Artykuł Filozofia w szkole Scenariusze lekcji

Dorota Monkiewicz-Cybulska: Gdzie jest mój umysł? – scenariusz lekcji filozofii dla uczniów szkół ponadpodstawowych

Zapisz się do naszego newslettera

Tekst uka­zał się w „Filo­zo­fuj!” 2019 nr 5 (29), s. 45. W peł­nej wer­sji gra­ficz­nej jest dostęp­ny w pli­ku PDF.


Cele:

Ucznio­wie odróż­nia­ją aspekt cie­le­sny (mózg) od poznaw­cze­go (umysł).
Ucznio­wie umie­ją wska­zać funk­cje umy­słu.
Ucznio­wie dostrze­ga­ją feno­men ludz­kie­go umy­słu na tle innych gatun­ków.
Ucznio­wie dostrze­ga­ją zwią­zek umy­słu ze świa­do­mo­ścią.
Ucznio­wie roz­róż­nia­ją pod­sta­wo­we sta­no­wi­ska doty­czą­ce ist­nie­nia umy­słu.

Materiały:

tabli­ca, flam­ster
Meto­dy i for­my pra­cy:
intro­spek­cja, burza mózgów, cir­cept, eks­pe­ry­ment myślo­wy, dys­ku­sja

Przebieg lekcji:

Część I. Co to jest umysł?

Pro­si­my uczniów o chwi­lę zasta­no­wie­nia, czym dla nich jest umysł. Następ­nie prze­cho­dzi­my do two­rze­nia cir­cep­tu (koła ana­lo­gii). Cen­tral­nie na tabli­cy umiesz­cza­my obiekt roz­wa­żań – „umysł”. Następ­nie pro­si­my uczniów o wymy­śle­nie traf­nych ana­lo­gii (pro­stych, sen­sow­nych, zro­zu­mia­łych samych przez się).

Ana­lo­gie powin­ny być zna­cze­nio­wo róż­ne od sie­bie oraz od obiek­tu cen­tral­ne­go oraz pocho­dzić z róż­nych dzie­dzin. Ana­lo­gie roz­miesz­cza­my pro­mie­ni­ście wokół obiek­tu cen­tral­ne­go. Mając całą listę ana­lo­gii, roz­kła­da­my je bie­gu­no­wo, czy­li te cechy obiek­tu, któ­re są prze­ciw­staw­ne, powin­ny znaj­do­wać się naprze­ciw­ko sie­bie, nato­miast te bli­skie zna­cze­nio­wo powin­ny ze sobą sąsia­do­wać. Ostat­nim eta­pem jest nazwa­nie osi, na któ­rych leżą naj­waż­niej­sze ana­lo­gie, przy uży­ciu abs­trak­cyj­nych dwu­bie­gu­no­wych pojęć.

Po wyko­na­niu cir­cep­tu ini­cju­je­my dys­ku­sję.

Przykładowe pytania:

Jaką rolę peł­ni umysł?
Czy jest czę­ścią cia­ła?
Jaki ma zwią­zek z mózgiem?
Czy może dzia­łać nie­za­leż­nie od cia­ła?
Jak się łączy z cia­łem?
Czy umysł to to samo co świado­mość?
Gdzie znaj­du­je się nasza świa­do­mość?
Czy umysł moż­na by w przy­szło­ści prze­nieść na inny nośnik niż cia­ło? Przy­kład z fil­mu Trans­cen­den­cja.
Czy nad umy­słem moż­na zapano­wać?
Czy mamy wpływ na umy­sły innych ludzi?
Czy zwie­rzę­ta mają umysł? Jeśli tak, czy wszyst­kie?

Następ­nie krót­ko pre­zen­tu­je­my zna­ne w filo­zo­fii kon­cep­cje doty­czą­ce umy­słu:
umysł jako epi­fe­no­men mózgu (natu­ra­lizm);
umysł jako coś odręb­ne­go od cia­ła (dualizm kar­te­zjań­ski).

Pyta­nie do uczniów:
Jakie kon­se­kwen­cje wyni­ka­ją z obu tych podejść?

Część II. Moc umysłu

Eksperyment myślowy:

Pro­si­my uczniów o wyobra­że­nie sobie, że nie­spo­dzie­wa­nie zosta­li spad­ko­bier­ca­mi olbrzy­miej for­tu­ny, gro­ma­dzo­nej od wie­ków przez swo­ich przod­ków.

Jest to tak wiel­ki mają­tek, że mogli­by mieć w życiu wszyst­ko to, o czym tyl­ko marzy­li.

Jed­nak bio­rą tyl­ko małą część z tego mająt­ku, a resz­ta leży zde­po­no­wa­na i bez­u­ży­tecz­na aż do koń­ca ich życia, bo brak im pomy­słu, co z nim
zro­bić.

Jak moż­na oce­nić takie postę­po­wa­nie?

Jakie poczu­cie temu towa­rzy­szy?

Następ­nie pre­zen­tu­je­my ana­lo­gię – for­tu­na to poten­cjał ludz­kie­go umy­słu, zawie­ra­ją­cy nie­wy­czer­pa­ne zaso­by gene­tycz­ne, kul­tu­ro­we, ducho­we, mogą­cy spra­wić, że to, o czym pomy­śli czło­wiek, mate­ria­li­zu­je się w posta­ci wiel­kich doko­nań nauko­wych, docho­do­wych biz­ne­sów, idei, któ­re pory­wa­ją wie­lu ludzi itd.

Czy ich zda­niem ten „mają­tek”, wyko­rzy­sty­wa­ny przez ludzi tyl­ko w nie­wiel­kim zakre­sie, jest ana­lo­gią bogac­twa, któ­re zamiast dawać radość, leży bez­u­ży­tecz­nie?

Jak moż­na użyć tego poten­cja­łu, by się nie mar­no­wał?

Pytania do dyskusji:

Czy myśle­nie ma moc spraw­czą?
Czy moż­na świa­do­mie roz­wi­jać swój umysł tak, by speł­nia­ły się nasze marze­nia?
Gdy­by moż­na było nabyć w skle­pie jed­ną ponad­prze­cięt­ną zdol­ność umy­słu, to co byśmy wybra­li (np. nie­zwy­kłą pamięć, wpływ na ludzi, wpa­da­nie na cie­ka­we pomy­sły)?


PDF sce­na­riu­sza do pobra­nia


Doro­ta Mon­kie­wicz-Cybul­ska – Absol­went­ka filo­zo­fii teo­re­tycz­nej KUL oraz histo­rii UMCS, nauczy­ciel­ka ety­ki w Szko­le Pod­sta­wo­wej im. B. Chro­bre­go w Lubli­nie. Zain­te­re­so­wa­nia nauko­we: dydak­ty­ka filo­zo­fii, ety­ka śro­do­wi­sko­wa i bio­ety­ka. Poza filo­zo­fią pasjo­nu­je ją taniec współ­cze­sny, któ­ry w wol­nych chwi­lach inten­syw­nie upra­wia

Tekst jest dostęp­ny na licen­cji: Uzna­nie autor­stwa-Na tych samych warun­kach 3.0 Pol­ska.

 

< Powrót do spi­su tre­ści nume­ru.

Najnowszy numer można nabyć od 30 października w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2020 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy