Opracowania

Czy nauka może zastąpić filozofię?

W świetle rozwoju fizyki oraz innych nauk szczegółowych filozofia może sprawiać wrażenie zbędnej dziedziny, odchodzącej do kulturowego lamusa. Janet Cameron staje w jej obronie, widząc w filozofii dyscyplinę, która jest w stanie odpowiedzieć na pytania pozostające poza zasięgiem badaczy przyrody.

Choć aka­demic­ka dyskus­ja nad relacją filo­zofii do nau­ki ma długą trady­cję, w ostat­nich lat­ach pojaw­iła się ona również w przestrzeni pub­licznej, głównie za sprawą wypowiedzi wybit­nego fizy­ka, Stephena Hawkinga. W trak­cie kon­fer­encji Google’s 2011 Zeit­geist stwierdz­ił on, iż filo­zofia nie ma szans w star­ciu z nauka­mi szczegółowy­mi, które jako jedyne dają ludzkoś­ci prawdzi­wą wiedzę. Wtórował mu Matt War­man, który na łamach bry­tyjskiego „The Tele­graph” obwieś­cił śmierć filo­zofii, a następ­nie dodał: „fun­da­men­talne pyta­nia o naturę Wszechświa­ta nie mogą znaleźć odpowiedzi bez twardych danych, jakie zdoby­wa się dziś na przykład dzię­ki Wielkiemu Zderza­c­zowi Hadronów czy badan­iom przestrzeni kos­micznej”. Zdaniem wspom­ni­anych wyżej uczonych filo­zofia bezpowrot­nie straciła sta­tus dyscy­pliny, która mówi cokol­wiek o świecie.

Nie wszyscy jed­nak zgadza­ją się z taką opinią. W najnowszym wpisie na swoim blogu Janet Cameron – psy­choloż­ka i eduka­tor­ka, zaj­mu­ją­ca się również filo­zofią struk­tu­ral­isty­czną – pyta, czy uznanie zwierzch­nioś­ci nauk szczegółowych w kwestii ist­nienia i roz­wo­ju Wszechświa­ta, nie pozostaw­ia obszarów, które mogły­by stać się przed­miotem reflek­sji filo­zoficznej. Jej zdaniem odpowiedź musi być twierdzą­ca. Cameron uważa, że filo­zofia dostar­cza obrazu człowieka jako ety­cznej isto­ty, nastaw­ionej na dobro wspólne i sugeru­je, iż jest to wiz­ja znacznie odb­ie­ga­ją­ca od tej, którą pro­ponu­ją nau­ki szczegółowe.

Choć przy wyjaś­ni­a­n­iu moral­nych zachowań społecznych moż­na odwoły­wać się do biologii ewolucyjnej (np. doboru nat­u­ral­nego), Cameron uważa, że dostar­czane w ten sposób wyjaśnienia pozostaną niepełne. Najlep­szym argu­mentem na rzecz tego twierdzenia jest wywodzą­ca się od osiem­nas­towiecznego filo­zo­fa, Davi­da Hume’a, zasa­da, zgod­nie z którą żadne zdanie stwierdza­jące zachodze­nie dowol­nego zjawiska nie pocią­ga za sobą sądu o powin­noś­ci. Oznacza to, iż z naukowych sądów o fak­tach (np. człowiek ma 46 chro­mo­somów) nigdy nie będzie wynikać żad­na praw­da o tym, co jest moralne, a co nie (np. człowiek powinien poma­gać ubogim). Zdaniem Cameron, dom­e­na filo­zofii obe­j­mu­je ów poziom pon­ad­jed­nos­tkowych norm i powin­noś­ci, którego nau­ka nie jest w stanie uwzględ­nić.

Jeżeli zgodz­ić się z tą tezą, pozy­c­ja filo­zofii jako przedłuże­nia nau­ki jest nieza­grożona. Choć dyscy­plina ta nie pre­tendu­je już do wiedzy o rzeczy­wis­toś­ci, może ona ksz­tał­tować nie mniej ważną sferę życia społecznego. Cameron jest zda­nia, że cel taki przyświecał filo­zofii od zawsze. „W ostate­cznoś­ci więk­szość prawdzi­wych myśli­cieli chce, by świat był lep­szym miejscem, w którym człowiek i inne gatun­ki mogą się rozwi­jać” – pod­sumowu­je. Wyda­je się, że w tym obszarze filo­zofia nie musi konkurować z nauka­mi przy­rod­niczy­mi.

Opra­cow­ał Jacek Jaroc­ki

Źródło: Decod­ed Sci­ence

 


Warto przeczy­tać na ten tem­at tekst Jonathana Jacob­sa, który broni autonomii filo­zofii:


Zachę­camy do dyskusji pod tek­stem lub na naszym fan­page’u.

Pyta­nia pomoc­nicze:

  1. Czy filo­zofia zostanie kiedyś zastą­pi­ona przez naukę tak jak alchemia została zastą­pi­ona przez chemię?
  2. Czy tylko zagad­nienia doty­czące powin­noś­ci i norm są domeną filo­zofii i są (będą także w przyszłoś­ci) poza zasięgiem nau­ki, czy są też inne takie zagad­nienia?
  3. Czy filo­zofia powin­na się liczyć z odkryci­a­mi i teo­ri­a­mi naukowy­mi? Dlaczego?
  4. Czy nauce może być pomoc­na filo­zofia?

Najnowszy numer można nabyć od 3 stycznia w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2020 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Skomentuj

Kliknij, aby skomentować

Sklep

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy