Artykuł Filozofia w szkole

Dorota Monkiewicz-Cybulska: Czy rządzi nami przypadek? – scenariusz lekcji dla klas IVVIII szkoły podstawowej

Zapisz się do naszego newslettera

Tekst ukazał się w „Filo­zo­fuj” 2019 nr 3 (27), s. 46. W pełnej wer­sji graficznej jest dostęp­ny w pliku PDF.


Cele:

Uczniowie rozu­mieją, czym jest związek przy­czynowo-skutkowy.
Uczniowie potrafią wskazać zasadę przy­czynowoś­ci w przy­rodzie i w życiu społecznym.
Uczniowie rozu­mieją, że poję­cie ślepego losu czy fatum jest archaiczne.
Uczniowie rozróż­ni­a­ją czyn­ni­ki, na które mamy wpływ, oraz te, na które nie mamy.
Uczniowie rozu­mieją, że im więk­sza jest świado­mość pod­mio­tu dzi­ała­jącego, tym więk­szy ma on wpływ na swo­ją przyszłość.

Materiały:

tabli­ca mul­ti­me­di­al­na
ilus­trac­je
Metody i formy pra­cy:
tworze­nie his­torii
dyskus­ja

Przebieg lekcji:

Ćwiczenie 1 – czy wszystko ma przyczynę?

Prosimy uczniów o odt­worze­nie ciągu przy­czynowo-skutkowego przykład­owej sytu­acji w odwrot­nej kole­jnoś­ci.

Zaczy­namy na przykład od zda­nia:
Spóźniłem się dziś do szkoły, bo…
Uczeń pier­wszy: bo… np. zas­pałem.
Uczeń dru­gi: zas­pałem, bo… np. oglą­dałem do póź­na film.
Uczeń trze­ci: oglą­dałem do póź­na film, bo… np. był ciekawy itd.
Staramy się dojść do najw­cześniejszych przy­czyn.
Potem ana­log­icznie śledz­imy wsteczny pro­ces doko­na­nia przestępst­wa:
Człowiek siedzi w więzie­niu, bo… np. ukradł pieniądze.
Człowiek ukradł pieniądze, bo… np. chci­ał być bogaty.
Chci­ał być bogaty, bo… np. chci­ał kupować wiele rzeczy itd.
Znów staramy się dojść do najw­cześniejszych przy­czyn.

Pytania do dyskusji:

Czy zawsze jest możli­we samodzielne doko­nanie wyboru, co zro­bimy następ­nie?
Czy gdy­byśmy znali wszys­tkie kon­sek­wenc­je, jakie zaist­nieją, dop­uś­cilibyśmy się niek­tórych czynów?
Co ma na nas najwięk­szy wpływ w dzi­ała­niu?
Czy może­my wybier­ać motywację, która popy­cha nas do dzi­ała­nia?
Co to jest konieczność i czym różni się od praw­dopodobieńst­wa?
Czy ważny wybór z przeszłoś­ci może wpłynąć po długim cza­sie na przyszłość?
Czy wszys­tko ma swój początek?
Czy ist­nieje przez­nacze­nie?
Czy może coś się dzi­ać samo z siebie (w izo­lacji od innych czyn­ników)?
Czy człowiek zawsze ma jak­iś wybór?
Dlaczego nie umiemy przewidzieć wszys­t­kich kon­sek­wencji naszych dzi­ałań?
Dlaczego nasze oczeki­wa­nia i przewidy­wa­nia częs­to rozmi­ja­ją się z fak­ta­mi?

Ćwiczenie 2 – analiza cytatu

Prosimy ucz­nia o odczy­tanie cytatu, a następ­nie prosimy klasę o wyjaśnie­nie, jak go rozu­mieją.
Moż­na posłużyć się przykła­dem człowieka, który wierzy w fatum.

Dopó­ki nie uczynisz nieświadomego świadomym, będzie ono kierowało twoim życiem, a ty będziesz nazy­wał to przez­nacze­niem.
C. G. Jung

Pytania:

Czy ludzie sami kreu­ją swo­ją rzeczy­wis­tość?
Dlaczego, gdy warun­ki przes­ta­ją być przy­jemne, obwinia się otocze­nie?

Ćwiczenie 3 – snucie opowieści

Przy­go­towane tablice (min. 5 sztuk) z ilus­trac­ja­mi prze­maw­ia­ją­cy­mi do wyobraźni (posta­cie, akc­ja, emoc­je, niezwykłe pejza­że, budowle) rozkładamy na ław­ce lub podłodze. Moż­na sko­rzys­tać z mul­ti­me­di­al­nej wer­sji losowa­nia ilus­tracji, dostęp­nej pod adresem https://5card.cogdogblog.com/play.php lub z kostek Sto­ry Cubes.

Na pod­staw­ie ilus­tracji (ułożonych w losowym lub planowym ciągu) wybrany uczeń opowia­da wymyśloną przez siebie his­torię o konkret­nej oso­bie, która kończy się życiową klęską.

Następ­nie próbu­je stworzyć alter­naty­wną his­torię o tym samym człowieku z tą różnicą, że bohater odna­j­du­je szczęś­cie na głęb­szym poziomie (poczu­cie spełnienia, wyższy poziom moral­ny).

Następ­nie próbu­je­my znaleźć wraz z klasą odpowiedź na pytanie, w którym momen­cie wybór tej postaci doprowadz­ił do dobrych lub złych skutków w życiu. W jakim stop­niu bohater his­torii miał wpływ na bieg swo­jego życia?


Doro­ta Monkiewicz-Cybul­s­ka – Absol­wen­t­ka filo­zofii teo­re­ty­cznej KUL oraz his­torii UMCS, nauczy­ciel­ka ety­ki w Szkole Pod­sta­wowej im. B. Chro­brego w Lublin­ie. Zain­tere­sowa­nia naukowe: dydak­ty­ka filo­zofii, ety­ka środowiskowa i bioe­ty­ka. Poza filo­zofią pasjonu­je ją taniec współczes­ny, który w wol­nych chwilach inten­sy­wnie upraw­ia

Tekst jest dostęp­ny na licencji: Uznanie autorstwa-Na tych samych warunk­ach 3.0 Pol­s­ka.

< Powrót do spisu treś­ci numeru.

Najnowszy numer można nabyć od 3 września w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2020 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy