastą­pi­ona przez chemię?
  2. Czy tylko zagad­nienia doty­czące powin­noś­ci i norm są domeną filo­zofii i są (będą także w przyszłoś­ci) poza zasięgiem nau­ki, czy są też inne takie zagad­nienia?
  3. Czy filo­zofia powin­na się liczyć z odkryci­a­mi i teo­ri­a­mi naukowy­mi? Dlaczego?
  4. Czy nauce może być pomoc­na filo­zofia?

Najnowszy numer można nabyć od 2 września w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2020 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy