Artykuł Filozofia w szkole

Dorota Monkiewicz-Cybulska: Opowiadania filozoficzne w warsztacie nauczyciela

Pretekst do dyskusji filozoficznej z dziećmi może powstać na podstawie jakiegoś zdarzenia lub ilustracji. Dialog staje się pełniejszy, gdy temat dyskusji zaangażuje emocjonalnie małych uczestników. Ten efekt daje też dobrze dobrane opowiadanie filozoficzne.

Zapisz się do naszego newslettera

Tekst uka­zał się w „Filo­zo­fuj!” 2016 nr 4 (10), s. 47. W peł­nej wer­sji gra­ficz­nej jest dostęp­ny w pli­ku PDF.


W docie­ka­niach filo­zo­ficz­nych z dzieć­mi opar­cie się na utwo­rze lite­rac­kim two­rzy punkt wyj­ścia do roz­po­czę­cia dys­ku­sji, któ­ra jest meri­tum tego typu warsz­ta­tów. Z baj­ka­mi filo­zo­ficz­ny­mi moż­na pra­co­wać na dwa spo­so­by. W pierw­szej meto­dzie po prze­czy­ta­niu tek­stu wspól­nie poszu­ku­je się tema­tu dys­ku­sji w zależ­no­ści od tego, co naj­bar­dziej zain­te­re­so­wa­ło dzie­ci. W dru­giej dobie­ra się lite­ra­tu­rę do z góry okre­ślo­ne­go tema­tu dys­ku­sji, np. kwe­stii pięk­na, praw­dy, dobra i zła. W obu spo­so­bach istot­ne jest, żeby umoż­li­wić dzie­ciom samo­dziel­ne sta­wia­nie pytań filo­zo­ficz­nych i wspól­ne szu­ka­nie odpo­wie­dzi. Rola opie­ku­na spro­wa­dza się do zachę­ca­nia dzie­ci do aktyw­no­ści poprzez pyta­nia nawią­zu­ją­ce do lite­ra­tu­ry, np.: Co cię zacie­ka­wi­ło? Dla­cze­go tak uwa­żasz? Co to ozna­cza? Czy to jest słuszne?

Pra­ca z opo­wiast­ka­mi filo­zo­ficz­ny­mi roz­wi­ja wyobraź­nię i aktyw­ne słu­cha­nie, ale przede wszyst­kim istot­ne jest naby­wa­nie umie­jęt­no­ści pro­wa­dze­nia dia­lo­gu filo­zo­ficz­ne­go: sta­wia­nia śmia­łych tez, zada­wa­nia traf­nych pytań, poszu­ki­wa­nia odpo­wie­dzi, argu­men­to­wa­nia za danym poglą­dem, słu­cha­nia wypo­wie­dzi pozo­sta­łych uczest­ni­ków i odno­sze­nia się do nich. Słu­cha­nie i dys­ku­to­wa­nie opo­wia­dań filo­zo­ficz­nych nie koń­czy się tyl­ko na teo­rii. W sytu­acji ide­al­nej dzie­ci powin­ny wykształ­cić w sobie umie­jęt­ność zasto­so­wa­nia wnio­sków do wła­sne­go życio­we­go doświadczenia.

Lite­ra­tu­ra filo­zo­ficz­na daje dzie­ciom moż­li­wość wyj­ścia poza ramy tra­dy­cyj­ne­go myśle­nia. Dla­te­go do docie­kań filo­zo­ficz­nych nie nale­ży dobie­rać utwo­rów banal­nych, gdzie wszyst­ko jest oczy­wi­ste, bo nie zosta­wia się miej­sca na wła­sne prze­my­śle­nia. Bar­dziej war­to­ścio­we są wąt­ki lite­rac­kie poka­zu­ją­ce kon­flik­ty moral­ne, oba­la­ją­ce mit, że świat jest bia­ło-czar­ny. W baj­kach filo­zo­ficz­nych rezy­gnu­je się więc z nachal­ne­go mora­li­zo­wa­nia na rzecz poka­za­nia, np. dyle­ma­tów etycznych.

Bazu­jąc na lite­ra­tu­rze, moż­na roz­po­cząć dys­ku­sję na bar­dziej kon­kret­ny temat, np. rasi­zmu. Do tego zagad­nie­nia ist­nie­je opo­wiast­ka o balo­nia­rzu, któ­ry wypusz­cza w powie­trze balo­ny. Czar­no­skó­ry chło­piec pyta balo­nia­rza nie­pew­nie, czy czar­ny balo­nik pole­ci rów­nie wyso­ko, jak te w innych kolo­rach. Balo­niarz odpo­wia­da chłop­cu, że wyso­ki lot zale­ży od tego, co balo­nik ma w środ­ku, a nie od jego koloru.
Pyta­nia do dzie­ci mogą być nastę­pu­ją­ce: dla­cze­go chło­piec mógł mieć takie wąt­pli­wo­ści? Czy zga­dza­cie się z koń­co­wym wnio­skiem, że to od wnę­trza zale­ży wyso­kość lotu, nie od kolo­ru? Co ozna­cza wnę­trze u czło­wie­ka? Wraż­li­wość i cel­ność wypo­wie­dzi dzie­ci mogą nie­kie­dy zadzi­wić dorosłych.

Cie­ka­we efek­ty daje też pole­ce­nie zilu­stro­wa­nia wysłu­cha­nej histo­rii, bo dzie­ci przed­sta­wia­ją czę­sto sym­bo­licz­nie głów­ny sens lub inter­pre­ta­cję tego, co je poruszyło.

War­to pre­zen­to­wać dzie­ciom ten typ lite­ra­tu­ry, bo wszyst­kie dobrze prze­my­śla­ne opo­wiast­ki filo­zo­ficz­ne mają tę cechę, że dzia­ła­ją czę­sto o wie­le głę­biej niż tyl­ko na inte­lekt. Wie­le opo­wie­ści dzia­ła z opóź­nie­niem, mądrość w nich zawar­ta obja­wi się w kon­kret­nej sytu­acji życio­wej lub przy dosta­tecz­nej doj­rza­ło­ści słuchacza.


Doro­ta Mon­kie­wicz-Cybul­ska – Absol­went­ka filo­zo­fii teo­re­tycz­nej KUL oraz histo­rii UMCS, nauczy­ciel­ka ety­ki w Szko­le Pod­sta­wo­wej im. B. Chro­bre­go w Lubli­nie. Zain­te­re­so­wa­nia nauko­we: dydak­ty­ka filo­zo­fii, ety­ka śro­do­wi­sko­wa i bio­ety­ka. Poza filo­zo­fią pasjo­nu­je ją taniec współ­cze­sny, któ­ry w wol­nych chwi­lach inten­syw­nie uprawia.

Tekst jest dostęp­ny na licen­cji: Uzna­nie autor­stwa-Na tych samych warun­kach 3.0 Pol­skaW peł­nej wer­sji gra­ficz­nej moż­na go prze­czy­tać > tutaj.

< Powrót do spi­su tre­ści nume­ru.

Najnowszy numer można nabyć od 30 października w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2020 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy