Artykuł Filozofia w szkole Scenariusze lekcji

Dorota Monkiewicz-Cybulska: Gdzie jest mój umysł? – scenariusz lekcji filozofii dla uczniów szkół ponadpodstawowych

Tekst uka­zał się w „Filo­zo­fuj!” 2019 nr 5 (29), s. 45. W peł­nej wer­sji gra­ficz­nej jest dostęp­ny w pli­ku PDF.


Cele:

Ucznio­wie odróż­nia­ją aspekt cie­le­sny (mózg) od poznaw­cze­go (umysł).
Ucznio­wie umie­ją wska­zać funk­cje umysłu.
Ucznio­wie dostrze­ga­ją feno­men ludz­kie­go umy­słu na tle innych gatunków.
Ucznio­wie dostrze­ga­ją zwią­zek umy­słu ze świadomością.
Ucznio­wie roz­róż­nia­ją pod­sta­wo­we sta­no­wi­ska doty­czą­ce ist­nie­nia umysłu.

Materiały:

tabli­ca, flamster
Meto­dy i for­my pracy:
intro­spek­cja, burza mózgów, cir­cept, eks­pe­ry­ment myślo­wy, dyskusja

Przebieg lekcji:

Część I. Co to jest umysł?

Pro­si­my uczniów o chwi­lę zasta­no­wie­nia, czym dla nich jest umysł. Następ­nie prze­cho­dzi­my do two­rze­nia cir­cep­tu (koła ana­lo­gii). Cen­tral­nie na tabli­cy umiesz­cza­my obiekt roz­wa­żań – „umysł”. Następ­nie pro­si­my uczniów o wymy­śle­nie traf­nych ana­lo­gii (pro­stych, sen­sow­nych, zro­zu­mia­łych samych przez się).

Ana­lo­gie powin­ny być zna­cze­nio­wo róż­ne od sie­bie oraz od obiek­tu cen­tral­ne­go oraz pocho­dzić z róż­nych dzie­dzin. Ana­lo­gie roz­miesz­cza­my pro­mie­ni­ście wokół obiek­tu cen­tral­ne­go. Mając całą listę ana­lo­gii, roz­kła­da­my je bie­gu­no­wo, czy­li te cechy obiek­tu, któ­re są prze­ciw­staw­ne, powin­ny znaj­do­wać się naprze­ciw­ko sie­bie, nato­miast te bli­skie zna­cze­nio­wo powin­ny ze sobą sąsia­do­wać. Ostat­nim eta­pem jest nazwa­nie osi, na któ­rych leżą naj­waż­niej­sze ana­lo­gie, przy uży­ciu abs­trak­cyj­nych dwu­bie­gu­no­wych pojęć.

Po wyko­na­niu cir­cep­tu ini­cju­je­my dyskusję.

Przykładowe pytania:

Jaką rolę peł­ni umysł?
Czy jest czę­ścią ciała?
Jaki ma zwią­zek z mózgiem?
Czy może dzia­łać nie­za­leż­nie od ciała?
Jak się łączy z ciałem?
Czy umysł to to samo co świadomość?
Gdzie znaj­du­je się nasza świadomość?
Czy umysł moż­na by w przy­szło­ści prze­nieść na inny nośnik niż cia­ło? Przy­kład z fil­mu Trans­cen­den­cja.
Czy nad umy­słem moż­na zapanować?
Czy mamy wpływ na umy­sły innych ludzi?
Czy zwie­rzę­ta mają umysł? Jeśli tak, czy wszystkie?

Następ­nie krót­ko pre­zen­tu­je­my zna­ne w filo­zo­fii kon­cep­cje doty­czą­ce umysłu:
umysł jako epi­fe­no­men mózgu (natu­ra­lizm);
umysł jako coś odręb­ne­go od cia­ła (dualizm kartezjański).

Pyta­nie do uczniów:
Jakie kon­se­kwen­cje wyni­ka­ją z obu tych podejść?

Część II. Moc umysłu

Eksperyment myślowy:

Pro­si­my uczniów o wyobra­że­nie sobie, że nie­spo­dzie­wa­nie zosta­li spad­ko­bier­ca­mi olbrzy­miej for­tu­ny, gro­ma­dzo­nej od wie­ków przez swo­ich przodków.

Jest to tak wiel­ki mają­tek, że mogli­by mieć w życiu wszyst­ko to, o czym tyl­ko marzyli.

Jed­nak bio­rą tyl­ko małą część z tego mająt­ku, a resz­ta leży zde­po­no­wa­na i bez­u­ży­tecz­na aż do koń­ca ich życia, bo brak im pomy­słu, co z nim
zrobić.

Jak moż­na oce­nić takie postępowanie?

Jakie poczu­cie temu towarzyszy?

Następ­nie pre­zen­tu­je­my ana­lo­gię – for­tu­na to poten­cjał ludz­kie­go umy­słu, zawie­ra­ją­cy nie­wy­czer­pa­ne zaso­by gene­tycz­ne, kul­tu­ro­we, ducho­we, mogą­cy spra­wić, że to, o czym pomy­śli czło­wiek, mate­ria­li­zu­je się w posta­ci wiel­kich doko­nań nauko­wych, docho­do­wych biz­ne­sów, idei, któ­re pory­wa­ją wie­lu ludzi itd.

Czy ich zda­niem ten „mają­tek”, wyko­rzy­sty­wa­ny przez ludzi tyl­ko w nie­wiel­kim zakre­sie, jest ana­lo­gią bogac­twa, któ­re zamiast dawać radość, leży bezużytecznie?

Jak moż­na użyć tego poten­cja­łu, by się nie marnował?

Pytania do dyskusji:

Czy myśle­nie ma moc sprawczą?
Czy moż­na świa­do­mie roz­wi­jać swój umysł tak, by speł­nia­ły się nasze marzenia?
Gdy­by moż­na było nabyć w skle­pie jed­ną ponad­prze­cięt­ną zdol­ność umy­słu, to co byśmy wybra­li (np. nie­zwy­kłą pamięć, wpływ na ludzi, wpa­da­nie na cie­ka­we pomysły)?


PDF sce­na­riu­sza do pobrania


Doro­ta Mon­kie­wicz-Cybul­ska – Absol­went­ka filo­zo­fii teo­re­tycz­nej KUL oraz histo­rii UMCS, nauczy­ciel­ka ety­ki w Szko­le Pod­sta­wo­wej im. B. Chro­bre­go w Lubli­nie. Zain­te­re­so­wa­nia nauko­we: dydak­ty­ka filo­zo­fii, ety­ka śro­do­wi­sko­wa i bio­ety­ka. Poza filo­zo­fią pasjo­nu­je ją taniec współ­cze­sny, któ­ry w wol­nych chwi­lach inten­syw­nie uprawia

Tekst jest dostęp­ny na licen­cji: Uzna­nie autor­stwa-Na tych samych warun­kach 3.0 Pol­ska.

 

< Powrót do spi­su tre­ści numeru.

Najnowszy numer można nabyć od 1 września w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2021 można zamówić > tutaj.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Skomentuj

Kliknij, aby skomentować

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy