Matura z filozofii

Egzamin maturalny z filozofii 2024, Formuła 2015 – odpowiedzi z egzaminu

Jesteście ciekawi rozwiązań zadań maturalnych z filozofii? Udostępniamy je dziś specjalnie dla Was. Są to nasze rozwiązania redakcyjne i nie roszczą sobie pretensji do nieomylności, choć jesteśmy przekonani, że są dobre. Zweryfikujcie swoje odpowiedzi i policzcie punkty! Oto odpowiedzi do arkuszy w Formule 2015 (niebawem udostępnimy odpowiedzi do arkuszy w Formule 2023). Sprawdźcie też nasz dodatek maturalny dołączony do najnowszego numeru „Filozofuj!”, aby poznać listę uczelni wyższych dedykowaną dla osób zdających egzamin maturalny z filozofii.

Egzamin trwał 180 minut. Maturzyści musieli odpowiedzieć na 14 pytań (w większości otwartych) oraz napisać pracę na jeden z dwóch przedstawionych tematów. Na egzaminie z filozofii można było zdobyć 50 punktów, przy czym maksymalnie połowę punktów za rozprawkę.

Oto arkusze maturalne w Formule 2015:

Download (PDF449KB)

Zadania z egzaminu w Formule 2015 i rozwiązania

Przeczytaj tekst i wykonaj zadania. 

Blaise Pascal 

Myśli 

Ostatecznie bowiem czymże jest człowiek w przyrodzie? Nicością wobec  nieskończoności, wszystkim wobec nicości, pośrodku między niczym a wszystkim. Jest  nieskończenie oddalony od rozumienia ostateczności; cel rzeczy i ich początki są dlań na  zawsze ukryte w nieprzeniknionej tajemnicy; równie niezdolny jest dojrzeć nicość, z której go  wyrwano, jak nieskończoności, w której go pogrążono. […] 

Nasz rozum zajmuje w porządku rzeczy poznawalnych to samo miejsce, co ciało nasze  w rozmiarach przyrody. 

Jesteśmy ograniczeni w każdym kierunku; ten stan zajmujący środek między dwoma  krańcami przejawia się we wszystkich naszych zdolnościach. […]. 

Oto nasz prawdziwy stan, oto co nas czyni niezdolnymi i do wiedzy pewnej, i do zupełnej  niewiedzy. Żeglujemy po szerokim przestworzu, wciąż niepewni i chwiejni, popychani od  jednego do drugiego końca. […] 

A niemocy naszej w poznaniu rzeczy dopełnia to, iż są one proste same w sobie, my zaś  jesteśmy złożeni z dwóch przeciwnych i różnorakich natur, z duszy i ciała. Niepodobna  bowiem, aby ta część, która w nas rozumuje, była innej natury niż duchowej; a gdyby ktoś  twierdził, że jesteśmy tylko cieleśni, to by nas odsunęło o wiele bardziej od poznania rzeczy,  ile że nie ma nic bardziej niepojętego, niż rzec, że materia zna siebie samą; niepodobna nam  pojąć, w jaki sposób ona mogłaby się pojąć. 

Tak więc jeśli jesteśmy po prostu materią, nie możemy zgoła nic poznać; jeśli zaś  składamy się z ducha i z materii, nie możemy poznać do gruntu rzeczy prostych, cielesnych  czy duchowych. […] 

Któż by nie myślał, widząc, jak składamy wszystkie rzeczy z ducha i ciała, że ta  mieszanina jest dla nas bardzo łatwa do pojęcia? Jest to wszelako rzecz, którą pojmujemy  najmniej. Człowiek jest dla siebie samego najbardziej zadziwiającym przedmiotem  w naturze: nie może bowiem pojąć, co to jest ciało, a jeszcze mniej, co to duch, najmniej zaś,  w jaki sposób ciało może być spojone z duchem. […] 

[Ż]ycie ludzkie jest jeno nieustanną złudą; ludzie oszukują się wzajem i karmią  pochlebstwami. Nikt w naszej przytomności nie mówi o tym tak, jak poza oczami. Związki  ludzkie opierają się jedynie na tym wzajemnym oszukaństwie; niewiele ostałoby się  z przyjaźni, gdyby każdy wiedział, co przyjaciel mówi o nim, kiedy go nie ma, mimo że mówi  wówczas szczerze i beznamiętnie. 

Człowiek jest tedy jeno maską, jeno kłamstwem i obłudą; i w sobie, i wobec drugich. […] Każdy jest wszystkim sobie samemu; z jego śmiercią bowiem wszystko dlań umiera.  I stąd pochodzi, iż każdy mniema, że jest wszystkim dla wszystkich. Nie trzeba sądzić  o naturze wedle nas, ale wedle niej. […] 

Nie zadowalamy się życiem, jakie mamy w sobie i we własnej naszej istocie; chcemy żyć  w pojęciu drugich życiem urojonym i silimy się dlatego na pokaz. Pracujemy bez ustanku nad  tym, aby upiększyć i zachować nasze istnienie urojone, a […] zaniedbujemy prawdziwe.  A jeśli posiadamy albo spokój albo szlachetność, albo wierność, kwapimy się rozpowiadać  o tym, aby przywiązać te cnoty do naszego drugiego istnienia, i raczej odjęlibyśmy je sobie,  aby je przyczepić tamtemu; stalibyśmy się z ochotą tchórzami, gdybyśmy tym mogli nabyć  sławy odważnych. […]

Ciekawość jest jedynie próżnością; najczęściej chcemy wiedzieć jedynie po to, aby mówić  o tym. Nikt by się nie puszczał na morze, gdyby nigdy nie miał mówić o tym, dla samej  przyjemności widzenia – bez nadziei udzielenia tego. 

Wielkość człowieka jest wielka w tym, że zna on swoją nędzę. Drzewo nie zna swojej  nędzy. Nędzą tedy jest czuć swoją nędzę, ale wielkością jest wiedzieć, że się jest nędznym […]. 

Człowiek jest tylko trzciną, najwątlejszą w przyrodzie, ale trzciną myślącą. Nie potrzeba,  by cały wszechświat uzbroił się, aby go zmiażdżyć: mgła, kropla wody wystarczą, aby go  zabić. Ale gdyby nawet wszechświat go zmiażdżył, człowiek byłby i tak czymś  szlachetniejszym niż to, co go zabija, ponieważ wie, że umiera, i zna przewagę, którą  wszechświat ma nad nim. […] 

Cała nasza godność spoczywa tedy w myśli. […] 

Na podstawie: Blaise Pascal, Myśli, przeł. T. Boy-Żeleński, Kraków 2022. 

Zadanie 1. (0–1)  

Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych. 

Przytoczony fragment jest tekstem z zakresu 

A. logiki i epistemologii.

B. logiki i etyki.

C. filozofii człowieka i epistemologii.

D. filozofii człowieka i filozofii polityki.

 

Zadanie 2. (0–2)  

Zadanie 2. (0–2)
Na podstawie przytoczonego fragmentu Myśli rozstrzygnij, czy zdania w tabeli są zgodne z poglądami Blaise’a Pascala. Zaznacz T (tak), jeśli zdanie jest z nimi zgodne, albo N (nie) – jeśli nie jest.

1.
Człowiek jest istotą zarazem nędzną i wielką.
T
N

2.
Wszelka wiedza ma charakter prawdopodobny.
T
N

3.
Przyjaźń wymaga szczerości.
T
N

 

Zadanie 3. (0–3) 

Według Blaise’a Pascala człowiek znajduje się między dwiema sferami rzeczywistości.  Wymień te sfery oraz wskaż, który wymiar człowieka zalicza Pascal do każdej z nich.  Rozstrzygnij, czy według Pascala takie rozumienie człowieka wymaga przyjęcia dualizmu psychofizycznego. Swoją odpowiedź uzasadnij. 

Sfera 1: Duch

Sfera 2: Materia

Wymiar związany ze sferą 1: Rozum

Wymiar związany ze sferą 2: Ciało

Rozstrzygnięcie: Według Pascala jego rozumienie człowieka wymaga przyjęcia dualizmu psychofizycznego.

Uzasadnienie: Dualizm psychofizyczny to koncepcja metafizyczna wedle której człowiek składa się z dwóch substancji: duchowej i materialnej. Pascal stwierdza, że jesteśmy złożeni z „dwóch natur” – cielesnej i duchowej, tym samym wpisuje swoje poglądy w zakres koncepcji dualizmu. W przytoczonym fragmencie nie rozstrzyga jednak w sposób jednoznaczny, czy ciało ludzkie i duch ludzki mają naturę substancji („Człowiek jest dla siebie samego najbardziej zadziwiającym przedmiotem  w naturze: nie może bowiem pojąć, co to jest ciało, a jeszcze mniej, co to duch, najmniej zaś,  w jaki sposób ciało może być spojone z duchem […]”). 

 

Zadanie 4. (0–3)

Porównaj Pascalowskie koncepcje człowieka i relacji międzyludzkich z koncepcjami Jean-Paula Sartre’a. Rozstrzygnij, czy Blaise’a Pascala można uznać za jednego z prekursorów XX-wiecznego egzystencjalizmu. Swoją odpowiedź uzasadnij.

Człowiek: Według Pascala człowiek jest istotą dwoistą – istnieje równocześnie jako istota materialna i duchowa, co stanowi źródło jego nieprzekraczalnych ograniczeń: poznawczych i egzystencjalnych. Natomiast Sartre kładzie nacisk na wolność i odpowiedzialność jednostki. W jego egzystencjalistycznej filozofii człowiek nie ma ustalonej natury ani sensu życia – jak stwierdza słynna maksyma Sartre’a: „egzystencja poprzedza esencję”, co oznacza, że to kim jest i jak postępuje człowiek, zależy wyłącznie od jego własnych wyborów.

Relacje międzyludzkie: Podobnie jak Pascal, choć z pozycji ateizmu, Sartre podkreśla nieautentyczność wielu relacji ludzkich, a także ich konfliktowy charakter. Jak mówi jeden z bohaterów dramatu Sartre’a Przy drzwiach zamkniętych: „Piekło to inni”.

Rozstrzygnięcie: Można uznać Pascala za prekursora egzystencjalizmu.

Uzasadnienie: Można dostrzec pewne podobieństwa między myślą Pascala a poglądami dwudziestowiecznych egzystencjalistów, szczególnie w podkreślaniu ludzkiej egzystencji jako podstawowego problemu filozoficznego oraz w uznaniu szczególnego statusu człowieka oraz ludzkiej wolności.

 

Zadanie 5. (0–2) 

Rozstrzygnij, czy któryś z wyróżnionych przez Arystotelesa rodzajów przyjaźni jest do  pogodzenia z podanym przez Blaise’a Pascala opisem relacji międzyludzkich.  Uzasadnij swoją odpowiedź. 

Rozstrzygnięcie: Z trzech rodzajów przyjaźni, które wymieniał Arystoteles (przyjaźń oparta na przyjemności, na korzyści i na cnocie), pierwsze dwa rodzaje można pogodzić z Pascalowskim opisem relacji międzyludzkich.

Uzasadnienie: Pascal uważał, że związki międzyludzkie opierają się na „wzajemnym oszukaństwie” (które jest niezgodne z cnotą). Chociaż według niego autentyczna przyjaźń nie jest możliwa, to wciąż można czerpać przyjemność lub korzyść z posiadania przyjaciół. W tym sensie z Pascalowskim opisem przyjaźni w przytoczonym fragmencie spójne są wymienione przez Arystotelesa koncepcje przyjaźni oparte na przyjemności oraz korzyściach. Można jednak przypuszczać, że Pascal nie wykluczał również przyjaźni opartej na cnocie w życiu chrześcijan, które wspomaga łaska Boga.

 

Zadanie 6. (0–2)  

Sformułuj stanowisko racjonalizmu epistemologicznego, a następnie oceń, czy  w świetle tekstu źródłowego można uznać Blaise’a Pascala za przedstawiciela tego  stanowiska. Uzasadnij swoją odpowiedź. 

Stanowisko racjonalizmu epistemologicznego (aprioryzmu): Rozum jest prawomocnym i niezależnym od doświadczenia źródłem poznania, które kontroluje i ocenia wartość wszelkiego poznania. Stanowisko przeciwstawne do empiryzmu epistemologicznego (aposterioryzmu).

Ocena: Można uznać Pascala za przedstawiciela racjonalizmu epistemologicznego.

Uzasadnienie: Według Pascala rozum jest wyróżnionym źródłem poznania ludzkiego, decydującym o wyjątkowości człowieka w przyrodzie, mimo że poznanie, którego dostarcza, ma charakter jedynie prawdopodobny.

 

Zadanie 7. (0–1)  

Uzupełnij przesłankę 3 w taki sposób, aby poniższe rozumowanie było rozumowaniem  dedukcyjnym. 

Przesłanka 1: Jeśli jesteśmy po prostu materią, to nie możemy zgoła nic poznać. Przesłanka 2: Jeśli składamy się z ducha i z materii, to nie możemy poznać do gruntu rzeczy  prostych. 

Przesłanka 3: Jesteśmy po prostu materią lub składamy się z ducha i materii.

Wniosek: Nie możemy zgoła nic poznać lub nie możemy poznać do gruntu rzeczy prostych. 

 

Zadanie 8. 

Przyjrzyj się poniższej reprodukcji. 

Michał Anioł, Stworzenie Adama, ok. 1511, kaplica Sykstyńska, Watykan

 

Zadanie 8.1. (0–2)

Zakładając, że dzieło sztuki jest bytem uniwersalnym, podaj nazwę stanowiska w sporze o uniwersalia, w świetle którego zniszczenie oryginału Stworzenia Adama i wszystkich jego reprodukcji nie byłoby równoznaczne ze zniszczeniem tego dzieła sztuki. Przedstaw główną tezę podanego stanowiska w sporze o uniwersalia.

Nazwa stanowiska: Skrajny realizm pojęciowy
Teza: Uniwersalia istnieją samoistnie w rzeczywistości idealnej i nie zależą od istnienia ich konkretyzacji.

 

Zadanie 8.2. (0–1)
Fresk autorstwa Michała Anioła jest malarskim przedstawieniem teistycznej koncepcji stworzenia świata z nicości. Do przedstawicieli koncepcji konkurencyjnych należą dwaj filozofowie starożytni: Demokryt z Abdery oraz Platon. Podaj składnik świata, który obaj ci filozofowie uważali za odwieczny.

Materia

 

Zadanie 9. (0–1)  

Zaznacz odpowiedź 1., 2. albo 3 i jej rozwinięcie A, B albo C tak, aby powstało zdanie  prawdziwe. 

1.  Arystoteles i Karl Marks byli  zwolennikami A.  teorii umowy społecznej.
2.  Jean Jacques Rousseau  i John Locke  B.  utylitaryzmu.
3.  George Hegel i John Stuart  Mill  C.  komunizmu.

 

Przeczytaj tekst i wykonaj zadania. 

Immanuel Kant,  

Prolegomena do wszelkiej przyszłej metafizyki, która będzie mogła wystąpić jako nauka 

Idealizm polega na twierdzeniu, że nie ma innych istot niż istoty myślące; pozostałe rzeczy,  co do których przypuszczamy, że je w danych naocznych spostrzegamy, byłyby to tylko  przedstawienia w istotach myślących, którym w rzeczywistości nie odpowiadałby żaden  przedmiot znajdujący się na zewnątrz nich. Ja natomiast powiadam: Dane nam są rzeczy  jako na zewnątrz nas znajdujące się przedmioty naszych zmysłów, tylko że o tym, czym one  mogą być same w sobie, nic nie wiemy, a znamy tylko ich zjawiska, tj. wyobrażenia, które  w nas wywołują, pobudzając nasze zmysły. W ten sposób przyznaję w istocie, że istnieją  poza nami ciała, tj. rzeczy, które, choć ich zupełnie nie znamy ze względu na to, czym mogą  być same w sobie, poznajemy jednak dzięki wyobrażeniom otrzymanym przez ich wpływ na  naszą zmysłowość i którym nadajemy nazwę ciała, tak że ten wyraz oznacza tylko zjawisko  owego nam nieznanego, a mimo to rzeczywistego przedmiotu. Czyż można to nazwać  idealizmem? Wszak to jest wprost jego przeciwieństwo. 

I. Kant, Prolegomena do wszelkiej przyszłej metafizyki, która będzie mogła wystąpić jako nauka, Warszawa 1993.

 

Zadanie 10. (0–2)  

Na podstawie przytoczonego fragmentu tekstu wyjaśnij, dlaczego Immanuel Kant nie  uważa swojego stanowiska za formę idealizmu, a następnie rozstrzygnij, czy zgodnie  z podanym przez niego określeniem można uznać stanowisko George’a Berkeleya za  idealizm. Odpowiedź uzasadnij. 

Wyjaśnienie: Wedle idealizmu istnieją tylko podmioty myślące, natomiast świat poza nimi jest czymś, co się umysłowi jawi. Kant uważa, że przedmioty, które jawią się podmiotom poznającym są zewnętrzne wobec umysłów i niezależne od nich w swym istnieniu, chociaż ich istota jest niepoznawalna. 

Rozstrzygniecie: W świetle poglądów Kanta stanowisko Berkeleya jest idealizmem.

Uzasadnienie: Według Berkeleya „istnieć” oznacza „być postrzeganym lub postrzegać” (łac. Esse est percipi aut percipere). Oznacza to, że istnieją tylko dwa rodzaje rzeczy: umysły (skończone i boski) oraz idee, które im się jawią i zależą od nich w swym istnieniu. Takie stanowisko jest zgodne z podanym przez Kanta określeniem idealizmu.

 

Zadanie 11. (0–2)  

W przytoczonym fragmencie tekstu Immanuel Kant pisze, że o tym, jakie rzeczy są  same w sobie, „nic nie wiemy, a znamy tylko ich zjawiska”. Rzeczy poznajemy dzięki  formom naoczności i kategoriom intelektu. Podaj dwie formy naoczności i dwie  przykładowe kategorie intelektu. 

Formy naoczności: czas i przestrzeń

Kategorie intelektu: substancja, przyczynowość

 

Zadanie 12. (0–1)  

Według Artura Schopenhauera Immanuel Kant mylił się, twierdząc, że rzeczy same  w sobie są niepoznawalne – istnieje bowiem jedna rzecz sama w sobie, którą  poznajemy w doświadczeniu wewnętrznym (introspekcji). Określ, czym według Artura  Schopenhauera jest ta rzecz. 

Według Artura Schopenhauera, ta jedna rzecz sama w sobie, którą poznajemy poprzez introspekcję, to Wola. 

 

Zadanie 13. (0–2)  

Podaj tezę weryfikacjonizmu. Rozstrzygnij, czy weryfikacjoniści z Koła Wiedeńskiego  zgodziliby się z poglądem Immanuela Kanta, zgodnie z którym rzeczy same w sobie  istnieją, ale są niepoznawalne. Uzasadnij swoją odpowiedź. 

Teza: Jedynie zdania, które są empirycznie sprawdzalne, mogą mieć znaczenie lub wartość poznawczą.

Rozstrzygniecie: Jeśli chodzi o pogląd Immanuela Kanta, że rzeczy same w sobie istnieją, ale są niepoznawalne, to weryfikacjoniści z Koła Wiedeńskiego nie zgodziliby się z tą tezą. 

Uzasadnienie: Zdaniem weryfikacjonistów z Koła Wiedeńskiego zdanie „Istnieją rzeczy, które są niepoznawalne” jest nieweryfikowalne empirycznie, a zatem pozbawione znaczenia czy wartości poznawczej.

 


Prowadzenie portalu filozofuj.eu – finansowanie

Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego ramach Programu „Społeczna Odpowiedzialność Nauki II”.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2024 można zamówić > tutaj.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy