Artykuł Filozofia dla dzieci

Dorota Monkiewicz-Cybulska: Zagrajmy w filozofię

Monkiewicz baner
Gry planszowe, karciane czy kostki to zabawy kształtujące głównie myślenie logiczne. Pośród nich są też takie, które z łatwością można zaadaptować do edukacji filozoficznej. Dla dzieci może stać się to inspirującą rozrywką, gdyż poprzez tworzenie pytań lub szukanie skojarzeń często niepostrzeżenie wkraczają w obszar filozofii.

Tekst ukazał się w „Filozofuj!” 2016 nr 3 (9), s. 47. W pełnej wersji graficznej jest dostępny w pliku PDF.


Filozoficzne dociekania z dzieć­mi mogą przybierać różne formy. Wskazane jest tylko unikanie teoretycznych dywagacji, zwłaszcza że taka forma zajęć może szybko znudzić uczestników. Posługiwanie się grami może stać się bardzo ciekawym i skutecznym sposobem na urozmaicenie lekcji.

Gra DIXIT w zamyśle twórców nie została stworzona do filozofowania, lecz do rozwijania wyobraźni. Ponieważ jednak te dwa cele mogą iść ze sobą w parze, nauczyciele filozofii szybko dostrzegli jej potencjał. DIXIT to gra planszowa, lecz jej istotę stanowi zbiór karcianych ilustracji, które – dzięki bajkowej formie – dają wiele możliwości interpretacji, te zaś bazują na skojarzeniach dzieci. W pierwotnej wersji planszowej wybrany narrator na podstawie jednej ze swoich kart wymyśla skojarzenie. Unika się przy tym dosłowności, a używa skojarzeń symbolicznych i abstrakcyjnych. Pozostali uczestnicy dają opowiadającemu którąś ze swoich kart, najbliższą sensem, tak, żeby inni uczestnicy jej nie widzieli. Następnie wszystkie karty są wykładane i dzieci mają niełatwe zadanie odgadnąć, która z kart była pierwowzorem. Osoba, która odgadła prawidłowo, posuwa się do przodu po planszy. Potem narratorem zostaje kolejne dziecko.

W wersji filozoficznej można zrezygnować z planszy, bowiem odwraca uwagę dzieci od celu, jakim jest wydobywanie głębszych znaczeń, a skupiając ją na rywalizacji. W tym przypadku narrator patrzący na karty stara się postawić filozoficzne pytanie. Najczęściej formułowane są pytania związane z zagadnieniami egzystencjalnymi lub z pogranicza psychologii. Zadawanie filozoficznych pytań nie jest dla dzieci łatwą czynnością – okazuje się, że o wiele prościej jest wygłaszać tezy. W tym przypadku jednak chodzi właśnie o to, żeby nabrać biegłości w tworzeniu problemów filozoficznych – można więc zastosować przekształcanie twierdzeń w pytania. Jeśli na przykład pada hasło: „Kłamstwo zawsze wyjdzie na jaw”, wystarczy przeformułować je na pytanie: „Dlaczego kłamstwo zawsze wyjdzie na jaw?” lub „Czy to prawda, że kłamstwo zawsze wyjdzie na jaw?”. W ten sposób tworzy się bogate źródło interesujących tematów do dyskusji filozoficznych. Najciekawsze pomysły warto spisywać, by potem wykorzystać je w dalszych rozważaniach z dziećmi.

Drugą grą łatwą do filozoficznej adap­­tacji jest STORY CUBES, której wersję podstawową stanowi zestaw dziewięciu kostek. Każda z nich ma na ściankach odmienny zestaw ilustracji, przedstawiających jakiś symbol, np. klucz, chmurę, wieżę. Oryginalnie kostki służą do opowiadania dowolnych historii i zazwyczaj używa się wszystkich. W wersji filozoficznej można wykorzystać dwie lub trzy kostki do postawienia pytania. Losowość łączenia się symboli tworzy w wyobraźni dzieci zaskakujące, lecz proste skojarzenia. Podobnie jak w DIXIT, zazwyczaj problemy podnoszone przez graczy krążą wokół doświadczeń życiowych, relacji międzyludzkich oraz kwestii etycznych. Inny sposób grania w filozoficzne STORY CUBES to tworzenie przez grupę wspólnej historii. Dzieci szybko nabywają łatwości w tworzeniu luźnych skojarzeń, można je dodatkowo wspierać, podsuwając związki frazeologiczne lub przysłowia. Tempo gry i posługiwanie się symbolami dodatkowo uczy dzieci przedstawiania często złożonych kwestii w krótkiej formie.


Dorota Monkiewicz-Cybulska – Absolwentka filozofii teoretycznej KUL oraz historii UMCS, nauczycielka etyki w Szkole Podstawowej im. B. Chrobrego w Lublinie. Zainteresowania naukowe: dydaktyka filozofii, etyka środowiskowa i bioetyka. Poza filozofią pasjonuje ją taniec współczesny, który w wolnych chwilach intensywnie uprawia.

Tekst jest dostępny na licencji: Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 3.0 PolskaW pełnej wersji graficznej można go przeczytać > tutaj.

< Powrót do spisu treści numeru.

Najnowszy numer można nabyć od 3 stycznia w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2022 można zamówić > tutaj.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Skomentuj

Kliknij, aby skomentować

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy