Matura z filozofii

Egzamin maturalny z filozofii 2021 – odpowiedzi z egzaminu

Jesteście ciekawi rozwiązań zadań maturalnych z filozofii? Udostępniamy je dziś specjalnie dla Was. Są to nasze rozwiązania redakcyjne i nie roszczą sobie pretensji do nieomylności, choć jesteśmy przekonani, że są dobre. Zweryfikujcie swoje odpowiedzi i policzcie punkty! Sprawdźcie też nasz dodatek maturalny dołączony do najnowszego numeru „Filozofuj!”, aby poznać listę uczelni wyższych dedykowaną dla osób zdających egzamin maturalny z filozofii.

Egza­min trwał 180 minut. Matu­rzy­ści musie­li odpo­wie­dzieć na 16 pytań (w więk­szo­ści otwar­tych) oraz napi­sać pra­cę na jeden z dwóch przed­sta­wio­nych tema­tów. Na egza­mi­nie z filo­zo­fii moż­na było zdo­być 50 punk­tów, przy czym mak­sy­mal­nie poło­wę punk­tów za rozprawkę.

Oto arku­sze maturalne:

Matura 2021 – arkusze CKE

Microsoft Word - EFIP-R0-100-2105.docx
Microsoft Word - EFIP-R0-100-2105.docx
Microsoft Word - EFIP-R0-100-2105.docx
Microsoft Word - EFIP-R0-100-2105.docx
Microsoft Word - EFIP-R0-100-2105.docx
Microsoft Word - EFIP-R0-100-2105.docx
Microsoft Word - EFIP-R0-100-2105.docx
Microsoft Word - EFIP-R0-100-2105.docx
Microsoft Word - EFIP-R0-100-2105.docx
Microsoft Word - EFIP-R0-100-2105.docx
Microsoft Word - EFIP-R0-100-2105.docx Microsoft Word - EFIP-R0-100-2105.docx Microsoft Word - EFIP-R0-100-2105.docx Microsoft Word - EFIP-R0-100-2105.docx Microsoft Word - EFIP-R0-100-2105.docx Microsoft Word - EFIP-R0-100-2105.docx Microsoft Word - EFIP-R0-100-2105.docx Microsoft Word - EFIP-R0-100-2105.docx Microsoft Word - EFIP-R0-100-2105.docx Microsoft Word - EFIP-R0-100-2105.docx

Zadania i rozwiązania z egzaminu

Na pod­sta­wie tek­stów i wła­snej wie­dzy wyko­naj polecenia.

 

Tekst do zadań 1.–7.

Dawid Hume

Trak­tat o natu­rze ludzkiej

Wobec tego, że każ­da idea wywo­dzi się z jakiejś uprzed­niej impre­sji, to jeśli mamy jakąś ideę sub­stan­cji naszych umy­słów, to musi­my rów­nież mieć jakąś impre­sję tej sub­stan­cji, co bar­dzo trud­no pojąć, jeśli w ogó­le pojąć moż­na. Jak­że bowiem może impre­sja repre­zen­to­wać sub­stan­cję ina­czej niż przez to, że jest do niej podob­na? I jak­że może impre­sja być podob­na do sub­stan­cji, sko­ro zgod­nie z tą kon­cep­cją filo­zo­ficz­ną nie jest ona sub­stan­cją i nie posia­da żad­nej z wła­sno­ści swo­istych i cha­rak­te­ry­stycz­nych sub­stan­cji? Lecz porzu­ci­my pyta­nie, co może być, a co być nie może, dla pyta­nia, co jest rze­czy­wi­ście. Otóż chciał­bym, iżby ci filo­zo­fo­wie, któ­rzy mnie­ma­ją, że posia­da­my ideę sub­stan­cji naszych umy­słów, iżby ci filo­zo­fo­wie wska­za­li impre­sję, któ­ra wytwa­rza tę ideę, i żeby powie­dzie­li wyraź­nie, w jaki spo­sób impre­sja ta dzia­ła i od jakie­go przed­mio­tu się wywo­dzi. Czy jest to impre­sja zmy­sło­wa czy reflek­syj­na? Czy jest przy­jem­na, przy­kra, czy też obo­jęt­na? Czy towa­rzy­szy nam w każ­dej chwi­li, czy też powra­ca tyl­ko w pew­nych odstę­pach cza­su? Jeśli powra­ca w odstę­pach cza­su, to kie­dy powra­ca głów­nie i jakie przy­czy­ny ją wywo­łu­ją. Gdy­by, zamiast odpo­wia­dać na te pyta­nia, ktoś chciał wymknąć się przed tą trud­no­ścią, mówiąc, że defi­ni­cja sub­stan­cji jest taka, iż jest to coś, co może ist­nieć samo przez się, i że ta defi­ni­cja win­na nas zado­wa­lać, to wów­czas trze­ba by powie­dzieć, wtrą­cił­bym, iż ta defi­ni­cja odpo­wia­da wszel­kiej rze­czy, jaką sobie tyl­ko moż­na pomy­śleć, i że nigdy nie posłu­ży ona do tego, iżby odróż­nić sub­stan­cję od acci­den­su, a duszę od jej per­cep­cji. Tak oto bowiem rozu­mu­ję. Cokol­wiek jest pomy­śla­ne jasno, to może ist­nieć; i cokol­wiek jasno jest pomy­śla­ne w jakiś okre­ślo­ny spo­sób, może ist­nieć wła­śnie w ten spo­sób. […] Dalej, każ­da rzecz, któ­ra jest róż­na od innej, da się od innej odróż­nić, a każ­da rzecz, któ­ra da się od innej odróż­nić, da się też oddzie­lić w wyobraź­ni. To jest dru­ga zasa­da. Oto moja kon­klu­zja z obu tych zasad: sko­ro wszyst­kie nasze per­cep­cje są róż­ne od sie­bie i od wszel­kich innych rze­czy we wszech­świe­cie, to są one rów­nież odróż­nial­ne; sko­ro dadzą się oddzie­lić, moż­na je roz­wa­żać jako ist­nie­ją­ce z osob­na i moż­na przy­jąć, iż mogą one ist­nieć z osob­na i nie potrze­bu­ją żad­nej innej rze­czy, któ­ra by była opar­ciem dla ich ist­nie­nia. A zatem są sub­stan­cja­mi, o ile powyż­sza defi­ni­cja wyja­śnia, co to jest sub­stan­cja. Tak więc, ani roz­wa­ża­jąc pierw­sze źró­dło idej, ani defi­niu­jąc sub­stan­cję, nie jeste­śmy zdol­ni dojść do zado­wa­la­ją­ce­go poję­cia substancji […].

Dawid Hume, Trak­tat o natu­rze ludz­kiej, War­sza­wa 2005.

 

Zada­nie 1. (0–1)

Dokończ zda­nie.

Zaznacz odpo­wiedź A, B albo C i jej dopeł­nie­nie 1, 2 albo 3.

 

Dawid Hume jest przedstawicielem:

A. empi­ry­zmu,

B. racjo­na­li­zmu,

C. aprio­ry­zmu,

 

 sta­no­wi­ska przyj­mo­wa­ne­go rów­nież przez: 

  1. Ary­sto­te­le­sa i Sek­stu­sa Empiryka.
  2. George’a Ber­ke­leya i Geo­r­ga Wil­hel­ma Hegla
  3. Ary­sto­te­le­sa i Joh­na Locke’a.

 

Zada­nie 2. (0–1)

Sfor­mu­łuj głów­ne twier­dze­nie na temat sub­stan­cji, prze­ciw­ko któ­re­mu argu­men­tu­je Dawid Hume w przy­to­czo­nym frag­men­cie tekstu.

Może­my posia­dać ideę substancji.

 

 Zada­nie 3. (0–2)

Uzu­peł­nij dru­gą prze­słan­kę w poda­nym poni­żej argu­men­cie. Następ­nie roz­strzy­gnij, czy Dawid Hume akcep­tu­je wnio­sek tego argu­men­tu. Uza­sad­nij swo­ją odpowiedź.

Prze­słan­ka 1.: Jeże­li coś ist­nie­je samo­dziel­nie, to jest substancją.

Prze­słan­ka 2.: Per­cep­cje (impre­sje) ist­nie­ją samodzielnie.

Wnio­sek: Per­cep­cje (impre­sje) są substancjami.

Roz­strzy­gnię­cie i uza­sad­nie­nie: Dawid Hume nie akcep­tu­je wnio­sku tego argu­men­tu, a pierw­szą prze­słan­kę uwa­ża za fał­szy­wą. Hume przed­sta­wia to wnio­sko­wa­nie by poka­zać, że defi­ni­cja sub­stan­cji jako tego, co ist­nie­je samo przez się, jest nie­wła­ści­wa (za sze­ro­ka)speł­nia­ją ją rów­nież przed­mio­ty, któ­re sub­stan­cja­mi nie są

 

Zada­nie 4. (0–2)

Na pod­sta­wie przy­to­czo­ne­go frag­men­tu tek­stu i wie­dzy wła­snej przed­staw sta­no­wi­sko Dawi­da Hume’a w kwe­stii natu­ry umy­słu (idei jaź­ni) i wyja­śnij, czym róż­ni się ono od sta­no­wi­ska René Descartes’a w tej kwestii.

Sta­no­wi­sko Dawi­da Hume’a: Zda­niem Dawi­da Hume’a umysł nie jest sub­stan­cją. Trwa­łe „ja”, nie będąc nam danym w per­cep­cji wewnętrz­nej, jest kon­struk­tem wyobraź­ni.  

Róż­ni­ca w sto­sun­ku do sta­no­wi­ska René Descartes’a: Róż­ni­ca mię­dzy sta­no­wi­skiem Dawi­da Hume’a i René Descartes’a w kwe­stii natu­ry umy­słu jest zasad­ni­cza. Zda­niem Hume’a nie ist­nie­je sub­stan­cjal­ne trwa­łe „ja”, pod­miot prze­żyć, nato­miast zda­niem Kar­te­zuj­sza ist­nie­je nie­ma­te­rial­na sub­stan­cja, będą­ca pod­ło­żem zja­wisk umy­sło­wych, ist­nie­ją­ca nie­za­leż­nie od świa­ta fizycznego.

 

Zada­nie 5. (0–1)

Wskaż dowol­ną scep­tycz­ną kon­se­kwen­cję epi­ste­mo­lo­gii Davi­da Hume’a w onto­lo­gii, nie­do­ty­czą­cą wprost natu­ry substancji

Nie może­my dowieść w spo­sób pew­ny ist­nie­nia przed­mio­tów zewnętrz­nych wobec nasze­go umysłu.

 

Zada­nie 6. (0–2)

Podaj tezę scep­ty­cy­zmu meto­dycz­ne­go i na pod­sta­wie wie­dzy wła­snej roz­strzy­gnij, czy tę tezę podzie­la Dawid Hume. Swo­je sta­no­wi­sko uzasadnij.

Teza: Meto­dą osią­ga­nia wie­dzy pew­nej jest wąt­pie­nie w poszcze­gól­ne twier­dze­nia celem zna­le­zie­nia takich twier­dzeń, w któ­re wąt­pić się nie da i któ­re mogą sta­no­wić pod­sta­wę sys­te­mu wie­dzy pewnej.

Roz­strzy­gnię­cie: Dawid Hume nie podzie­la tezy scep­ty­cy­zmu metodycznego.

Uza­sad­nie­nie: Według Hume’a wie­dza pew­na jest osią­gal­na jedy­nie w naukach for­mal­nych, w któ­rych meto­da wąt­pie­nia meto­dycz­ne­go nie ma zastosowania.

 

Zada­nie 7. (0–2)

Podaj for­mal­nie popraw­ne rozu­mo­wa­nie deduk­cyj­ne, zło­żo­ne z dwóch prze­sła­nek i wnio­sku, za tezą „Dawid Hume jest śmier­tel­ny”. Wyja­śnij róż­ni­cę mię­dzy rozu­mo­wa­niem deduk­cyj­nym a niededukcyjnym.

 Rozu­mo­wa­nie:

Prze­słan­ka 1.: Każ­dy czło­wiek jest śmiertelny.

Prze­słan­ka 2.: David Hume jest człowiekiem.

Wnio­sek: Dawid Hume jest śmiertelny.

Róż­ni­ca mię­dzy rozu­mo­wa­niem deduk­cyj­nym a nie­de­duk­cyj­nym: we wnio­sko­wa­niu deduk­cyj­nym wnio­sek wyni­ka logicz­nie z prze­sła­nek, nato­miast we wnio­sko­wa­niu nie­de­duk­cyj­nym prze­słan­ki jedy­nie upraw­do­po­dab­nia­ją wniosek.

 

 

Tekst do zadań 8.–11.

 

św. Tomasz z Akwinu

Trak­tat o Bogu

Widzi­my […], że nie­któ­re byty pozba­wio­ne pozna­nia, mia­no­wi­cie cia­ła natu­ral­ne, dzia­ła­ją ze wzglę­du na cel. Widać to z tego, że […] bar­dzo czę­sto dzia­ła­ją w taki sam spo­sób, by osią­gnąć to, co naj­lep­sze. Stąd jest jasne, że osią­ga­ją cel nie z przy­pad­ku, ale z zamie­rze­nia. Te byty nie­po­sia­da­ją­ce pozna­nia nie zmie­rza­ją do celu ina­czej jak tyl­ko kie­ro­wa­ne przez kogoś pozna­ją­ce­go i rozu­mu­ją­ce­go, jak strza­ła przez łucz­ni­ka. Ist­nie­je zatem coś pozna­ją­ce­go umy­sło­wo, co pro­wa­dzi wszyst­kie rze­czy natu­ral­ne do celu, i to nazy­wa­my Bogiem.

św. Tomasz z Akwi­nu, Trak­tat o Bogu, Kra­ków 1999.

 

Zada­nie 8. (0–1)

Na pod­sta­wie frag­men­tu tek­stu św. Toma­sza z Akwi­nu oceń praw­dzi­wość poniż­szych zdań. Zaznacz P, jeże­li zda­nie jest praw­dzi­we, albo F – jeże­li jest fał­szy­we. 

  1. Wszyst­kie byty pozba­wio­ne pozna­nia dzia­ła­ją celo­wo. P F
  2. Cia­ła natu­ral­ne nigdy nie dzia­ła­ją w spo­sób przy­pad­ko­wy, lecz zawsze dążą do tego, co dla nich naj­lep­sze. P F
  3. Rela­cja mię­dzy Bogiem a cia­ła­mi natu­ral­ny­mi przy­po­mi­na rela­cję mię­dzy łucz­ni­kiem a strza­ła­mi. P F

 

Zada­nie 9. (0–1)

W powyż­szym frag­men­cie tek­stu św. Tomasz z Akwi­nu przed­sta­wia jed­ną z tzw. pię­ciu dróg, nazy­wa­ną dro­gą z celo­wo­ści. Pięć dróg to seria argu­men­tów na rzecz okre­ślo­ne­go sta­no­wi­ska w spo­rze o ist­nie­nie Boga. Podaj nazwę tego sta­no­wi­ska i jego tezę.

Nazwa sta­no­wi­ska: teizm

Teza: Bóg ist­nie­je.

 

Zada­nie 10. (0–2)

Przed­staw dowol­ną z pię­ciu dróg, inną niż dro­ga z celo­wo­ści. Określ punkt wyj­ścia wybra­nej dro­gi, jej zasad­ni­czą treść oraz punkt doj­ścia (wnio­sek).

Punkt wyj­ścia: W świe­cie ist­nie­ją byty niekonieczne.

Treść: Przy­czy­ną każ­de­go bytu nie­ko­niecz­ne­go musi być inny byt i ciąg tych bytów nie może biec w nie­skoń­czo­ność. Musi ist­nieć pierw­sza przy­czy­na wszyst­kich bytów nie­ko­niecz­nych, któ­ra sta­no­wi przy­czy­nę samej siebie.

 Punkt doj­ścia (wnio­sek): Bóg ist­nie­je jako pierw­sza przy­czy­na (przy­czy­na sprawcza).

 

Zada­nie 11. (0–1)

W przy­to­czo­nym tek­ście św. Tomasz z Akwi­nu okre­śla Boga jako: coś pozna­ją­ce­go umy­sło­wo, co pro­wa­dzi wszyst­kie rze­czy natu­ral­ne do celu. Przy­tocz okre­śle­nie Boga poda­ne przez Anzel­ma z Can­ter­bu­ry w jego dowo­dzie ontologicznym.

 Coś, ponad co nic więk­sze­go nie może być pomyślane.

 

Tekst do zadań 12.–16.

 

Karl Raimund Popper

Spo­łe­czeń­stwo otwar­te i jego wrogowie

Co to jest praw­da? […] pyta­nie Piła­ta moż­na skwi­to­wać w pro­sty i zro­zu­mia­ły spo­sób […] jak nastę­pu­je: twier­dze­nie, zda­nie, prze­ko­na­nie jest praw­dzi­we wte­dy i tyl­ko wte­dy, gdy pozo­sta­je w zgo­dzie z fak­ta­mi. Co jed­nak rozu­mie­my, mówiąc, że zda­nie pozo­sta­je w zgo­dzie z fak­ta­mi? […] Roz­waż­my nastę­pu­ją­cy tekst: Zda­nie: „Smith wszedł do lom­bar­du krót­ko po 10.15” odpo­wia­da fak­tom wte­dy i tyl­ko wte­dy, jeże­li Smith wszedł do lom­bar­du krót­ko po 10.15.Pierwsze, co nas w tym zda­niu ude­rza, to wła­śnie jego try­wial­ność. Ale nie przej­muj­my się nią. Spójrz­my na tekst raz jesz­cze, dokład­niej, a prze­ko­na­my się, że (1) mówio­no o zda­niu i (2) o pew­nych fak­tach oraz że (3) usta­la bar­dzo oczy­wi­ste warun­ki, któ­re powin­ny być speł­nio­ne, jeśli chce­my powie­dzieć, że zda­nie, o któ­rym mowa, kore­spon­du­je z fak­ta­mi, o któ­rych mówi. […] Trze­ba zda­wać sobie spra­wę, że czym innym jest wie­dza o tym, co to jest praw­da lub pod jaki­mi warun­ka­mi dane zda­nie moż­na nazwać praw­dzi­wym, a czym innym zna­jo­mość środ­ków decy­zji – tzn. kry­te­riów decy­zji – czy dane zda­nie jest praw­dzi­we, czy fałszywe.

Karl Raimund Pop­per, Spo­łe­czeń­stwo otwar­te i jego wro­go­wie, War­sza­wa 1993.

 

Zada­nie 12. (0–1)

W przy­to­czo­nym frag­men­cie tek­stu Kar­la Raimun­da Pop­pe­ra poja­wia się okre­śle­nie praw­dy jako zgod­no­ści zda­nia z fak­ta­mi. Podaj nazwę tej kon­cep­cji praw­dy i wybierz dwóch jej repre­zen­tan­tów spo­śród wymie­nio­nych poniżej.

Pro­ta­go­ras z Abdery

Ary­sto­te­les

św. Tomasz z Akwinu

Frie­drich Nietzsche

Wil­liam James

 

Nazwa kon­cep­cji: kore­spon­den­cyj­na kon­cep­cja prawdy

 Repre­zen­tan­ci: Ary­sto­te­les, św. Tomasz z Akwinu

 

 Zada­nie 13. (0–2)

W przy­to­czo­nym frag­men­cie tek­stu Karl Raimund Pop­per, korzy­sta­jąc z meto­dy Alfre­da Tar­skie­go, wyja­śnia kon­cep­cję praw­dy przez poda­nie przy­kła­du zda­nia – Smith wszedł do lom­bar­du krót­ko po 10.15 – oraz warun­ku jego praw­dzi­wo­ści. Na tej samej zasa­dzie wyja­śnij, kie­dy zda­nie: 31 grud­nia 2018 roku padał w Zako­pa­nem śnieg, jest praw­dzi­we (odpo­wia­da fak­tom). Następ­nie, posłu­gu­jąc się zmien­ną zda­nio­wą p, wyja­śnij ana­lo­gicz­nie, pod jakim warun­kiem dane zda­nie jest prawdziwe.

 Zda­nie: 31 grud­nia 2018 roku padał w Zako­pa­nem śnieg jest praw­dzi­we wte­dy i tyl­ko wte­dy, jeże­li 31 grud­nia 2018 roku padał w Zako­pa­nem śnieg.

Zda­nie p jest praw­dzi­we wte­dy i tyl­ko wte­dy, jeże­li p.

 

Zada­nie 14. (0–1)

Podaj nazwę jed­nej z kon­ku­ren­cyj­nych kon­cep­cji praw­dy, w sto­sun­ku do kon­cep­cji bro­nio­nej przez Kar­la Raimun­da Pop­pe­ra. Następ­nie wyja­śnij, czym jest praw­da zgod­nie z tą koncepcją.

 Nazwa kon­cep­cji kon­ku­ren­cyj­nej: kohe­ren­cyj­na kon­cep­cja prawdy

Wyja­śnie­nie: Zgod­nie z kohe­ren­cyj­ną kon­cep­cją praw­dy, praw­da przy­słu­gu­ją­ca dane­mu sądo­wi pole­ga na jego zgod­no­ści z sys­te­mem uprzed­nio przy­ję­tych sądów.

 

Zada­nie 15. (0–3)

W przy­to­czo­nym tek­ście Karl Raimund Pop­per odróż­nia okre­śle­nie praw­dy od jej kry­te­rium. Wyja­śnij, na czym pole­ga to roz­róż­nie­nie, a następ­nie nazwij i obja­śnij jed­no z kry­te­riów praw­dy. W obja­śnie­niu użyj przykładu.

 

Wyja­śnie­nie roz­róż­nie­nia: Okre­śle­nie praw­dy to poda­nie warun­ków, jakie musi speł­niać sąd, aby był praw­dzi­wy, nato­miast okre­śle­nie kry­te­rium praw­dy to wska­za­nie meto­dy czy spo­so­bu roz­po­zna­wa­nia, któ­re sądy są prawdziwe.

Nazwa kry­te­rium: obser­wa­cyj­ne

Obja­śnie­nie wraz z przy­kła­dem: Obser­wa­cja może słu­żyć nam do zakwa­li­fi­ko­wa­nia zda­nia jako praw­dzi­we­go lub fał­szy­we­go. Np. obser­wu­jąc aurę za oknem może­my stwier­dzić, czy zda­nie „Pada deszcz” jest praw­dzi­we czy fałszywe. 

 

Zada­nie 16. (0–2) Wyja­śnij, na czym według Kar­la Raimun­da Pop­pe­ra pole­ga róż­ni­ca mię­dzy spo­łe­czeń­stwem „otwar­tym” a spo­łe­czeń­stwem „zamknię­tym”, a następ­nie spo­śród wymie­nio­nych poni­żej filo­zo­fów wybierz dwóch, któ­rych Pop­per uwa­żał za wro­gów spo­łe­czeń­stwa „otwar­te­go”.

Pla­ton

Ary­sto­te­les

John Stu­art Mill

Georg Wil­helm Hegel

Róż­ni­ca: Według Kar­la Pop­pe­ra spo­łe­czeń­stwo otwar­te to takie spo­łe­czeń­stwo, w któ­rym jed­nost­ka ma pra­wo do oso­bi­stych decy­zji i któ­re tym samym wspie­ra kry­tycz­ne myśle­nie jego człon­ków. Spo­łe­czeń­stwo zamknię­te (ple­mien­ne) nato­miast to takie, w któ­rym jed­nost­kę pod­po­rząd­ko­wu­je się narzu­co­nej z góry wizji wspól­no­ty ide­al­nej, utrud­nia­jąc oso­bi­sty roz­wój jej człon­kom. W spo­łe­czeń­stwie zamknię­tym każ­dy jego czło­nek ma ści­śle wyzna­czo­ne miej­sce w usta­lo­nej struk­tu­rze wspól­no­ty, nato­miast w spo­łe­czeń­stwem otwar­tym rzą­dzą regu­ły jed­na­ko­wo wią­żą­ce wszystkich.

Filo­zo­fo­wie: Pla­ton, Georg Wil­helm Hegel 

 

 

Najnowszy numer można nabyć od 5 maja w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2021 można zamówić > tutaj.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy