Artykuł Filozofia w szkole

Dorota Monkiewicz-Cybulska: Opowiadania filozoficzne w warsztacie nauczyciela

Pretekst do dyskusji filozoficznej z dziećmi może powstać na podstawie jakiegoś zdarzenia lub ilustracji. Dialog staje się pełniejszy, gdy temat dyskusji zaangażuje emocjonalnie małych uczestników. Ten efekt daje też dobrze dobrane opowiadanie filozoficzne.

Zapisz się do naszego newslettera

Tekst ukazał się w „Filo­zo­fuj” 2016 nr 4 (10), s. 47. W pełnej wer­sji graficznej jest dostęp­ny w pliku PDF.


W docieka­ni­ach filo­zoficznych z dzieć­mi opar­cie się na utworze lit­er­ackim tworzy punkt wyjś­cia do rozpoczę­cia dyskusji, która jest mer­i­tum tego typu warsz­tatów. Z bajka­mi filo­zoficzny­mi moż­na pra­cow­ać na dwa sposo­by. W pier­wszej metodzie po przeczy­ta­niu tek­stu wspól­nie poszuku­je się tem­atu dyskusji w zależnoś­ci od tego, co najbardziej zain­tere­sowało dzieci. W drugiej dobiera się lit­er­aturę do z góry określonego tem­atu dyskusji, np. kwestii pięk­na, prawdy, dobra i zła. W obu sposobach istotne jest, żeby umożli­wić dzieciom samodzielne staw­ian­ie pytań filo­zoficznych i wspólne szukanie odpowiedzi. Rola opieku­na sprowadza się do zachę­ca­nia dzieci do akty­wnoś­ci poprzez pyta­nia naw­iązu­jące do lit­er­atu­ry, np.: Co cię zaciekaw­iło? Dlaczego tak uważasz? Co to oznacza? Czy to jest słuszne?

Pra­ca z opowiastka­mi filo­zoficzny­mi rozwi­ja wyobraźnię i akty­wne słuchanie, ale przede wszys­tkim istotne jest naby­wanie umiejęt­noś­ci prowadzenia dia­logu filo­zoficznego: staw­ia­nia śmi­ałych tez, zadawa­nia trafnych pytań, poszuki­wa­nia odpowiedzi, argu­men­towa­nia za danym poglą­dem, słucha­nia wypowiedzi pozostałych uczest­ników i odnoszenia się do nich. Słuchanie i dysku­towanie opowiadań filo­zoficznych nie kończy się tylko na teorii. W sytu­acji ide­al­nej dzieci powin­ny wyk­sz­tał­cić w sobie umiejęt­ność zas­tosowa­nia wniosków do włas­nego życiowego doświad­czenia.

Lit­er­atu­ra filo­zoficz­na daje dzieciom możli­wość wyjś­cia poza ramy trady­cyjnego myśle­nia. Dlat­ego do dociekań filo­zoficznych nie należy dobier­ać utworów banal­nych, gdzie wszys­tko jest oczy­wiste, bo nie zostaw­ia się miejs­ca na własne prze­myśle­nia. Bardziej wartoś­ciowe są wąt­ki lit­er­ack­ie pokazu­jące kon­flik­ty moralne, obal­a­jące mit, że świat jest biało-czarny. W bajkach filo­zoficznych rezygnu­je się więc z nachal­nego mor­al­i­zowa­nia na rzecz pokaza­nia, np. dylematów ety­cznych.

Bazu­jąc na lit­er­aturze, moż­na rozpocząć dyskusję na bardziej konkret­ny tem­at, np. rasiz­mu. Do tego zagad­nienia ist­nieje opowiast­ka o balo­niarzu, który wypuszcza w powi­etrze balony. Czarnoskóry chło­piec pyta balo­niarza niepewnie, czy czarny balonik pole­ci równie wysoko, jak te w innych kolorach. Balo­niarz odpowia­da chłopcu, że wyso­ki lot zależy od tego, co balonik ma w środ­ku, a nie od jego koloru.
Pyta­nia do dzieci mogą być następu­jące: dlaczego chło­piec mógł mieć takie wąt­pli­woś­ci? Czy zgadza­cie się z koń­cowym wnioskiem, że to od wnętrza zależy wysokość lotu, nie od koloru? Co oznacza wnętrze u człowieka? Wrażli­wość i cel­ność wypowiedzi dzieci mogą niekiedy zadzi­wić dorosłych.

Ciekawe efek­ty daje też polece­nie zilus­trowa­nia wysłuchanej his­torii, bo dzieci przed­staw­ia­ją częs­to sym­bol­icznie główny sens lub inter­pre­tację tego, co je poruszyło.

Warto prezen­tować dzieciom ten typ lit­er­atu­ry, bo wszys­tkie dobrze prze­myślane opowiast­ki filo­zoficzne mają tę cechę, że dzi­ała­ją częs­to o wiele głę­biej niż tylko na intelekt. Wiele opowieś­ci dzi­ała z opóźnie­niem, mądrość w nich zawarta objawi się w konkret­nej sytu­acji życiowej lub przy dostate­cznej dojrza­łoś­ci słuchacza.


Doro­ta Monkiewicz-Cybul­s­ka – Absol­wen­t­ka filo­zofii teo­re­ty­cznej KUL oraz his­torii UMCS, nauczy­ciel­ka ety­ki w Szkole Pod­sta­wowej im. B. Chro­brego w Lublin­ie. Zain­tere­sowa­nia naukowe: dydak­ty­ka filo­zofii, ety­ka środowiskowa i bioe­ty­ka. Poza filo­zofią pasjonu­je ją taniec współczes­ny, który w wol­nych chwilach inten­sy­wnie upraw­ia.

Tekst jest dostęp­ny na licencji: Uznanie autorstwa-Na tych samych warunk­ach 3.0 Pol­s­kaW pełnej wer­sji graficznej moż­na go przeczy­tać > tutaj.

< Powrót do spisu treś­ci numeru.

Najnowszy numer można nabyć od 3 września w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2020 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy