Numer Ontologia

Filozofuj! 2016 nr 6 (12)

Świadomość światów możliwych lub ich intencjonalne konstruowanie stanowi jedno ze znamion potęgi ludzkiego intelektu, zdolnego przekroczyć to, co „tu” i „teraz”. Wszelako wydawać by się mogło, że jest to zdolność jałowa i niepraktyczna, będąca jedynie niepoważną igraszką myślową w poważnym świecie. Nic bardziej mylnego. Wystarczy sobie uświadomić, jak bez przytomnego obcowania ze światem możliwości wyglądałby nasze codzienne decyzje i – w konsekwencji – nasze życie. Obraz konia w kieracie byłby tu dobrym modelem. Poza tym poznanie nie tylko tego, jaki świat jest, ale jaki mógłby być lub może być, funduje dużą część ludzkiej kultury, w tym sztuki z jej obiektami fikcyjnymi, nieistniejącymi wprawdzie realnie, ale jakoś możliwymi, nauki z jej „kwantową otwartością” na światy możliwe, jej alternatywnymi historiami oraz jej przewidywaniami, a także oczywiście filozofii, w której nie tylko rozważa się ideę światów możliwych i modalności, ale też jej używa – np. w eksperymentach myślowych – do lepszego zrozumienia tego, co faktyczne. Oddajemy w Wasze ręce nowy, dwunasty już numer „Filozofuj!” – o światach możliwych. Zgodnie z zapowiedzią publikujemy wersję online numeru, która jest bezpłatna!

Zapisz się do naszego newslettera

Wydaw­cą cza­so­pi­sma jest

.

Klik­nij, aby pobrać plik pdf nume­ru:


CZY WIESZ, ŻE…


Kalen­da­rium

Adam Małysz i świa­ty moż­li­we > Maciej Sen­dłak

Ber­trand Rus­sell, jeden z naj­bar­dziej wpły­wo­wych logi­ków oraz filo­zo­fów XX wie­ku, wie­rzył, że „w filo­zo­fii rzecz pole­ga na tym, by zacząć od cze­goś tak pro­ste­go, że wyda­je się nie­war­te wypo­wie­dze­nia, a skoń­czyć na czymś tak para­dok­sal­nym, że nikt w to nie uwie­rzy”. Dobrym potwier­dze­niem jego słów jest toczą­ca się od pół wie­ku dys­ku­sja wokół poję­cia świa­tów moż­li­wych. Poni­żej przyj­rzy­my się pokrót­ce temu, skąd takie zain­te­re­so­wa­nie tym poję­ciem wśród filo­zo­fów.

Czym mogą być świa­ty moż­li­we? > Tade­usz Cie­cier­ski

Co takie­go mamy na myśli, gdy stwier­dza­my, że Ber­nie San­ders wygrał­by wybo­ry, gdy­by był ofi­cjal­nym kan­dy­da­tem demo­kra­tów? Jed­na z popu­lar­nych w filo­zo­fii suge­stii gło­si, że mamy wte­dy na myśli to, iż w każ­dym odpo­wied­nio podob­nym do nasze­go świe­cie moż­li­wym, w któ­rym par­tia demo­kra­tycz­na wysta­wia San­der­sa, ten wygry­wa wybo­ry. Czym jed­nak są te tajem­ni­cze świa­ty moż­li­we, na któ­re się tu powo­łu­je­my?

Do cze­go słu­ży poję­cie świa­tów moż­li­wych? – info­gra­fi­ka

Kot Schrödin­ge­ra > Jakub Jer­naj­czyk

Fizy­ka kwan­to­wa ma cha­rak­ter pro­ba­bi­li­stycz­ny. Wedle jej kopen­ha­skiej inter­pre­ta­cji przed doko­na­niem pomia­ru układ kwan­to­wy znaj­du­je się w tzw. sta­nie mie­sza­nym – przyj­mu­je wszyst­kie moż­li­we sta­ny opi­sy­wa­ne przez funk­cję falo­wą Schrödin­ge­ra. Dopie­ro akt obser­wa­cji nie­ja­ko zmu­sza układ kwan­to­wy do przy­ję­cia kon­kret­ne­go sta­nu (w wyni­ku zała­ma­nia funk­cji falo­wej).

Z wizy­tą w (moż­li­wym) świe­cie zom­bi > Jacek Jaroc­ki

Filo­zo­fia ana­li­tycz­na mia­ła być w zało­że­niu wzo­ro­wa­na na meto­dach nauk ści­słych, takich jak fizy­ka czy che­mia. Jed­nak­że filo­zof – w prze­ci­wień­stwie do swo­ich kole­gów naukow­ców – nie dys­po­nu­je kla­sycz­nym labo­ra­to­rium. Odpo­wied­ni­kiem prze­strze­ni do badań bywa jed­nak jego wyobraź­nia, zamiesz­ki­wa­na przez róż­ne stwo­ry: bagno­lu­dy, neu­ro­loż­ki-dal­to­nist­ki oraz zom­bi.

Czy moż­li­wy jest świat bez Boga? > Dariusz Łuka­sie­wicz

Czy poję­cie świa­ta moż­li­we­go może być uży­tecz­ne dla ate­isty w dys­ku­sjach nad tezą o ist­nie­niu Boga? Moim zda­niem może być uży­tecz­ne w pre­cy­zo­wa­niu poję­cia ate­izmu i roz­róż­nia­niu jego odmian.

Prze­chwał­ka kró­la Alfon­sa > Nicho­las Rescher

Król Alfons X (1221–1284), zwa­ny „Mądrym” (El Sabio), któ­ry w poło­wie trzy­na­ste­go wie­ku rzą­dził Kasty­lią (jak i wie­lo­ma inny­mi kra­ina­mi), był uczo­nym z praw­dzi­we­go zda­rze­nia. Stu­diu­jąc astro­no­micz­ny sys­tem Pto­le­me­usza, postu­lu­ją­cy licz­ne cykle i epi­cy­kle, miał powie­dzieć: „Gdy­by Bóg Wszech­mo­gą­cy, zanim zabrał się za stwo­rze­nie, zapy­tał mnie o zda­nie, zapro­po­no­wał­bym coś znacz­nie prost­sze­go”.

O trzech zło­tych klat­kach kró­lew­ny Scho­la­sty­ki > Filip Kobie­la

Wywiad

Nasz świat nie jest naj­lep­szym z moż­li­wych > Wywiad z Gra­ha­mem Prie­stem, jed­nym z naj­wy­bit­niej­szych logi­ków na świe­cie

Narzę­dzia filo­zo­fa
Warsz­tat logicz­ny: #5. Jak ste­reo­typ zwal­czać kontr­przy­kła­dem za pomo­cą logi­ki języ­ka natu­ral­ne­go > Witold Mar­ci­szew­ski
Teo­ria argu­men­ta­cji: #8: Argu­men­ty ad inter­ne­tum > Krzysz­tof A. Wie­czo­rek
Eks­pe­ry­ment myślo­wy: Nowy Adam > Artur Szut­ta

Ety­ka w lite­ra­tu­rze
Cza­ro­dziej­ska góra i wal­ka o duszę > Nata­sza Szut­ta

Felie­ton
Uchro­nia > Jacek Jaś­tal

Saty­ra
Filo­zo­ficz­na pro­gno­za Glo­bal­ne­go Ocie­ple­nia Moż­li­we­go Świa­ta Mię­dzy­ludz­kie­go > Piotr Bar­tu­la

Felie­ton
Dwaj pano­wie L. i teo­dy­cea > Adam Gro­bler

Wokół tema­tu
Od gier wideo do świa­tów wir­tu­al­nych > Sidey Myoo
Świa­ty moż­li­we w eks­pe­ry­men­tach myślo­wych > Krzysz­tof Czer­niaw­ski

Wywiad
Wywiad z Got­t­frie­dem Wil­hel­mem Leib­ni­zem > Jacek Woj­ty­siak

Who is who w pol­skiej filo­zo­fii
Roman Ingar­den – pol­ski wkład do świa­to­wej feno­me­no­lo­gii > Paweł Rze­wu­ski

Filo­zo­fia w fil­mie
Życie świa­do­me > Doro­ta Mon­kie­wicz-Cybul­ska

Z pół­ki filo­zo­fa…

Matrix – komiks filo­zo­ficz­ny

Filo­zo­fia z przy­mru­że­niem oka


Redak­tor pro­wa­dzą­cy nume­ru: Artur Gerard Kosec­ki.


Dro­dzy Czy­tel­ni­cy,

dru­gi rok wyda­wa­nia maga­zy­nu wień­czy­my nume­rem o świa­tach moż­li­wych. Gdy ogła­sza­li­śmy ankie­tę dla Czy­tel­ni­ków z dwu­na­sto­ma tema­ta­mi do wybo­ru, świat, w któ­rym wyda­je­my ostat­ni w tym roku numer maga­zy­nu o świa­tach moż­li­wych, był jed­nym ze świa­tów moż­li­wych. Gdy zamknę­li­śmy ankie­tę, „uczy­nił on” duży krok w kie­run­ku bycia świa­tem aktu­al­nym, zre­ali­zo­wa­nym, fak­tycz­nym. Wów­czas nadal mógł się zre­ali­zo­wać na wie­le spo­so­bów – mie­li­śmy bowiem wie­le pomy­słów i wyobra­żeń, jak ten numer miał­by wyglą­dać. Osta­tecz­nie zre­ali­zo­wa­ła się jed­na z tych moż­li­wych wer­sji – ta, któ­rą czy­ta­cie. Alter­na­tyw­ne wer­sje dwu­na­ste­go nume­ru „Filo­zo­fuj!” pozo­sta­ły w dzie­dzi­nie świa­tów moż­li­wych. Wśród tych świa­tów znaj­dzie­my nie tyl­ko pod­ję­te tema­ty nume­rów nasze­go cza­so­pi­sma, ale całą ple­ja­dę moż­li­wo­ści: woj­ny, któ­rych nie było; miło­ści, któ­re się nigdy nie zda­rzy­ły; książ­ki, któ­re nie zosta­ły napi­sa­ne – to tyl­ko kil­ka wybra­nych na chy­bił tra­fił przy­pad­ków. Obok tych „nor­mal­nych” alter­na­tyw ist­nie­ją tak­że moż­li­wo­ści bar­dziej fan­ta­stycz­ne: Śród­zie­mie, szko­ła w Hogwar­cie czy świat „Gwiezd­nych wojen”.

Świa­ty moż­li­we oraz sam fakt, że potra­fi­my o nich myśleć, odwie­dzać je w wyobraź­ni, są nie­zwy­kle intry­gu­ją­ce. Prze­cież fak­tycz­nie, przy­naj­mniej w naszej rze­czy­wi­sto­ści, te świa­ty nie ist­nie­ją. A jed­nak w jakimś sen­sie są one od naszej myśli nie­za­leż­ne. Bywa, że są przed­mio­tem naszych auten­tycz­nych emo­cji, dys­ku­sji. Czę­sto orze­ka­my o nich jak o real­nych obiek­tach. Na przy­kład na pyta­nie, czy to praw­da, że Gan­dalf Sza­ry jest cza­ro­dzie­jem, wie­lu z Was bez waha­nia poki­wa­ło­by twier­dzą­co gło­wa­mi. Wie­lu szcze­rze roni­ło łzy, myśląc, że zgi­nął on w cze­lu­ściach Morii. Podob­nie wie­lu z dużym prze­ko­na­niem mogło­by roz­pra­wiać o tym, czy rzu­ca­nie cza­rów przez Harry’ego Pot­te­ra bez uży­cia różdż­ki jest moż­li­we.

Idea świa­tów moż­li­wych gene­ru­je licz­ne pyta­nia filo­zo­ficz­ne. Na przy­kład, gdzie znaj­du­je się Śród­zie­mie? Gdzie jest Hogwart? Czy są to może jakieś real­ne miej­sca bytu­ją­ce w rów­no­le­głych świa­tach, wzglę­dem któ­rych nasza rze­czy­wi­stość zda­je się jedy­nie czy­stą moż­li­wo­ścią? Czy też raczej są to jedy­nie świa­ty wyobra­żo­ne, bytu­ją­ce jedy­nie w naszych umy­słach? Czy moż­na mówić o róż­nych rodza­jach moż­li­wo­ści? Na przy­kład czy moż­li­wość rzu­ca­nia cza­rów jest rów­nie moż­li­wa co moż­li­wość wygra­nia na lote­rii? Czy 2 plus 2 zawsze musi rów­nać się 4? Czy wszyst­ko jest moż­li­we? A może też ist­nie­ją nie­moż­li­we przed­mio­ty? Ist­nie­ją? Jak mogą ist­nieć przed­mio­ty nie­moż­li­we? Pro­ble­ma­tycz­ne, jak widać, jest samo poję­cie ist­nie­nia (cho­ciaż ten temat pozo­staw­my na inną oka­zję).

Dla filo­zo­fów świa­ty moż­li­we to nie tyl­ko intry­gu­ją­ca zagad­ka filo­zo­ficz­na, ale tak­że uży­tecz­ne narzę­dzie filo­zo­fo­wa­nia. Kreu­jąc fan­ta­stycz­ne eks­pe­ry­men­ty myślo­we, świa­ty peł­ne zom­bich, XYZ zamiast wody czy poli­tycz­nych uto­pii filo­zo­fo­wie, testu­ją swo­je intu­icje doty­czą­ce róż­nych pojęć, tez i teo­rii.

Świa­do­mi wagi świa­tów moż­li­wych dla filo­zo­fii, chce­my Was zapro­sić do filo­zo­ficz­nej reflek­sji nad tymi intry­gu­ją­cy­mi byta­mi-nie­by­ta­mi. Ofe­ru­je­my wam tek­sty auto­rów spe­cja­li­zu­ją­cych się w tema­ty­ce świa­tów moż­li­wych, w któ­rych zasta­na­wia­ją się oni nad tym, czym wła­ści­wie świa­ty moż­li­we są, dla­cze­go są one tak waż­ne dla filo­zo­fii, cze­mu słu­żą.

Oprócz arty­ku­łów tema­tycz­nych znaj­dzie­cie tak­że nasze sta­łe pro­po­zy­cje: dal­sze czę­ści kur­su logi­ki, sztu­ki argu­men­ta­cji, „who is who” w pol­skiej filo­zo­fii, wywiad z wiel­kim filo­zo­fem z prze­szło­ści (tym razem jest to Got­t­fried Leib­niz), kolej­ną część roz­wa­żań o pro­ble­mach moral­nych w lite­ra­tu­rze, nowy eks­pe­ry­ment filo­zo­ficz­ny. Cze­ka na Was tak­że odro­bi­na filo­zo­ficz­nej roz­ryw­ki: kolej­na saty­ra filo­zo­ficz­na z kra­iny Kalo­pów, aneg­do­ty, komiks, filo­zo­ficz­ne zoo czy krzy­żów­ka.

Życzy­my Wam, by w nad­cho­dzą­cym roku zre­ali­zo­wał się naj­lep­szy z moż­li­wych sce­na­riu­szy Wasze­go życia. Mamy nadzie­ję, że będzie to sce­na­riusz, w któ­rym będzie też czas na lek­tu­rę nasze­go maga­zy­nu.

Filo­zo­fuj­cie!

Redak­cja


Zapraszamy do udziału w spotkaniach Klubu „Filozofuj!”. Zapowiedzi spotkań i relacje z dotychczasowych dyskusji są > tutaj.

Oso­by, któ­re chciał­by pomóc przy zor­ga­ni­zo­wa­niu spo­tka­nia Klu­bu „Filo­zo­fuj!” w swo­im mie­ście, zapra­sza­my do współ­pra­cy. Szcze­gó­ły > tutaj.



Down­lo­ad (PDF, 7.27MB)

 

Najnowszy numer można nabyć od 2 września w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2020 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

1 komentarz

Kliknij, aby skomentować

  • CZYNNIK X CZY XX

    X jako znak wska­zu­je sym­bo­licz­nie jak nale­ży patrzeć na świat.… ze wszyst­kich per­spek­tyw naraz.…

    V- rzym­ska licz­ba 5 , X‑10 : ale tyle samo co V z każ­dej per­spek­ty­wy …. w gene­ty­ce wszyst­ko napraw­dę też pocho­dzi od XX 🙂 para­doks.… prze­cież to kobie­ta.…. ale jakie to ma zna­cze­nie?

    XX ‑to kobie­ta- jest mat­ką darzy swo­je dziec­ko miło­ścią
    bez­wa­run­ko­wą, patrzy na dobro ina­czej.… z każ­dej per­spek­ty­wy… bro­ni – pod­da­jąc się… gdyż rozu­mie też innych.… Na czym pro­blem wspól­no­ty więc pole­ga?

    Może ktoś będzie się śmiał jak mu wytłu­ma­czę, że to pod­sta­wo­wa war­tość jaką jest miłość bez­wa­run­ko­wa mat­ki do dziec­ka a raczej jej brak – brak wzor­ca powo­du­je kon­flik­ty na świe­cie two­rze­nie wspól­not zastęp­czych itp..

    Pań­stwo nie wycho­wa jed­nost­ki zdol­nej do miło­ści bo nie będzie w sta­nie mu jej dać.… żad­na pla­ców­ka nie zastą­pi miło­ści, żad­ne pie­nią­dze…

    PODSTAWOWYM WZORCEM JEST RODZINA

    Stwo­rzo­no reli­gie, rodzi­ny kró­lew­skie …wzor­ce.… ale miłość w gaze­cie, koście­le, ekra­nie nie jest tym cze­go nie dano nie­któ­rym ludziom… stąd woj­ny, roz­ła­my, nie­na­wiść , rasizm.… zazdrość.…

    NAJGORSZA SIOSTRA , ZAZDROŚĆ MA NA IMIĘ…KIEDY WKRACZAWSZYSTKO GINIE

    Cza­sem kod DNA to nie tyl­ko poję­cie z zakre­su gene­ty­ki… wie­lo­ra­ka ilość moż­li­wo­ści odczy­ty­wa­nia zna­czeń w zależ­no­ści od kon­tek­stu skła­nia do prze­my­śleń nad rodza­jem połą­czeń mię­dzy byta­mi ludz­ki­mi , ducho­wy­mi lub nawet nie — byta­mi .

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy