Polskie Towarzystwo Fenomenologiczne oraz Instytut Filozofii i Socjologii PAN zapraszają na seminarium organizowane w ramach cyklu Czytanie…, które poświęcone jest studium dzieł przedstawicieli ruchu fenomenologicznego, pracom myślicieli, którzy inspirowali twórców fenomenologii, oraz tych, którzy inspirowali się fenomenologią. W semestrze zimowym 2025/2026 proponujemy lekturę wybranych tekstów Jeana Paula Sartre’a, którą poprowadzi dr Magdalena Kozak z Uniwersytetu Ignatianum w Krakowie.
Celem seminarium jest przyjrzenie się wybranym doświadczeniom egzystencjalnym (takim jak obecność, wolność, zależność, uprzedmiotowienie, sądzenie, wstyd, spojrzenie, zła wiara, odpowiedzialność, wolny wybór, konieczność wybierania, przemiany wewnętrzne bohaterów) w duchu analiz fenomenologicznych, które pojawiają się w różnych pracach Sartre’a. Chcemy prześledzić sposób, w jaki francuski fenomenolog przedstawiał kluczowe przeżycia człowieka nie tylko na kartach swoich największych dzieł stricte filozoficznych, ale także w formach bardziej literackich: opowiadaniach i dramatach. Interesować nas będzie zastosowanie przez francuskiego filozofa jego teorii dotyczących struktury przeżyć egzystencjalnych na konkretnych przykładach sytuacji, wydarzeń i zachowań wybranych postaci literackich. Dlatego też podczas dwóch pierwszych spotkań zapoznamy się z wybranymi fragmentami dzieł stricte filozoficznych Sartre’a: Bytu i nicości oraz Czym jest literatura? W trakcie kolejnych spotkań prześledzimy „pracę” zawartych tam idei na przykładach konkretnych historii oraz doświadczeń bohaterów literackich. Zadaniem, które przed sobą stawiamy, jest nie tylko ukazanie twórczości Sartre’a w perspektywie interdyscyplinarnej (filozofia/literatura/teatr), ale także próba odczytania poglądów etycznych Sartre’a w perspektywie wyzwań i problemów współczesności.
Przygotowała:
dr Magdalena Kozak
Zaplanowano siedem spotkań, podczas których sięgniemy do różnych form literackich, jakimi posługiwał się Sartre, aby lepiej zobaczyć całość jego twórczości w perspektywie fenomenologicznej.
- 13.10.25 – J.P. Sartre „Czym jest literatura?”, tłum. J. Lalewicz, PIW, Warszawa 1968, ss.159–210 (rozdz. I pt. „Czym jest pisanie” i rozdz. II pt. „Po co się pisze”)
- 10.11.25 – J.P. Sartre, „Byt i nicość. Zarys ontologii fenomenologicznej”, tłum. J. Kiełbasa, P. Mróz, R. Abramciow i in., Wydawnictwo Zielona Sowa, Kraków 2007, ss. 326–388 , poczucie winy,
- 1.12.25 ‒ J.P. Sartre „Więźniowie z Altony”, tłum. J. Kott, w: Dialog, rok VI, nr 5 (61), Warszawa 1961, ss.37–108 + „Pokój” w: „Mur”, tłum. J. Lisowski, Czytelnik, Warszawa 1999, ss. 35–73.
- 22.12.25 ‒ J.P. Sartre „Diabeł i Pan Bóg”, tłum. J. Kott, w: Dialog, rok IV, nr 9 (41), Warszawa 1959 + „Przy drzwiach zamkniętych” w: „Dramaty” tłum. J. Lisowski, PIW, Warszawa 1956
- 12.01.26 ‒ J.P. Sartre „Muchy” w: „Dramaty”, tłum. J. Lisowski, PIW, Warszawa 1956 + „Trojanki” tłum. J. Lisowski, Wydawnictwo Literackie Kraków-Wrocław 1984, ss. 7–67.
- 26.01.26 ‒ J.P. Sartre „Mdłości” (wybrane fragmenty), tłum. J. Trznadel, PIW, Warszawa 1974, ss. 49–56 oraz 144–190.
- 2.02.26 ‒ J.P. Sartre „Byt i nicość. Zarys ontologii fenomenologicznej”, cz. I, rozdz. 2, ss. 83–108 (problem złej wiary) + fragment z „Egzystencjalizm jest humanizmem”, tłum. J. Krajewski, Wydawnictwo Muza, Warszawa 1998, ss. 53–58 oraz 69–75.
dr Magdalena Kozak– adiunkt w Instytucie Filozofii Uniwersytetu Ignatianum w Krakowie; badaczka myśli E. Lévinasa oraz J.P. Sartre’a, jak również bliżej zainteresowana pozostałymi myślicielami z nurtu egzystencjalizmu, filozofii dialogu i spotkania oraz tzw. filozofii po Auschwitz. Pracuje na styku literatury pięknej i filozofii skupiając się na problemie relacji międzyludzkich, przemocy, zależności, wolności i odpowiedzialności. Metoda fenomenologiczna najlepiej pomaga jej zrozumieć ludzkie doświadczenia. Publikowała w m.in. „Logos i Ethos”, „Forum Philosophicum”, „Estetyka i krytyka”, Presses Universitaires de Namur. W ostatnich latach była współredaktorką dwóch tomów z serii „The Faces of Contemporary Phenomenology” wydanych w Wydawnictwie Harrassowitz Verlag. Sporą część swojej pracy poświęca popularyzacji filozofii ukazując jej związki z filmem, teatrem, literaturą piękną.
*
Odbywający się od siedmiu lat cykl seminaryjny pt. Czytanie (tekstów fenomenologicznych) organizowany jest przez Polskie Towarzystwo Fenomenologiczne we współpracy z Instytutem Filozofii i Socjologii PAN. Autorami tekstów, które omawiane były podczas wcześniejszych spotkań, są zarówno klasycy historii filozofii nowożytnej i współczesnej: Kartezjusz, Kant, Husserl, Heidegger, Patočka, Arendt, Gadamer, Henry, Marion i Ricoeur, jak i autorzy mniej jeszcze znani, choć dla ujęcia wybranych tematów mający szczególne znaczenie. W semestrze zimowym 2025/2026 zapraszamy na siedemnasty już cykl spotkań jednosemestralnych poświęconych lekturze tekstów z zakresu fenomenologii. Formuła spotkań, które prowadzone są przez zaproszone filozofki i filozofów specjalizujących się w omawianej podczas zajęć tematyce, przewiduje nieskrępowaną analizę i interpretację wybranych tekstów fenomenologicznych lub jakoś związanych z fenomenologią (np. jako inspiracja) w celu poszerzenia i pogłębienia wiedzy dotyczącej podstawowych tematów filozofii. W tym sensie cele Czytania leżą daleko poza czysto szkolnym zapoznaniem się z daną tematyką. Najczęściej tekst jest jedynie pretekstem, aby w nawiązaniu do problematyki wybranego dzieła przedstawić własny punkt widzenia i zainaugurować filozoficzny spór. W seminarium biorą udział osoby pochodzące z różnych środowisk akademickich, o różnym stopniu filozoficznego zaawansowania, doświadczenia i wiedzy, a także mające w tym zakresie różne filozoficzne preferencje. Seminarium jest otwarte dla wszystkich zainteresowanych nim osób: zarówno dla amatorów myślenia filozoficznego, studentów filozofii, doktorantów, jak i dla bardziej doświadczonych badaczy.
Gospodarzem spotkań jest dr hab. Daniel R. Sobota, prof. IFiS PAN.
Osoby wyrażające chęć uczestnictwa w seminarium proszone są o przesłanie zgłoszenia drogą mailową do dnia 10 października 2025 na adres: daniel.sobota@ifispan.edu.pl
Kontakt do organizatora:
Daniel R. Sobota
e‑mail: daniel.sobota@ifispan.edu.pl, tel. 502618470
***
Lista tematów dotychczasowych „Czytań” wraz z nazwiskami osób prowadzących spotkania
- E. Husserl: Witold Płotka (UG) (sem. letni. 2016)
- M. Heidegger: Daniel R. Sobota (IFiS PAN)
- J.-L. Marion: Wojciech Starzyński (IFiS PAN)
- Kartezjusz: Wojciech Starzyński (IFiS PAN)
- H.-G. Gadamer: Małgorzata Przanowska (UW) i Daniel R. Sobota (IFiS PAN)
- M. Henry: Monika Murawska (ASP Warszawa)
- J. Patočka: Wojciech Starzyński (IFiS PAN)
- P. Ricoeur: Jarosław Jakubowski (UKW)
- H. Arendt: Marcin Moskalewicz (UM Poznań)
- Fenomenologia feministyczna: Marzena Adamiak (IFiS PAN)
- I. Kant przez Husserla: Piotr Łaciak (UŚ)
- R. Ingarden: Marek Piwowarczyk (KUL)
- Fenomenologia polityczna: Andrzej Gniazdowski (IFIS PAN)
- Fenomenologia Boga: Robert Grzywacz (AI) i Szczepan Urbaniak (AI)
- Fenomenologia erosa: Piotr Karpiński (UP Kraków)
- J. Derrida: Aleksander Kopka (UŚ)
Zapowiedzi (semestr letni 2025/2026):
- Bycie i czas (Daniel R. Sobota) (IFiS PAN)
Grafika: Wikimedia Commons
Prowadzenie portalu filozofuj.eu – finansowanie
Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach Programu „Społeczna Odpowiedzialność Nauki II”.
Skomentuj