Aktualności Edukacja filozoficzna Konferencje Relacje i reportaże

Filozofowanie z dziećmi w kraju Andersena – relacja z konferencji SOPHIA Network 2018

SOPHIA, czyli Europejska Fundacja na Rzecz Rozwoju Dociekań Filozoficznych z Dziećmi od początku lat 90. organizuje konferencje w różnych krajach. Tegoroczne spotkanie odbyło się w dniach 26–27 maja w duńskiej miejscowości Odense, gdzie w 1805 roku urodził się Hans Christian Andersen. Na miejscu był nasz redaktor, Łukasz Krzywoń, który prócz prezentacji własnego projektu, zrelacjonował dla Was to wydarzenie. Zapraszamy do lektury.

Kon­fe­ren­cja SOPHIA jest miej­scem dorocz­ne­go spo­tka­nia edu­ka­to­rów pro­wa­dzą­cych filo­zo­ficz­ne docie­ka­nia z dzieć­mi w całej Euro­pie, choć war­to zazna­czyć, że wśród uczest­ni­ków zda­rza­ją się też goście spo­za Unii Euro­pej­skiej. W tym roku przy­by­ło 45 osób, repre­zen­tu­ją­cych 17 róż­nych naro­do­wo­ści. Pocho­dzi­li oni zarów­no z państw, gdzie ucze­nie filo­zo­fii w szko­łach sze­ro­ko rozu­mia­ną meto­dą P4C ma już dłu­go­let­nie tra­dy­cje, jak i z kra­jów, w któ­rych jest to nadal mało zna­na meto­da dydak­tycz­na. Naj­licz­niej repre­zen­to­wa­ne były Bel­gia, Holan­dia i Wiel­ka Bry­ta­nia, ale rów­nież Pol­ska mogła pochwa­lić się obec­no­ścią swo­ich wła­snych reprezentantów.

Głów­nym tema­tem tego­rocz­nej kon­fe­ren­cji, inspi­ro­wa­nym oso­bą zna­ne­go baj­ko­pi­sa­rza, było uży­cie lite­ra­tu­ry jako punk­tu wyj­ścia do reflek­sji filo­zo­ficz­nej z dzieć­mi oraz dzie­cię­ca lite­ra­tu­ra. Całe dni wypeł­nio­ne były inte­rak­tyw­ny­mi warsz­ta­ta­mi odby­wa­ją­cy­mi się od rana do wie­czo­ra. Uczest­ni­cy zasia­da­li w krę­gu, jak to zwy­kle bywa pod­czas zajęć z dziećmi.

Kon­fe­ren­cję otwo­rzy­li Peter (prze­wod­ni­czą­cy SOPHIA) i Emma Wor­ley­owie (koor­dy­na­tor­ka SOPHIA) z The Phi­lo­so­phy Foun­da­tion w Lon­dy­nie. By uho­no­ro­wać gospo­da­rzy tego­rocz­ne­go spo­tka­nia, pierw­szym warsz­ta­tem była pre­zen­ta­cja, a następ­nie dys­ku­sja na temat pro­wa­dze­nia docie­kań filo­zo­ficz­nych na pod­sta­wie bajek Han­sa Chri­stia­na Ander­se­na, zaś ana­li­zo­wa­nym przy­kła­dem było Brzyd­kie kacząt­ko. Pro­blem przed­sta­wio­ny przez Caro­li­ne Schaf­fa­litz­ky, panią prof. filo­zo­fii Uni­wer­sy­te­tu Połu­dnio­wej Danii, doty­czył prze­ła­my­wa­nia kul­tu­ro­we­go a prio­ri, jakim jest inter­pre­ta­cja głę­bo­ko zako­rze­nio­nych w kul­tu­rze bajek Ander­se­na. W jaki spo­sób moż­na otwo­rzyć się na nowe i bar­dziej filo­zo­ficz­ne obsza­ry, bez odej­ścia od ory­gi­nal­ne­go tek­stu? Czy to w ogó­le jest moż­li­we? Póź­niej­sza dys­ku­sja uczest­ni­ków jasno poka­za­ła, że każ­da kul­tu­ra zma­ga się z podob­nym wyzwaniem.

Kolej­ny­mi warsz­ta­ta­mi były „Dia­log sokra­tej­ski” z Kri­sto­fem van Ros­sem z Bel­gii, a następ­nie (na przy­kła­dzie nowo­cze­snej i dosyć kon­tro­wer­syj­nej wer­sji Czer­wo­ne­go Kap­tur­ka) docie­ka­nie popro­wa­dzi­ła Ilse Daems. Pre­zen­ter­ka zwró­ci­ła uwa­gę na fakt, że w wie­lo­kul­tu­ro­wym spo­łe­czeń­stwie, jakim jest Bel­gia, posta­cie dla nas tak zna­ne i oczy­wi­ste (jak wspo­mnia­ny Czer­wo­ny Kap­tu­rek) mogą być zupeł­nie obce dla przed­sta­wi­cie­li innych naro­do­wo­ści. Kolej­ny pro­blem, na jaki czę­sto napo­ty­ka filo­zof­ka, wyni­ka z fak­tu, że dzie­ci w szko­łach mówią pra­wie sześć­dzie­się­cio­ma róż­ny­mi języ­ka­mi i czę­sto dopie­ro od nie­daw­na uczą się ofi­cjal­ne­go języ­ka kra­ju, w któ­rym się zna­la­zły. Dla­te­go też jako inspi­ra­cji do filo­zo­ficz­nych docie­kań Ilse Daems sto­su­je histo­rie obraz­ko­we pozba­wio­ne tek­stu, ale tak­że gry kom­pu­te­ro­we. Ste­ve Hog­gins z The Phi­lo­so­phy Foun­da­tion w Lon­dy­nie przed­sta­wił kil­ka narzę­dzi do pra­cy z przed­szko­la­ka­mi, gdzie two­rze­nie pod­wa­lin do przy­szłej filo­zo­ficz­nej reflek­sji mogą być napraw­dę rado­snym przed­się­wzię­ciem. Pierw­szy dzień zakoń­czył się pre­zen­ta­cją na temat pro­ble­ma­ty­ki tzw. „fake-new­sów” i żywą deba­tą pró­bu­ją­cą zna­leźć odpo­wiedź na pyta­nie, czy filo­zo­fo­wa­nie w szko­łach może przy­czy­nić się do prze­ciw­dzia­ła­nia ten­den­cji do bez­kry­tycz­nej akcep­ta­cji nie­praw­dzi­wych bądź zma­ni­pu­lo­wa­nych infor­ma­cji. Dys­ku­sję pro­wa­dzi­ła Emma Wor­ley z The Phi­lo­so­phy Foun­da­tion wraz z Leu­ny van der Werff z Holan­dii, któ­ra aktyw­nie dzia­ła na rzecz powszech­ne­go wpro­wa­dze­nia filo­zo­fii do szkół w Holandii.

 

Dzień dru­gi zaczął się od przed­sta­wie­nia indy­wi­du­al­nych oraz gru­po­wych pro­jek­tów uczest­ni­ków oma­wia­nej kon­fe­ren­cji. O swo­ich pro­jek­tach mówił m.in. Łukasz Krzy­woń, któ­ry pra­cu­je nad wyda­niem pierw­sze­go w Pol­sce przy­stęp­ne­go i prak­tycz­ne­go porad­ni­ka dla nauczy­cie­li chcą­cych pro­wa­dzić docie­ka­nia filo­zo­ficz­ne w swo­jej kla­sie (wię­cej na ten temat nie­ba­wem w naszym ser­wi­sie). Wypo­wie­dzia­ły się tak­że dwie mło­de filo­zof­ki na temat swo­je­go pro­jek­tu Thin­king Spa­ce, reali­zo­wa­ne­go w zachod­niej czę­ści Wiel­kiej Brytanii.

Wkrót­ce po krót­kiej prze­rwie Joos Vol­le­bregt z Bel­gii popro­wa­dził sesję her­me­neu­tycz­ną (opra­co­wa­ną ory­gi­nal­nie przez Milo­sa Jere­mi­ca z Chor­wa­cji), w trak­cie któ­rej uczest­ni­cy pró­bo­wa­li odpo­wie­dzieć na pyta­nie, czy umysł jest toż­sa­my z mózgiem. Ćwi­cze­nia pod­czas tej sesji dały uczest­ni­kom wie­le do myśle­nia na temat komu­ni­ka­cji, a mia­no­wi­cie, czy zna­cze­nie wypo­wie­dzi przy­na­le­ży do jej twór­cy czy odbior­cy. Po tej demon­stra­cji Chri­sti­na Krogh z Danii przed­sta­wi­ła pro­ble­ma­ty­kę zwią­za­ną z tłu­ma­cze­niem tek­stów ugrun­to­wa­nych kul­tu­ro­wo, ze zwró­ce­niem szcze­gól­nej uwa­gi na baśnie. Omó­wio­ne zosta­ły przy­kła­dy róż­nych bajek filo­zo­ficz­nych, w tym m.in. autor­stwa Miche­la Piqu­ema­la (któ­re wyda­ne zosta­ły rów­nież w Pol­sce przez wydaw­nic­two Mucho­mor), lecz poja­wi­ła się tak­że kry­ty­ka pytań zawar­tych we wspo­mnia­nych książkach.

Peter Wor­ley przed­sta­wił cie­ka­we meto­dy pra­cy z tek­stem, opar­te na żydow­skiej tra­dy­cji Par­des oraz opo­wie­dział o innych zabie­gach, dzię­ki któ­rym dzie­ci mogą przyj­rzeć się ide­om od stro­ny abs­trak­cyj­nej, ale nie ode­rwa­nej od rze­czy­wi­sto­ści, gdyż skon­kre­ty­zo­wa­nej w for­mie poszu­ki­wa­nia przy­kła­dów z życia codzien­ne­go. Spe­cja­list­ki od docie­kań filo­zo­ficz­nych z Tur­cji, Ozge Ozde­mir i Tug­ce Buy­uku­gur­lu, skło­ni­ły uczest­ni­ków kon­fe­ren­cji do reflek­sji poprzez uka­za­nie zja­wi­ska hash­ta­gu #thu­gli­fe (tłum. „gang­ster­skie życie”), poka­zu­jąc kom­pi­la­cję memów pocho­dzą­cych z inter­ne­tu i pyta­jąc, jak obec­ność takie­go zja­wi­ska w kul­tu­rze popu­lar­nej ma wpływ na roz­wój moral­ny dzieci.

Ostat­ni­mi warsz­ta­ta­mi było wystą­pie­nie przy­go­to­wa­ne przez Eef Cor­ne­lis­sen i Jel­le Deschri­jver z Bel­gii pod tytu­łem „Phi­lo­mo­bi­le”. Otóż wymie­nio­ny wyżej duet wyko­rzy­stu­je docie­ka­nia filo­zo­ficz­ne w celu inspi­ro­wa­nia do myśle­nia nauko­we­go oraz zain­te­re­so­wa­nia nauką. Obo­je są też twór­ca­mi „Filo­zoo”, czy­li kart z kre­sków­ko­wy­mi zwie­rząt­ka­mi repre­zen­tu­ją­cy­mi róż­ne meto­dy myśle­nia. Dzię­ki nim dzie­ci mogą uczyć się roz­ma­itych tech­nik myśle­nia w for­mie gry, dla­te­go na kar­tach wystę­pu­ją np. Wąt­pią­ca Owca czy Docie­kli­wa Żyra­fa. Pod­czas kon­fe­ren­cji wspo­mnie­ni spe­cja­li­ści mówi­li też o wyko­rzy­sty­wa­niu przed­mio­tów jako inspi­ra­cji do pro­wa­dze­nia docie­kań filo­zo­ficz­nych. Na jed­nym ze slaj­dów zapre­zen­to­wa­li wła­sno­ręcz­nie wyko­na­ny sta­tek kosmicz­ny, do któ­re­go wnę­trza dzie­ci mogły wejść, aby stać się na chwi­lę przy­by­sza­mi z kosmo­su. Pyta­nie inspi­ro­wa­ne wspo­mnia­nym obiek­tem brzmia­ło: „Co to jest czło­wiek?”. Czter­dzie­stu pię­ciu uczest­ni­ków kon­fe­ren­cji sta­nę­ło przed nie lada wyzwa­niem, pró­bu­jąc odpo­wie­dzieć kosmi­tom na dokład­nie to samo pytanie.

Spo­tka­nie zakoń­czy­ło się – prze­pro­wa­dzo­ną w krę­gu – meta­dy­sku­sją na pyta­nia zada­ne przed sesją przez dele­ga­tów. Głów­ną kwe­stią stał się pro­blem, czy uczyć dzie­ci wyko­rzy­sty­wa­nia narzę­dzi kry­tycz­ne­go myśle­nia, czy też pozwo­lić im uży­wać myśle­nia filo­zo­ficz­ne­go w intu­icyj­ny spo­sób, nie inter­we­niu­jąc w kla­sy­fi­ka­cję ich docie­kań. Poja­wi­ło się wie­le argu­men­tów osób opo­wia­da­ją­cych się za tym, że war­to dzie­ciom uświa­da­miać ist­nie­nie róż­nych zabie­gów myślo­wych, ale raczej dopie­ro wte­dy, gdy mło­dzi ludzie sami ich uży­wa­ją w trak­cie wła­snych docie­kań niż pre­zen­to­wać owe narzę­dzia w for­mie osob­nych zajęć. Pod­czas dys­ku­sji Peter Wor­ley wspo­mniał, że wraz ze spe­cja­li­sta­mi z The Phi­lo­so­phy Foun­da­tion wła­śnie zakoń­czył bada­nia na ten temat, ale wyni­ki nie zosta­ły jesz­cze opu­bli­ko­wa­ne. Rezul­ta­ty tych prac badaw­czych suge­ru­ją, że gene­ral­nie dzie­ci, któ­re były uczo­ne zabie­gów kry­tycz­ne­go myśle­nia (w dosłow­ny spo­sób), potra­fi­ły z nich korzy­stać znacz­nie bar­dziej efek­tyw­nie oraz świadomie.

Tego­rocz­na kon­fe­ren­cja SOPHIA Network 2018 obfi­to­wa­ła w fascy­nu­ją­ce warsz­ta­ty oraz inte­re­su­ją­ce pomy­sły pro­wa­dze­nia zajęć edu­ka­cji filo­zo­ficz­nej dla dzie­ci i mło­dzie­ży. Uczest­ni­cy mie­li wyjąt­ko­wą oka­zję pozna­nia odmien­nych punk­tów widze­nia oraz doko­nań edu­ka­to­rów z róż­nych zakąt­ków świa­ta, a tak­że uzy­ska­li moż­li­wość wymia­ny doświad­czeń z inny­mi nauczy­cie­la­mi filo­zo­fii. Kon­fe­ren­cja w przy­szłym roku odbę­dzie się w innym kra­ju Euro­py, a repre­zen­tan­ci Irlan­dii, Tur­cji, Fin­lan­dii i Pol­ski tego­rocz­nej kon­fe­ren­cji już zgło­si­li swo­je zain­te­re­so­wa­nie orga­ni­za­cją kolej­nej edy­cji oma­wia­ne­go wydarzenia.

Infor­ma­cja o wyda­rze­niu > tutaj.

Opra­co­wał: Łukasz Krzy­woń

Najnowszy numer można nabyć od 1 września w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2021 można zamówić > tutaj.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy