Artykuł Filozofia dla dzieci

Dorota Monkiewicz-Cybulska: Zagrajmy w filozofię

Gry planszowe, karciane czy kostki to zabawy kształtujące głównie myślenie logiczne. Pośród nich są też takie, które z łatwością można zaadaptować do edukacji filozoficznej. Dla dzieci może stać się to inspirującą rozrywką, gdyż poprzez tworzenie pytań lub szukanie skojarzeń często niepostrzeżenie wkraczają w obszar filozofii.

Tekst uka­zał się w „Filo­zo­fuj!” 2016 nr 3 (9), s. 47. W peł­nej wer­sji gra­ficz­nej jest dostęp­ny w pli­ku PDF.


Filo­zo­ficz­ne docie­ka­nia z dzieć­mi mogą przy­bie­rać róż­ne for­my. Wska­za­ne jest tyl­ko uni­ka­nie teo­re­tycz­nych dywa­ga­cji, zwłasz­cza że taka for­ma zajęć może szyb­ko znu­dzić uczest­ni­ków. Posłu­gi­wa­nie się gra­mi może stać się bar­dzo cie­ka­wym i sku­tecz­nym spo­so­bem na uroz­ma­ice­nie lekcji.

Gra DIXIT w zamy­śle twór­ców nie zosta­ła stwo­rzo­na do filo­zo­fo­wa­nia, lecz do roz­wi­ja­nia wyobraź­ni. Ponie­waż jed­nak te dwa cele mogą iść ze sobą w parze, nauczy­cie­le filo­zo­fii szyb­ko dostrze­gli jej poten­cjał. DIXIT to gra plan­szo­wa, lecz jej isto­tę sta­no­wi zbiór kar­cia­nych ilu­stra­cji, któ­re – dzię­ki baj­ko­wej for­mie – dają wie­le moż­li­wo­ści inter­pre­ta­cji, te zaś bazu­ją na sko­ja­rze­niach dzie­ci. W pier­wot­nej wer­sji plan­szo­wej wybra­ny nar­ra­tor na pod­sta­wie jed­nej ze swo­ich kart wymy­śla sko­ja­rze­nie. Uni­ka się przy tym dosłow­no­ści, a uży­wa sko­ja­rzeń sym­bo­licz­nych i abs­trak­cyj­nych. Pozo­sta­li uczest­ni­cy dają opo­wia­da­ją­ce­mu któ­rąś ze swo­ich kart, naj­bliż­szą sen­sem, tak, żeby inni uczest­ni­cy jej nie widzie­li. Następ­nie wszyst­kie kar­ty są wykła­da­ne i dzie­ci mają nie­ła­twe zada­nie odgad­nąć, któ­ra z kart była pier­wo­wzo­rem. Oso­ba, któ­ra odga­dła pra­wi­dło­wo, posu­wa się do przo­du po plan­szy. Potem nar­ra­to­rem zosta­je kolej­ne dziecko.

W wer­sji filo­zo­ficz­nej moż­na zre­zy­gno­wać z plan­szy, bowiem odwra­ca uwa­gę dzie­ci od celu, jakim jest wydo­by­wa­nie głęb­szych zna­czeń, a sku­pia­jąc ją na rywa­li­za­cji. W tym przy­pad­ku nar­ra­tor patrzą­cy na kar­ty sta­ra się posta­wić filo­zo­ficz­ne pyta­nie. Naj­czę­ściej for­mu­ło­wa­ne są pyta­nia zwią­za­ne z zagad­nie­nia­mi egzy­sten­cjal­ny­mi lub z pogra­ni­cza psy­cho­lo­gii. Zada­wa­nie filo­zo­ficz­nych pytań nie jest dla dzie­ci łatwą czyn­no­ścią – oka­zu­je się, że o wie­le pro­ściej jest wygła­szać tezy. W tym przy­pad­ku jed­nak cho­dzi wła­śnie o to, żeby nabrać bie­gło­ści w two­rze­niu pro­ble­mów filo­zo­ficz­nych – moż­na więc zasto­so­wać prze­kształ­ca­nie twier­dzeń w pyta­nia. Jeśli na przy­kład pada hasło: „Kłam­stwo zawsze wyj­dzie na jaw”, wystar­czy prze­for­mu­ło­wać je na pyta­nie: „Dla­cze­go kłam­stwo zawsze wyj­dzie na jaw?” lub „Czy to praw­da, że kłam­stwo zawsze wyj­dzie na jaw?”. W ten spo­sób two­rzy się boga­te źró­dło inte­re­su­ją­cych tema­tów do dys­ku­sji filo­zo­ficz­nych. Naj­cie­kaw­sze pomy­sły war­to spi­sy­wać, by potem wyko­rzy­stać je w dal­szych roz­wa­ża­niach z dziećmi.

Dru­gą grą łatwą do filo­zo­ficz­nej adap­­tacji jest STORY CUBES, któ­rej wer­sję pod­sta­wo­wą sta­no­wi zestaw dzie­wię­ciu kostek. Każ­da z nich ma na ścian­kach odmien­ny zestaw ilu­stra­cji, przed­sta­wia­ją­cych jakiś sym­bol, np. klucz, chmu­rę, wie­żę. Ory­gi­nal­nie kost­ki słu­żą do opo­wia­da­nia dowol­nych histo­rii i zazwy­czaj uży­wa się wszyst­kich. W wer­sji filo­zo­ficz­nej moż­na wyko­rzy­stać dwie lub trzy kost­ki do posta­wie­nia pyta­nia. Loso­wość łącze­nia się sym­bo­li two­rzy w wyobraź­ni dzie­ci zaska­ku­ją­ce, lecz pro­ste sko­ja­rze­nia. Podob­nie jak w DIXIT, zazwy­czaj pro­ble­my pod­no­szo­ne przez gra­czy krą­żą wokół doświad­czeń życio­wych, rela­cji mię­dzy­ludz­kich oraz kwe­stii etycz­nych. Inny spo­sób gra­nia w filo­zo­ficz­ne STORY CUBES to two­rze­nie przez gru­pę wspól­nej histo­rii. Dzie­ci szyb­ko naby­wa­ją łatwo­ści w two­rze­niu luź­nych sko­ja­rzeń, moż­na je dodat­ko­wo wspie­rać, pod­su­wa­jąc związ­ki fra­ze­olo­gicz­ne lub przy­sło­wia. Tem­po gry i posłu­gi­wa­nie się sym­bo­la­mi dodat­ko­wo uczy dzie­ci przed­sta­wia­nia czę­sto zło­żo­nych kwe­stii w krót­kiej formie.


Doro­ta Mon­kie­wicz-Cybul­ska – Absol­went­ka filo­zo­fii teo­re­tycz­nej KUL oraz histo­rii UMCS, nauczy­ciel­ka ety­ki w Szko­le Pod­sta­wo­wej im. B. Chro­bre­go w Lubli­nie. Zain­te­re­so­wa­nia nauko­we: dydak­ty­ka filo­zo­fii, ety­ka śro­do­wi­sko­wa i bio­ety­ka. Poza filo­zo­fią pasjo­nu­je ją taniec współ­cze­sny, któ­ry w wol­nych chwi­lach inten­syw­nie uprawia.

Tekst jest dostęp­ny na licen­cji: Uzna­nie autor­stwa-Na tych samych warun­kach 3.0 Pol­skaW peł­nej wer­sji gra­ficz­nej moż­na go prze­czy­tać > tutaj.

< Powrót do spi­su tre­ści nume­ru.

Najnowszy numer można nabyć od 1 marca w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2021 można zamówić > tutaj.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Skomentuj

Kliknij, aby skomentować

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy