Numer Ontologia

Filozofuj! 2018 nr 2 (20)

A może czas tak naprawdę nie istnieje? Jest jedynie naszym konstruktem, dzięki któremu porządkujemy nasze widzenie świata i zdarzeń. Jeśli jednak nie istnieje, to jaki jest świat sam w sobie? Czy można jakoś alternatywnie uporządkować sobie świat? Czy można inaczej „przetasować” różne chwile z naszego życia, jak czyni to główna bohaterka filmu Arrival dzięki opanowaniu języka (sposobu myślenia) pozaziemskiej cywilizacji? Wszystkich, których nurtują te i inne pytania związane z czasem, zachęcamy do lektury niniejszego numeru „Filozofuj!”. Zaprosiliśmy filozofów z Polski i zagranicy, a także jednego fizyka kwantowego, aby podzielili się z nami swoimi przemyśleniami nad tym jakże fascynującym problemem.

Zapisz się do naszego newslettera

Wydaw­cą cza­so­pi­sma jest

Klik­nij, aby pobrać plik pdf nume­ru:

Zachęcamy do lektury!


Czy WIESZ, ŻE…


Spis treści

Kalen­da­rium

Kło­po­ty z cza­sem > Tomasz Bigaj
Czym jest czas? Świę­ty Augu­styn powie­dział kie­dyś: „jeśli nikt mnie o to nie pyta, wiem. Jeśli pyta­ją­ce­mu usi­łu­ję wytłu­ma­czyć, nie wiem”. Ten zna­ny cytat zgrab­nie ilu­stru­je zasad­ni­czą trud­ność, z jaką przy­cho­dzi się zmie­rzyć każ­de­mu, kto usi­łu­je ubrać w sło­wa nasze doświad­cze­nie cza­su.

O tym, co było, co jest, co będzie > Brad Dowden
Meta­fi­zy­cy róż­nią się w swo­ich poglą­dach na to, czy prze­szłość i przy­szłość ist­nie­ją real­nie. Przy­kła­do­wo, jeże­li kie­dyś obla­łeś się gorą­cą kawą, to będziesz bar­dzo uważ­ny, gdy ktoś poda ci kubek kawy na pod­staw­ce i powie: „Oto two­ja kawa”. Zauważ, że two­je obec­ne doświad­cze­nie tego kub­ka jest znacz­nie bar­dziej wyraź­ne ani­że­li two­ja pamięć o kub­ku, któ­ry poda­no ci w zeszłym tygo­dniu.

Fizy­ka i zagad­ka cza­su > Paweł Horo­dec­ki
O cza­sie dys­ku­tu­ją nie tyl­ko filo­zo­fo­wie. Jest on tak­że zagad­ką dla fizy­ków i to wca­le nie mniej­szą.

Logi­ka, czas i wol­ność > Mar­cin Tka­czyk
Jeże­li prze­czy­tasz ten tekst, to musisz go prze­czy­tać. Jeże­li nie prze­czy­tasz tego tek­stu, to nie jesteś w sta­nie go prze­czy­tać. A jeże­li Ci się zda­je, że prze­czy­ta­nie tego tek­stu zale­ży od Two­jej wol­nej decy­zji, to prze­czy­taj ten tekst.

Ponad cza­sem. Wywiad z Roma­nem Ingar­de­nem > Jacek Woj­ty­siak
Wywiad z Roma­nem Ingar­de­nem prze­pro­wa­dzo­no 5 II 2018 r. – w 125. rocz­ni­cę uro­dzin filo­zo­fa.

Czy moż­na nie mieć cza­su? > Han­na Urban­kow­ska
Czy moż­na nie mieć cza­su? Co tak napraw­dę kry­je się za tymi sło­wa­mi? I czy w poszu­ki­wa­niu cza­su może pomóc Mar­tin Heideg­ger?

Czwar­ty wymiar w kul­tu­rze. Rzecz o cza­sie > Artur Kawiń­ski
Czym jest czas? Zale­ży dla kogo. Per­spek­ty­wy rozu­mie­nia i odczu­wa­nia cza­su moż­na mno­żyć: czym innym jest czas czło­wie­ka Zacho­du, ina­czej postrze­ga go uczest­nik pier­wot­nych kul­tur. Inna była per­spek­ty­wa tem­po­ral­na Kho­isa­nów – pier­wot­nych miesz­kań­ców Afry­ki – niż czas prze­ży­wa­ny przez współ­cze­snych pra­cow­ni­ków wiel­kiej japoń­skiej kor­po­ra­cji.

Wywiad
Jeże­li podróż do prze­szło­ści się zda­rzy, to zna­czy,  że już się zda­rzy­ła > Wywiad z prof. Adria­nem Bar­do­nem, jed­nym z naj­więk­szych obec­nie znaw­ców filo­zo­fii cza­su

Narzę­dzia filo­zo­fa
Teo­ria argu­men­ta­cji: #16. To, co mówisz, to czy­sty absurd! > Krzysz­tof A. Wie­czo­rek
Gre­ka i łaci­na z wiel­ki­mi kla­sy­ka­mi: Czas > Michał Bizoń
Eks­pe­ry­ment myślo­wy: Myszy cza­su > Artur Szut­ta
Gawę­dy o języ­ku: #2. Dla­cze­go gru­pa nomi­nal­na nie jest listą nazw? > Woj­ciech Żeła­niec

Filo­zo­fia w lite­ra­tu­rze
Jacek Sopli­ca – wol­ność i odpo­wie­dzial­ność moral­na > Nata­sza Szut­ta

Saty­ra
Mowa pogrze­bo­wa pro­fe­so­ra Hic et Nunc > Piotr Bar­tu­la

Felie­ton
Kairos i Kosmos > Jacek Jaś­tal
Trwaj, chwi­lo! > Adam Gro­bler
Janu­so­wa natu­ra cza­su > Jan Woleń­ski

Filo­zo­fia pra­wa
#1. Czas jako kate­go­ria praw­na > Mar­ta Sonie­wic­ka

Lek­cja filo­zo­fii
#1. Poję­cie filo­zo­fii > Jacek Woj­ty­siak

Filo­zo­fia w szko­le
Żyje­my i dzia­ła­my w cza­sie > Doro­ta Mon­kie­wicz-Cybul­ska

Filo­zo­ficz­ne zoo
Mał­py Bor­ge­sa > Jakub Jer­naj­czyk

Z pół­ki filo­zo­fa…
John C. Len­nox kon­tra Ste­phen Haw­king: w obro­nie filo­zo­fii > Piotr Bił­go­raj­ski

Filo­zo­fia w fil­mie
Abo­ut Time (Czas na miłość) > Mał­go­rza­ta Szo­stak

Filo­zo­fia z przy­mru­że­niem oka


Redak­tor pro­wa­dzą­cy nume­ru: Artur Szut­ta


Dro­dzy Czy­tel­ni­cy,

na pew­no każ­dy z Was miał oka­zję słu­chać tyka­nia zega­ra, jego rów­no­mier­ne­go tik-tak. Ten dźwięk nie­ustan­nie przy­po­mi­na o upły­wa­ją­cym cza­sie. Nie­co star­si czy­tel­ni­cy upływ ten zauwa­ża­ją, patrząc na sie­bie w lustrze, na swo­ich zna­jo­mych spo­tka­nych po latach. Pew­nie zda­rzy­ło Wam się tak­że spóź­nić na pociąg, na waż­ne spo­tka­nie, bo utknę­li­ście w kor­ku albo Wasz zega­rek się póź­nił. A może lek­tu­ra jakiejś inte­re­su­ją­cej książ­ki, może nawet któ­re­goś z nume­rów „Filo­zo­fuj!”, wcią­gnę­ła Was tak bar­dzo, że kil­ka godzin czy­ta­nia było dla Was zale­d­wie chwi­lą. Takie sytu­acje są dobrą oka­zją, aby zadać sobie pyta­nie, czym wła­ści­wie jest czas, jaka jest jego natu­ra. A może czas nie ist­nie­je? Prze­cież kie­dy się rozej­rzy­my dooko­ła, dostrze­ga­my jedy­nie przed­mio­ty, zda­rze­nia, inne oso­by, sły­szy­my dźwię­ki, czu­je­my zapa­chy, cie­pło lub zim­no itd. – w całej tej masie danych nie dostrze­że­my jed­nak cza­su. A może czas jest jak bak­te­rie albo ato­my – ukry­ty przed gołym okiem i do jego obser­wa­cji potrzeb­ne są instru­men­ty, takie wła­śnie jak zegar tyka­ją­cy na ścia­nie?

Pyta­nie o natu­rę cza­su, tak­że o to, czy w ogó­le ist­nie­je, nur­tu­je filo­zo­fów. Jest ono prze­cież nie­ro­ze­rwal­nie zwią­za­ne z naszym rozu­mie­niem wszyst­kie­go, co ist­nie­je, z czło­wie­kiem włącz­nie. Bo czy potra­fi­my sobie wyobra­zić świat bez cza­su? Nawet jeśli cały zasty­gnie jakoś w naszej wyobraź­ni w bez­cza­so­wym bez­ru­chu, to z tego wyobra­że­nia nie potra­fi­my usu­nąć sie­bie jako myślą­cych (jakoś w cza­sie) obser­wa­to­rów tej bez­cza­so­wej rze­czy­wi­sto­ści. Pyta­nie o czas wią­że się też z zagad­nie­niem otwar­to­ści naszych przy­szłych decy­zji. Może­my bowiem zasta­na­wiać się, czy to, co przy­szłe, w tym nasze wybo­ry, już w jakimś sen­sie ist­nie­je. Być może wszyst­kie trzy wymia­ry cza­su – prze­szłość, teraź­niej­szość i przy­szłość – są rów­nie real­ne, ist­nie­ją obok sie­bie, tak jak ist­nie­ją na mapie róż­ne eta­py dro­gi, któ­rą mamy poko­nać. Jeśli tak wła­śnie ist­nie­ją, to gdzie jest nasza wol­ność wybo­ru, twór­czość? Czyż nie są już jakoś okre­ślo­ne, a nasze wra­że­nie, że może­my wybie­rać spo­śród otwar­tych alter­na­tyw, czyż nie jest złu­dze­niem?

A może czas tak napraw­dę nie ist­nie­je? Jest jedy­nie naszym kon­struk­tem, dzię­ki któ­re­mu porząd­ku­je­my nasze widze­nie świa­ta i zda­rzeń. Jeśli jed­nak nie ist­nie­je, to jaki jest świat sam w sobie? Czy moż­na jakoś alter­na­tyw­nie upo­rząd­ko­wać sobie świat? Czy moż­na ina­czej „prze­ta­so­wać” róż­ne chwi­le z nasze­go życia, jak czy­ni to głów­na boha­ter­ka fil­mu Arri­val dzię­ki opa­no­wa­niu języ­ka (spo­so­bu myśle­nia) poza­ziem­skiej cywi­li­za­cji?

Wszyst­kich, któ­rych nur­tu­ją te i inne pyta­nia zwią­za­ne z cza­sem, zachę­ca­my do lek­tu­ry niniej­sze­go nume­ru „Filo­zo­fuj!”. Zapro­si­li­śmy filo­zo­fów z Pol­ski i zagra­ni­cy, a tak­że jed­ne­go fizy­ka kwan­to­we­go, aby podzie­li­li się z nami swo­imi prze­my­śle­nia­mi nad tym jak­że fascy­nu­ją­cym pro­ble­mem.

Oprócz arty­ku­łów poświę­co­nych tema­to­wi cza­su pro­po­nu­je­my nasze tra­dy­cyj­ne dzia­ły. Na szcze­gól­ną uwa­gę zasłu­gu­ją dwa nowo zaini­cjo­wa­ne cykle arty­ku­łów. Pierw­szy z nich doty­czy pod­sta­wy pro­gra­mo­wej naucza­nia filo­zo­fii w szko­łach. Jego auto­rem jest prof. Jacek Woj­ty­siak. W każ­dym odcin­ku będzie pro­po­no­wał krót­kie roz­wa­ża­nia, na bazie któ­rych moż­na reali­zo­wać lek­cje. Pierw­szy odci­nek nawią­zu­je do same­go poję­cia filo­zo­fii. Dru­gi cykl arty­ku­łów, autor­stwa dr Mar­ty Sonie­wic­kiej, będzie poświę­co­ny filo­zo­fii pra­wa. Kie­ru­je­my go zarów­no do filo­zo­fów inte­re­su­ją­cych się feno­me­nem pra­wa, jak i do praw­ni­ków, któ­rzy pra­gną pogłę­bić swo­ją wie­dzę o filo­zo­ficz­nych pod­sta­wach pra­wa.

Ponad­to zachę­ca­my do czy­ta­nia kolej­ne­go odcin­ka kur­su sztu­ki argu­men­ta­cji, ety­ki w lite­ra­tu­rze, filo­zo­ficz­nej gre­ki i łaci­ny, eks­pe­ry­men­tu myślo­we­go, recen­zji książ­ki oraz filo­zo­ficz­ne­go omó­wie­nia fil­mu, jak i do kolej­nej por­cji filo­zo­ficz­nej roz­ryw­ki z krzy­żów­ką i dow­ci­pem.

Z zawo­ła­niem „Filo­zo­fuj!” miłej i inspi­ru­ją­cej lek­tu­ry życzy

Redak­cja


Zapraszamy do udziału w spotkaniach Klubu „Filozofuj!”. Zapowiedzi spotkań i relacje z dotychczasowych dyskusji są > tutaj.

Oso­by, któ­re chciał­by pomóc przy zor­ga­ni­zo­wa­niu spo­tka­nia Klu­bu „Filo­zo­fuj!” w swo­im mie­ście, zapra­sza­my do współ­pra­cy. Szcze­gó­ły > tutaj.



Down­lo­ad (PDF, 9.08MB)

 

 

 

Najnowszy numer można nabyć od 2 września w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2020 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy