Artykuł Filozofia przyrody

Czym jest życie? – Wywiad z profesorem Peterem Godfreyem-Smithem

życie

Zapisz się do naszego newslettera

Tekst ukazał się w „Filo­zo­fuj!” 2020 nr 2 (32), s. 21–22. W pełnej wer­sji graficznej jest dostęp­ny w pliku PDF.


Czym jest życie? Cho­ci­aż to pytanie najczęś­ciej jest kierowane w stronę biologów, filo­zo­fowie także mogą mieć warte wysłucha­nia odpowiedzi, szczegól­nie jeśli jed­nocześnie posi­ada­ją wiedzę bio­log­iczną. Czy życie jest sub­stancją, pro­ce­sem, unikalnym zbiorem włas­noś­ci fizyko­chemicznych, czy też może czymś jeszcze innym?

Życie to zbiór pro­cesów lub dzi­ałań. Żywe sys­te­my uży­wa­ją energii, aby podtrzymy­wać złożoną orga­ni­za­cję, która w innym razie roz­padła­by się, no i zazwyczaj także się repro­duku­ją. Sądzę, że poję­cie życia jest w pewnym stop­niu niedookreślone, przy­na­jm­niej w odniesie­niu do dwóch rzeczy: utrzymy­wa­nia się przy życiu i repro­dukowa­nia. Wirusy są zdolne do repro­dukowa­nia, ale nie potrafią utrzymy­wać się (samodziel­nie) przy życiu. Są zatem żywe w jed­nym sen­sie, ale nie w drugim.

Jaki jest min­i­mal­ny poziom włas­noś­ci kon­sty­tu­u­ją­cych życie, które moż­na by nazwać min­i­mal­nym orga­nizmem? Pytanie to doty­czy przede wszys­tkim teo­re­ty­cznego mod­elu takiego życia, ale moż­na je inter­pre­tować także jako pytanie o to, gdzie powin­niśmy poszuki­wać najw­cześniejszych pro­toor­ga­nizmów w his­torii ewolucji.

Myślę, że nie ist­nieje taki ostro zarysowany mod­el. Sys­tem może być mniej lub bardziej podob­ny do życia w swoich akty­wnoś­ci­ach. We wczes­nej his­torii Zie­mi musi­ały zachodz­ić jakieś ekspery­men­ty z samopodtrzymy­waniem, cyrku­lacją i repro­dukcją. W końcu pow­stały komór­ki dostate­cznie odi­zolowane od swo­jego środowiska, zdolne do podtrzymy­wa­nia siebie w ist­nie­niu i repro­dukcji. Ciekawym źródłem infor­ma­cji na ten tem­at jest książ­ka Nic­ka Lane’a The Vital Ques­tion (Żywot­na kwes­t­ia).

Czy życie musi się zawsze opier­ać na związkach węgla, czy też możli­we jest życie oparte na innych związkach chemicznych?

Myślę, że nie wiemy, czy rzeczy­wiś­cie życie mogło­by pow­stać na bazie innych niż węgiel struk­tur chemicznych.

Jaka jest pańs­ka opinia na tem­at możli­woś­ci życia sil­nej sztucznej inteligencji?

Jestem dość ostrożny, jeśli chodzi o sil­ną sztuczną inteligencję. Rozu­miem przez nią sys­tem, który miał­by własne doświad­czenia, a jed­nocześnie był „inteligent­ny” (ang. smart) na różne sposo­by. Wiele osób jest przeko­nanych, że coś takiego jest możli­we, ale ja nie jestem tego pewien. Nie jestem pewien, ponieważ doszedłem do przeko­na­nia, że doświad­cze­nie i świado­mość mogą w dużym stop­niu zależeć od fizyko-chemicznych włas­noś­ci układu ner­wowego, które może być bard­zo trud­no odt­worzyć w kom­put­erze. Nie chcę jed­nak być zbyt scep­ty­czny – po pros­tu uważam, że nie jest to pewne.

Jak oce­nia pan nasze (ludzkie) poszuki­wa­nia życia pozaziem­skiego? Czy uważa pan, że we wszechświecie ist­nieją inne formy życia?

Nie śledzę nad­to debaty toczącej się na ten tem­at, więc muszę przyz­nać, że po pros­tu nie wiem. Gdy­bym miał jed­nak zgady­wać, rzekłbym, że proste formy życia (podob­ne do tych, jakie ist­ni­ały na Zie­mi w pier­wszych kilku mil­iar­dach lat) równie dobrze mogły pow­stać gdzie indziej. Niem­niej bardziej złożone wielokomórkowe życie może być o wiele rzad­sze, może nawet ograniczać się jedynie do naszego ziem­skiego przy­pad­ku. Myśl, że proste formy życia są czymś „łatwym”, zaś złożone formy tegoż czymś „trud­nym”, nie jest czymś nowym w tej dziedzinie.

Dlaczego warto chronić życie w różnych for­ma­ch, sko­ro – być może – będzie tech­nicznie osią­galne odt­warzanie wymarłych gatunków lub wyt­warzanie nowych, sko­ro stan nat­u­ral­nego życia już opuś­cil­iśmy i żyje­my w epoce antropocenu?

Myślę, że pode­j­mowanie prób odt­worzenia wymarłych gatunków (np. tygrysa tas­mańskiego) jest warte zachodu. Nie przeszkadza mi to, że w pewnym sen­sie takie dzi­ała­nia są „nien­at­u­ralne”. Czy opuś­cil­iśmy stan życia nat­u­ral­nego? Należy zauważyć, że orga­nizmy żywe, w tym zwierzę­ta, przek­sz­tał­cały kra­jo­braz Zie­mi przez bard­zo dłu­gi czas. To jest to, co po częś­ci robią żywe orga­nizmy. Chodzi o to, jak to robić raczej lep­iej niż gorzej; jakiego rodza­ju trans­for­ma­c­ja jest pożą­dana i nie doprowadzi do destrukcji. W ostat­nich cza­sach naszą akty­wnoś­cią dużo naniszczyliśmy, ale może­my pod­jąć decyzję, aby to zmienić. Tak więc powin­niśmy zachować ostrożność w naszych dzi­ała­ni­ach. Nie sądzę jed­nak, abyśmy mogli zupełnie uniknąć wpły­wu na stan naszej plan­e­ty. Prob­lem ogranicza się więc do tego, co będzie miało wpływ dobry, a co zły.


Peter God­frey-Smith – Pro­fe­sor his­torii i filo­zofii nau­ki na Uni­w­er­syte­cie w Syd­ney. Spec­jal­izu­je się w filo­zofii biologii, filo­zofii umysłu, ma także znaczące osiąg­nię­cia badaw­cze w naukach o życiu i poz­na­niu. Bada­nia naukowe łączy z pasją do nurkowa­nia i fil­mowa­nia pod­wod­nego świa­ta. Autor książek: Dar­win­ian Pop­u­la­tions and Nat­ur­al Selec­tion (2009), The­o­ry and Real­i­ty: An Intro­duc­tion to the Phi­los­o­phy of Sci­ence (2003) oraz Inne umysły. Ośmior­nice i prapoc­ząt­ki świado­moś­ci (2018).

Tekst jest dostęp­ny na licencji: Uznanie autorstwa-Na tych samych warunk­ach 3.0 Pol­s­ka.

< Powrót do spisu treś­ci numeru.

Ilus­trac­ja: Ewa Czar­nec­ka

 

Najnowszy numer można nabyć od 3 stycznia w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2020 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Sklep

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy