Artykuł Filozofia w szkole

Dorota Monkiewicz-Cybulska: Gdzie jest mój umysł? – scenariusz lekcji filozofii dla uczniów szkół ponadpodstawowych

Tekst ukazał się w „Filo­zo­fuj” 2019 nr 5 (29), s. 45. W pełnej wer­sji graficznej jest dostęp­ny w pliku PDF.


Cele:

Uczniowie odróż­ni­a­ją aspekt cielesny (mózg) od poz­naw­czego (umysł).
Uczniowie umieją wskazać funkc­je umysłu.
Uczniowie dostrze­ga­ją fenomen ludzkiego umysłu na tle innych gatunków.
Uczniowie dostrze­ga­ją związek umysłu ze świado­moś­cią.
Uczniowie rozróż­ni­a­ją pod­sta­wowe stanowiska doty­czące ist­nienia umysłu.

Materiały:

tabli­ca, flam­ster
Metody i formy pra­cy:
intro­spekc­ja, burza mózgów, cir­cept, ekspery­ment myślowy, dyskus­ja

Przebieg lekcji:

Część I. Co to jest umysł?

Prosimy uczniów o chwilę zas­tanowienia, czym dla nich jest umysł. Następ­nie prze­chodz­imy do tworzenia cir­cep­tu (koła analogii). Cen­tral­nie na tabl­i­cy umieszcza­my obiekt rozważań – „umysł”. Następ­nie prosimy uczniów o wymyśle­nie trafnych analogii (prostych, sen­sownych, zrozu­mi­ałych samych przez się).

Analo­gie powin­ny być znaczeniowo różne od siebie oraz od obiek­tu cen­tral­nego oraz pochodz­ić z różnych dziedzin. Analo­gie rozmieszcza­my promieniś­cie wokół obiek­tu cen­tral­nego. Mając całą listę analogii, rozkładamy je biegunowo, czyli te cechy obiek­tu, które są prze­ci­w­stawne, powin­ny zna­j­dować się naprze­ci­wko siebie, nato­mi­ast te bliskie znaczeniowo powin­ny ze sobą sąsi­ad­ować. Ostat­nim etapem jest nazwanie osi, na których leżą najważniejsze analo­gie, przy uży­ciu abstrak­cyjnych dwu­biegunowych pojęć.

Po wyko­na­niu cir­cep­tu inicju­je­my dyskusję.

Przykładowe pytania:

Jaką rolę pełni umysł?
Czy jest częś­cią ciała?
Jaki ma związek z mózgiem?
Czy może dzi­ałać nieza­leżnie od ciała?
Jak się łączy z ciałem?
Czy umysł to to samo co świado­mość?
Gdzie zna­j­du­je się nasza świado­mość?
Czy umysł moż­na by w przyszłoś­ci prze­nieść na inny nośnik niż ciało? Przykład z fil­mu Tran­scen­denc­ja.
Czy nad umysłem moż­na zapano­wać?
Czy mamy wpływ na umysły innych ludzi?
Czy zwierzę­ta mają umysł? Jeśli tak, czy wszys­tkie?

Następ­nie krótko prezen­tu­je­my znane w filo­zofii kon­cepc­je doty­czące umysłu:
umysł jako epifenomen mózgu (nat­u­ral­izm);
umysł jako coś odręb­ne­go od ciała (dual­izm kartez­jańs­ki).

Pytanie do uczniów:
Jakie kon­sek­wenc­je wynika­ją z obu tych pode­jść?

Część II. Moc umysłu

Eksperyment myślowy:

Prosimy uczniów o wyobraże­nie sobie, że niespodziewanie zostali spad­ko­bier­ca­mi olbrzymiej for­tuny, gro­mad­zonej od wieków przez swoich przod­ków.

Jest to tak wiel­ki majątek, że mogli­by mieć w życiu wszys­tko to, o czym tylko marzyli.

Jed­nak biorą tylko małą część z tego majątku, a resz­ta leży zde­ponowana i bezużytecz­na aż do koń­ca ich życia, bo brak im pomysłu, co z nim
zro­bić.

Jak moż­na ocenić takie postępowanie?

Jakie poczu­cie temu towarzyszy?

Następ­nie prezen­tu­je­my analogię – for­tu­na to potenc­jał ludzkiego umysłu, zaw­ier­a­ją­cy niewycz­er­pane zaso­by gene­ty­czne, kul­tur­owe, duchowe, mogą­cy spraw­ić, że to, o czym pomyśli człowiek, mate­ri­al­izu­je się w postaci wiel­kich dokon­ań naukowych, dochodowych biz­nesów, idei, które pory­wa­ją wielu ludzi itd.

Czy ich zdaniem ten „majątek”, wyko­rzysty­wany przez ludzi tylko w niewielkim zakre­sie, jest analogią bogact­wa, które zami­ast dawać radość, leży bezużytecznie?

Jak moż­na użyć tego potenc­jału, by się nie marnował?

Pytania do dyskusji:

Czy myśle­nie ma moc spraw­czą?
Czy moż­na świadomie rozwi­jać swój umysł tak, by speł­ni­ały się nasze marzenia?
Gdy­by moż­na było nabyć w sklepie jed­ną pon­ad­prze­cięt­ną zdol­ność umysłu, to co byśmy wybrali (np. niezwykłą pamięć, wpływ na ludzi, wpadanie na ciekawe pomysły)?


PDF sce­nar­iusza do pobra­nia


Doro­ta Monkiewicz-Cybul­s­ka – Absol­wen­t­ka filo­zofii teo­re­ty­cznej KUL oraz his­torii UMCS, nauczy­ciel­ka ety­ki w Szkole Pod­sta­wowej im. B. Chro­brego w Lublin­ie. Zain­tere­sowa­nia naukowe: dydak­ty­ka filo­zofii, ety­ka środowiskowa i bioe­ty­ka. Poza filo­zofią pasjonu­je ją taniec współczes­ny, który w wol­nych chwilach inten­sy­wnie upraw­ia

Tekst jest dostęp­ny na licencji: Uznanie autorstwa-Na tych samych warunk­ach 3.0 Pol­s­ka.

 

< Powrót do spisu treś­ci numeru.

Najnowszy numer można nabyć od 3 września w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2020 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy