Aktualności Edukacja filozoficzna Konferencje Relacje i reportaże

Filozofowanie z dziećmi w kraju Andersena – relacja z konferencji SOPHIA Network 2018

SOPHIA, czyli Europejska Fundacja na Rzecz Rozwoju Dociekań Filozoficznych z Dziećmi od początku lat 90. organizuje konferencje w różnych krajach. Tegoroczne spotkanie odbyło się w dniach 26–27 maja w duńskiej miejscowości Odense, gdzie w 1805 roku urodził się Hans Christian Andersen. Na miejscu był nasz redaktor, Łukasz Krzywoń, który prócz prezentacji własnego projektu, zrelacjonował dla Was to wydarzenie. Zapraszamy do lektury.

Zapisz się do naszego newslettera

Kon­fer­enc­ja SOPHIA jest miejscem dorocznego spotka­nia eduka­torów prowadzą­cych filo­zoficzne docieka­nia z dzieć­mi w całej Europie, choć warto zaz­naczyć, że wśród uczest­ników zdarza­ją się też goś­cie spoza Unii Europe­jskiej. W tym roku przy­było 45 osób, reprezen­tu­ją­cych 17 różnych nar­o­dowoś­ci. Pochodzili oni zarówno z państw, gdzie ucze­nie filo­zofii w szkołach sze­roko rozu­mi­aną metodą P4C ma już dłu­go­let­nie trady­c­je, jak i z kra­jów, w których jest to nadal mało znana meto­da dydak­ty­cz­na. Najliczniej reprezen­towane były Bel­gia, Holan­dia i Wiel­ka Bry­ta­nia, ale również Pol­s­ka mogła pochwal­ić się obec­noś­cią swoich włas­nych reprezen­tan­tów.

Głównym tem­atem tegorocznej kon­fer­encji, inspirowanym osobą znanego bajkopis­arza, było uży­cie lit­er­atu­ry jako punk­tu wyjś­cia do reflek­sji filo­zoficznej z dzieć­mi oraz dziecię­ca lit­er­atu­ra. Całe dni wypełnione były inter­ak­ty­wny­mi warsz­tata­mi odby­wa­ją­cy­mi się od rana do wiec­zo­ra. Uczest­ni­cy zasi­adali w kręgu, jak to zwyk­le bywa pod­czas zajęć z dzieć­mi.

Kon­fer­encję otworzyli Peter (prze­wod­niczą­cy SOPHIA) i Emma Wor­ley­owie (koor­dy­na­tor­ka SOPHIA) z The Phi­los­o­phy Foun­da­tion w Lon­dynie. By uhonorować gospo­darzy tegorocznego spotka­nia, pier­wszym warsz­tatem była prezen­tac­ja, a następ­nie dyskus­ja na tem­at prowadzenia dociekań filo­zoficznych na pod­staw­ie bajek Hansa Chris­tiana Ander­se­na, zaś anal­i­zowanym przykła­dem było Brzy­d­kie kaczątko. Prob­lem przed­staw­iony przez Car­o­line Schaf­fal­itzky, panią prof. filo­zofii Uni­w­er­syte­tu Połud­niowej Danii, doty­czył przełamy­wa­nia kul­tur­owego a pri­ori, jakim jest inter­pre­tac­ja głęboko zako­rzenionych w kul­turze bajek Ander­se­na. W jaki sposób moż­na otworzyć się na nowe i bardziej filo­zoficzne obszary, bez ode­jś­cia od ory­gi­nal­nego tek­stu? Czy to w ogóle jest możli­we? Późniejsza dyskus­ja uczest­ników jas­no pokaza­ła, że każ­da kul­tura zma­ga się z podob­nym wyzwaniem.

Kole­jny­mi warsz­tata­mi były „Dia­log sokrate­js­ki” z Kristofem van Rossem z Bel­gii, a następ­nie (na przykładzie nowoczes­nej i dosyć kon­trow­er­syjnej wer­sji Czer­wonego Kap­tur­ka) dociekanie poprowadz­iła Ilse Daems. Prezen­ter­ka zwró­ciła uwagę na fakt, że w wielokul­tur­owym społeczeńst­wie, jakim jest Bel­gia, posta­cie dla nas tak znane i oczy­wiste (jak wspom­ni­any Czer­wony Kap­turek) mogą być zupełnie obce dla przed­staw­icieli innych nar­o­dowoś­ci. Kole­jny prob­lem, na jaki częs­to napo­ty­ka filo­zof­ka, wyni­ka z fak­tu, że dzieci w szkołach mówią praw­ie sześćdziesię­cioma różny­mi języka­mi i częs­to dopiero od niedaw­na uczą się ofic­jal­nego języ­ka kra­ju, w którym się znalazły. Dlat­ego też jako inspiracji do filo­zoficznych dociekań Ilse Daems sto­su­je his­to­rie obrazkowe pozbaw­ione tek­stu, ale także gry kom­put­erowe. Steve Hog­gins z The Phi­los­o­phy Foun­da­tion w Lon­dynie przed­staw­ił kil­ka narzędzi do pra­cy z przed­szko­laka­mi, gdzie tworze­nie pod­walin do przyszłej filo­zoficznej reflek­sji mogą być naprawdę rados­nym przed­sięwz­ię­ciem. Pier­wszy dzień zakończył się prezen­tacją na tem­at prob­lematy­ki tzw. „fake-newsów” i żywą debatą próbu­jącą znaleźć odpowiedź na pytanie, czy filo­zo­fowanie w szkołach może przy­czynić się do prze­ci­wdzi­ała­nia ten­dencji do bezkry­ty­cznej akcep­tacji nieprawdzi­wych bądź zma­nip­u­lowanych infor­ma­cji. Dyskusję prowadz­iła Emma Wor­ley z The Phi­los­o­phy Foun­da­tion wraz z Leuny van der Werff z Holandii, która akty­wnie dzi­ała na rzecz powszech­nego wprowadzenia filo­zofii do szkół w Holandii.

 

Dzień dru­gi zaczął się od przed­staw­ienia indy­wid­u­al­nych oraz grupowych pro­jek­tów uczest­ników omaw­ianej kon­fer­encji. O swoich pro­jek­tach mówił m.in. Łukasz Krzy­woń, który pracu­je nad wydaniem pier­wszego w Polsce przys­tęp­nego i prak­ty­cznego porad­ni­ka dla nauczy­cieli chcą­cych prowadz­ić docieka­nia filo­zoficzne w swo­jej klasie (więcej na ten tem­at niebawem w naszym ser­wisie). Wypowiedzi­ały się także dwie młode filo­zof­ki na tem­at swo­jego pro­jek­tu Think­ing Space, real­i­zowanego w zachod­niej częś­ci Wielkiej Bry­tanii.

Wkrótce po krótkiej prz­er­wie Joos Volle­bregt z Bel­gii poprowadz­ił sesję hermeneu­ty­czną (opra­cow­aną ory­gi­nal­nie przez Milosa Jere­m­i­ca z Chorwacji), w trak­cie której uczest­ni­cy próbowali odpowiedzieć na pytanie, czy umysł jest tożsamy z mózgiem. Ćwiczenia pod­czas tej sesji dały uczest­nikom wiele do myśle­nia na tem­at komu­nikacji, a mianowicie, czy znacze­nie wypowiedzi przy­należy do jej twór­cy czy odbior­cy. Po tej demon­stracji Christi­na Krogh z Danii przed­staw­iła prob­lematykę związaną z tłu­macze­niem tek­stów ugrun­towanych kul­tur­owo, ze zwróce­niem szczegól­nej uwa­gi na baśnie. Omówione zostały przykłady różnych bajek filo­zoficznych, w tym m.in. autorstwa Michela Pique­mala (które wydane zostały również w Polsce przez wydawnict­wo Muchomor), lecz pojaw­iła się także kry­ty­ka pytań zawartych we wspom­ni­anych książkach.

Peter Wor­ley przed­staw­ił ciekawe metody pra­cy z tek­stem, oparte na żydowskiej trady­cji Pardes oraz opowiedzi­ał o innych zab­ie­gach, dzię­ki którym dzieci mogą przyjrzeć się ideom od strony abstrak­cyjnej, ale nie oder­wanej od rzeczy­wis­toś­ci, gdyż skonkre­ty­zowanej w formie poszuki­wa­nia przykładów z życia codzi­en­nego. Spec­jal­ist­ki od dociekań filo­zoficznych z Tur­cji, Ozge Ozdemir i Tugce Buyukugurlu, skłoniły uczest­ników kon­fer­encji do reflek­sji poprzez ukazanie zjawiska hash­tagu #thuglife (tłum. „gang­ster­skie życie”), pokazu­jąc kom­pi­lację memów pochodzą­cych z inter­ne­tu i pyta­jąc, jak obec­ność takiego zjawiska w kul­turze pop­u­larnej ma wpływ na rozwój moral­ny dzieci.

Ostat­ni­mi warsz­tata­mi było wys­tąpi­e­nie przy­go­towane przez Eef Cor­nelis­sen i Jelle Deschri­jver z Bel­gii pod tytułem „Philo­mo­bile”. Otóż wymieniony wyżej duet wyko­rzys­tu­je docieka­nia filo­zoficzne w celu inspirowa­nia do myśle­nia naukowego oraz zain­tere­sowa­nia nauką. Obo­je są też twór­ca­mi „Filo­zoo”, czyli kart z kreskówkowy­mi zwierzątka­mi reprezen­tu­ją­cy­mi różne metody myśle­nia. Dzię­ki nim dzieci mogą uczyć się roz­maitych tech­nik myśle­nia w formie gry, dlat­ego na kar­tach wys­tępu­ją np. Wąt­pią­ca Owca czy Dociek­li­wa Żyrafa. Pod­czas kon­fer­encji wspom­nieni spec­jal­iś­ci mówili też o wyko­rzysty­wa­niu przed­miotów jako inspiracji do prowadzenia dociekań filo­zoficznych. Na jed­nym ze sla­jdów zaprezen­towali włas­noręcznie wyko­nany statek kos­miczny, do którego wnętrza dzieci mogły wejść, aby stać się na chwilę przy­bysza­mi z kos­mo­su. Pytanie inspirowane wspom­ni­anym obiek­tem brzmi­ało: „Co to jest człowiek?”. Czter­dzi­es­tu pię­ciu uczest­ników kon­fer­encji stanęło przed nie lada wyzwaniem, próbu­jąc odpowiedzieć kos­mit­om na dokład­nie to samo pytanie.

Spotkanie zakończyło się – przeprowad­zoną w kręgu – metadyskusją na pyta­nia zadane przed sesją przez del­e­gatów. Główną kwest­ią stał się prob­lem, czy uczyć dzieci wyko­rzysty­wa­nia narzędzi kry­ty­cznego myśle­nia, czy też poz­wolić im uży­wać myśle­nia filo­zoficznego w intu­icyjny sposób, nie inter­we­ni­u­jąc w klasy­fikację ich dociekań. Pojaw­iło się wiele argu­men­tów osób opowiada­ją­cych się za tym, że warto dzieciom uświadami­ać ist­nie­nie różnych zabiegów myślowych, ale raczej dopiero wtedy, gdy młodzi ludzie sami ich uży­wa­ją w trak­cie włas­nych dociekań niż prezen­tować owe narzędzia w formie osob­nych zajęć. Pod­czas dyskusji Peter Wor­ley wspom­ni­ał, że wraz ze spec­jal­is­ta­mi z The Phi­los­o­phy Foun­da­tion właśnie zakończył bada­nia na ten tem­at, ale wyni­ki nie zostały jeszcze opub­likowane. Rezul­taty tych prac badaw­czych sugeru­ją, że gen­er­al­nie dzieci, które były uczone zabiegów kry­ty­cznego myśle­nia (w dosłowny sposób), potrafiły z nich korzys­tać znacznie bardziej efek­ty­wnie oraz świadomie.

Tegorocz­na kon­fer­enc­ja SOPHIA Net­work 2018 obfi­towała w fas­cynu­jące warsz­taty oraz intere­su­jące pomysły prowadzenia zajęć edukacji filo­zoficznej dla dzieci i młodzieży. Uczest­ni­cy mieli wyjątkową okazję poz­na­nia odmi­en­nych punk­tów widzenia oraz dokon­ań eduka­torów z różnych zakątków świa­ta, a także uzyskali możli­wość wymi­any doświad­czeń z inny­mi nauczy­ciela­mi filo­zofii. Kon­fer­enc­ja w przyszłym roku odbędzie się w innym kra­ju Europy, a reprezen­tan­ci Irlandii, Tur­cji, Fin­landii i Pol­s­ki tegorocznej kon­fer­encji już zgłosili swo­je zain­tere­sowanie orga­ni­za­cją kole­jnej edy­cji omaw­ianego wydarzenia.

Infor­ma­c­ja o wydarze­niu > tutaj.

Opra­cow­ał: Łukasz Krzy­woń

Najnowszy numer można nabyć od 2 września w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2020 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy