Artykuł Filozofia w szkole Scenariusze lekcji

Dorota Monkiewicz-Cybulska: Cicho sza, to tabu – scenariusz lekcji filozofii dla uczniów szkół podstawowych

Tekst uka­zał się w „Filo­zo­fuj!” 2021 nr 2 (38), s. 49. W peł­nej wer­sji gra­ficz­nej jest dostęp­ny w pli­ku PDF.


Cele

Ucznio­wie rozu­mie­ją zna­cze­nie tabu języ­ko­we­go oraz sto­so­wa­nie eufemizmów.
Ucznio­wie dostrze­ga­ją róż­ni­cę mię­dzy tabu zwią­za­nym z zabo­bo­na­mi a tabu zwią­za­nym z obyczajowością.
Ucznio­wie dostrze­ga­ją moc tabu w kształ­to­wa­niu zacho­wań społecznych.

Metody i formy pracy

Czy­ta­nie tekstu
Eks­pe­ry­ment myślowy
Dyskusja

Przebieg lekcji

Część I

Prezentujemy fragment powieści:

– […] Cave Ini­mi­cum – Her­mio­na skoń­czy­ła, mach­nąw­szy różdż­ką w stro­nę nie­ba – no, wię­cej już nie potra­fię. Przy­naj­mniej będzie­my wie­dzieć, że nad­cho­dzą. Nie mogę zagwa­ran­to­wać, że powstrzy­ma­ją Vol…
– Nie wyma­wiaj tego imie­nia – prze­rwał jej Ron ostrym tonem.
Har­ry i Her­mio­na popa­trzy­li po sobie.
– Prze­pra­szam – powie­dział Ron, uno­sząc się z jękiem, żeby na nich spoj­rzeć – ale to dla mnie brzmi jak jakaś klą­twa, czy coś w tym rodza­ju. Nie może­my po pro­stu nazy­wać go Sami-Wiecie-Kim?
– Dum­ble­do­re ­mówił, że lęk przed ­imie­niem… – zaczął Harry.
– Pra­gnę ci na wszelki
wypa­dek przy­po­mnieć, sta­ry, bo może już zapo­mnia­łaś, że nazy­wa­nie Sami-Wie­cie-Kogo po imie­niu nie przy­nio­sło mu nic dobre­go. Po pro­stu… po pro­stu okaż­cie Sami-Wie­cie-Komu tro­chę sza­cun­ku, dobrze?
– Sza­cun­ku? – powtórzył
z naci­skiem Har­ry, ale ­Her­mio­na rzu­ci­ła mu ostrze­gaw­cze spoj­rze­nie; zro­zu­miał, że nie powi­nien kłó­cić się z Ronem, gdy ten jest w takim stanie […].

J.K. Row­ling, Har­ry Pot­ter i insy­gnia śmier­ci, Media Rodzi­na, Poznań 2008

Pytania do tekstu

  • Dla­cze­go zaka­zy­wa­no wypo­wia­da­nia imie­nia czarnoksiężnika?
  • Z jakie­go powo­du Ron sprze­ci­wił się w opi­sa­nym momen­cie wypo­wie­dze­niu imie­nia Voldemort?
  • Dla­cze­go Ron utoż­sa­mił strach z sza­cun­kiem? Czy to błąd?
  • Czy ule­ga­nie zaka­zo­wi wypo­wia­da­nia strasz­ne­go sło­wa jest ozna­ką słabości?
  • Czy wypo­wia­da­nie imion potęż­nych i strasz­nych posta­ci może wywo­łać nega­tyw­ny efekt?
  • Skąd bio­rą się takie przekonania?
  • Czy powin­ni­śmy uni­kać wypo­wia­da­nia strasz­nych słów?
  • Czy słusz­nie Har­ry prze­ciw­sta­wiał się temu zakazowi?

Ćwiczenie

Imię Vol­de­mort zastą­pio­no nazwą Sam-Wiesz-Kto. To zja­wi­sko nazy­wa się eufe­mi­zmem – zastę­po­wa­nie nega­tyw­ne­go sło­wa innym, o słab­szym znaczeniu.

Jakie znasz inne eufe­mi­zmy? (Np. przej­ście na dru­gą stro­nę, wącha­nie kwiat­ków od spodu, lep­kie ręce, mija­nie się z prawdą).

Wymyśl eufemizm do:

1. Ścią­gać na lekcji
2. Krzy­czeć na kogoś
3. Zdra­dzić bli­ską osobę

  • Dla­cze­go sto­su­je­my eufemizmy?
  • Czy to, że coś nazwie­my łagod­niej, zmie­nia ran­gę czynu?
  • Czy to, że coś nazwie­my eufe­mi­zmem, zmie­nia nasze postrze­ga­nie tego poję­cia lub zjawiska?

Pytania do dyskusji:

  • Czy to słusz­ne, że mamy zwy­czaj nie roz­ma­wiać o nie­któ­rych rze­czach, np. o fizjologii?
  • Czy ma sens nie­roz­ma­wia­nie o trud­nych spra­wach, np. o prze­mo­cy w domu, w imię zasa­dy ochro­ny dobre­go imie­nia rodziny?
  • Czy pomi­ja­nie tema­tu tabu odsu­wa od nas problem?
  • Dla­cze­go nie­któ­rzy wie­rzą, że roz­mo­wa o złych rze­czach może je wywołać?
  • Skąd wia­ra, że język ma magicz­ne (spraw­cze) właściwości?
  • Czy sło­wo napraw­dę ma tak sil­ny zwią­zek ze zja­wi­skiem, któ­re oznacza?

Eksperyment myślowy I

Wybierz sło­wo lub poję­cie, któ­re teraz jest w powszech­nym uży­ciu, o neu­tral­nych sko­ja­rze­niach. Wyobraź sobie kon­se­kwen­cje, gdy­by wybra­ne poję­cie sta­ło się zakazane.

Jak­by zmie­ni­ło­by się nasze spo­łe­czeń­stwo, gdy­by np. poję­cia „naczy­nia”, „rower”, „scho­dy” sta­ły się tema­tem tabu?

Eksperyment myślowy II

Wybierz poję­cie, któ­re nie­sie bar­dzo dobre sko­ja­rze­nia, jak zdro­wie, miłość, wol­ność, bogac­two – co by się sta­ło, gdy­by to zosta­ło uzna­ne za tabu?


PDF sce­na­riu­sza do pobrania


Doro­ta Mon­kie­wicz-Cybul­ska – absol­went­ka filo­zo­fii teo­re­tycz­nej KUL oraz histo­rii UMCS, nauczy­ciel­ka ety­ki w Szko­le Pod­sta­wo­wej im. B. Chro­bre­go w Lubli­nie. Zain­te­re­so­wa­nia nauko­we: dydak­ty­ka filo­zo­fii, ety­ka śro­do­wi­sko­wa i bio­ety­ka. Poza filo­zo­fią pasjo­nu­je ją taniec współ­cze­sny, któ­ry w wol­nych chwi­lach inten­syw­nie uprawia.

Tekst jest dostęp­ny na licen­cji: Uzna­nie autor­stwa-Na tych samych warun­kach 3.0 Pol­ska.
W peł­nej wer­sji gra­ficz­nej jest dostęp­ny w pli­ku PDF.

< Powrót do spi­su tre­ści numeru.

Najnowszy numer można nabyć od 1 września w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2021 można zamówić > tutaj.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Skomentuj

Kliknij, aby skomentować

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy