Numer Ontologia

Filozofuj! 2018 nr 2 (20)

A może czas tak naprawdę nie istnieje? Jest jedynie naszym konstruktem, dzięki któremu porządkujemy nasze widzenie świata i zdarzeń. Jeśli jednak nie istnieje, to jaki jest świat sam w sobie? Czy można jakoś alternatywnie uporządkować sobie świat? Czy można inaczej „przetasować” różne chwile z naszego życia, jak czyni to główna bohaterka filmu Arrival dzięki opanowaniu języka (sposobu myślenia) pozaziemskiej cywilizacji? Wszystkich, których nurtują te i inne pytania związane z czasem, zachęcamy do lektury niniejszego numeru „Filozofuj!”. Zaprosiliśmy filozofów z Polski i zagranicy, a także jednego fizyka kwantowego, aby podzielili się z nami swoimi przemyśleniami nad tym jakże fascynującym problemem.

Wydaw­cą cza­so­pi­sma jest

Klik­nij, aby pobrać plik pdf numeru:

Zachęcamy do lektury!


Czy WIESZ, ŻE…


Spis treści

Kalen­da­rium

Kło­po­ty z cza­sem > Tomasz Bigaj
Czym jest czas? Świę­ty Augu­styn powie­dział kie­dyś: „jeśli nikt mnie o to nie pyta, wiem. Jeśli pyta­ją­ce­mu usi­łu­ję wytłu­ma­czyć, nie wiem”. Ten zna­ny cytat zgrab­nie ilu­stru­je zasad­ni­czą trud­ność, z jaką przy­cho­dzi się zmie­rzyć każ­de­mu, kto usi­łu­je ubrać w sło­wa nasze doświad­cze­nie czasu.

O tym, co było, co jest, co będzie > Brad Dowden
Meta­fi­zy­cy róż­nią się w swo­ich poglą­dach na to, czy prze­szłość i przy­szłość ist­nie­ją real­nie. Przy­kła­do­wo, jeże­li kie­dyś obla­łeś się gorą­cą kawą, to będziesz bar­dzo uważ­ny, gdy ktoś poda ci kubek kawy na pod­staw­ce i powie: „Oto two­ja kawa”. Zauważ, że two­je obec­ne doświad­cze­nie tego kub­ka jest znacz­nie bar­dziej wyraź­ne ani­że­li two­ja pamięć o kub­ku, któ­ry poda­no ci w zeszłym tygodniu.

Fizy­ka i zagad­ka cza­su > Paweł Horodecki
O cza­sie dys­ku­tu­ją nie tyl­ko filo­zo­fo­wie. Jest on tak­że zagad­ką dla fizy­ków i to wca­le nie mniejszą.

Logi­ka, czas i wol­ność > Mar­cin Tkaczyk
Jeże­li prze­czy­tasz ten tekst, to musisz go prze­czy­tać. Jeże­li nie prze­czy­tasz tego tek­stu, to nie jesteś w sta­nie go prze­czy­tać. A jeże­li Ci się zda­je, że prze­czy­ta­nie tego tek­stu zale­ży od Two­jej wol­nej decy­zji, to prze­czy­taj ten tekst.

Ponad cza­sem. Wywiad z Roma­nem Ingar­de­nem > Jacek Wojtysiak
Wywiad z Roma­nem Ingar­de­nem prze­pro­wa­dzo­no 5 II 2018 r. – w 125. rocz­ni­cę uro­dzin filozofa.

Czy moż­na nie mieć cza­su? > Han­na Urbankowska
Czy moż­na nie mieć cza­su? Co tak napraw­dę kry­je się za tymi sło­wa­mi? I czy w poszu­ki­wa­niu cza­su może pomóc Mar­tin Heidegger?

Czwar­ty wymiar w kul­tu­rze. Rzecz o cza­sie > Artur Kawiński
Czym jest czas? Zale­ży dla kogo. Per­spek­ty­wy rozu­mie­nia i odczu­wa­nia cza­su moż­na mno­żyć: czym innym jest czas czło­wie­ka Zacho­du, ina­czej postrze­ga go uczest­nik pier­wot­nych kul­tur. Inna była per­spek­ty­wa tem­po­ral­na Kho­isa­nów – pier­wot­nych miesz­kań­ców Afry­ki – niż czas prze­ży­wa­ny przez współ­cze­snych pra­cow­ni­ków wiel­kiej japoń­skiej korporacji.

Wywiad
Jeże­li podróż do prze­szło­ści się zda­rzy, to zna­czy,  że już się zda­rzy­ła > Wywiad z prof. Adria­nem Bar­do­nem, jed­nym z naj­więk­szych obec­nie znaw­ców filo­zo­fii czasu

Narzę­dzia filozofa
Teo­ria argu­men­ta­cji: #16. To, co mówisz, to czy­sty absurd! > Krzysz­tof A. Wieczorek
Gre­ka i łaci­na z wiel­ki­mi kla­sy­ka­mi: Czas > Michał Bizoń
Eks­pe­ry­ment myślo­wy: Myszy cza­su > Artur Szutta
Gawę­dy o języ­ku: #2. Dla­cze­go gru­pa nomi­nal­na nie jest listą nazw? > Woj­ciech Żełaniec

Filo­zo­fia w literaturze
Jacek Sopli­ca – wol­ność i odpo­wie­dzial­ność moral­na > Nata­sza Szutta

Saty­ra
Mowa pogrze­bo­wa pro­fe­so­ra Hic et Nunc > Piotr Bartula

Felie­ton
Kairos i Kosmos > Jacek Jaśtal
Trwaj, chwi­lo! > Adam Grobler
Janu­so­wa natu­ra cza­su > Jan Woleński

Filo­zo­fia prawa
#1. Czas jako kate­go­ria praw­na > Mar­ta Soniewicka

Lek­cja filozofii
#1. Poję­cie filo­zo­fii > Jacek Wojtysiak

Filo­zo­fia w szkole
Żyje­my i dzia­ła­my w cza­sie > Doro­ta Monkiewicz-Cybulska

Filo­zo­ficz­ne zoo
Mał­py Bor­ge­sa > Jakub Jernajczyk

Z pół­ki filozofa…
John C. Len­nox kon­tra Ste­phen Haw­king: w obro­nie filo­zo­fii > Piotr Biłgorajski

Filo­zo­fia w filmie
Abo­ut Time (Czas na miłość) > Mał­go­rza­ta Szostak

Filo­zo­fia z przy­mru­że­niem oka


Redak­tor pro­wa­dzą­cy nume­ru: Artur Szutta


Dro­dzy Czytelnicy,

na pew­no każ­dy z Was miał oka­zję słu­chać tyka­nia zega­ra, jego rów­no­mier­ne­go tik-tak. Ten dźwięk nie­ustan­nie przy­po­mi­na o upły­wa­ją­cym cza­sie. Nie­co star­si czy­tel­ni­cy upływ ten zauwa­ża­ją, patrząc na sie­bie w lustrze, na swo­ich zna­jo­mych spo­tka­nych po latach. Pew­nie zda­rzy­ło Wam się tak­że spóź­nić na pociąg, na waż­ne spo­tka­nie, bo utknę­li­ście w kor­ku albo Wasz zega­rek się póź­nił. A może lek­tu­ra jakiejś inte­re­su­ją­cej książ­ki, może nawet któ­re­goś z nume­rów „Filo­zo­fuj!”, wcią­gnę­ła Was tak bar­dzo, że kil­ka godzin czy­ta­nia było dla Was zale­d­wie chwi­lą. Takie sytu­acje są dobrą oka­zją, aby zadać sobie pyta­nie, czym wła­ści­wie jest czas, jaka jest jego natu­ra. A może czas nie ist­nie­je? Prze­cież kie­dy się rozej­rzy­my dooko­ła, dostrze­ga­my jedy­nie przed­mio­ty, zda­rze­nia, inne oso­by, sły­szy­my dźwię­ki, czu­je­my zapa­chy, cie­pło lub zim­no itd. – w całej tej masie danych nie dostrze­że­my jed­nak cza­su. A może czas jest jak bak­te­rie albo ato­my – ukry­ty przed gołym okiem i do jego obser­wa­cji potrzeb­ne są instru­men­ty, takie wła­śnie jak zegar tyka­ją­cy na ścianie?

Pyta­nie o natu­rę cza­su, tak­że o to, czy w ogó­le ist­nie­je, nur­tu­je filo­zo­fów. Jest ono prze­cież nie­ro­ze­rwal­nie zwią­za­ne z naszym rozu­mie­niem wszyst­kie­go, co ist­nie­je, z czło­wie­kiem włącz­nie. Bo czy potra­fi­my sobie wyobra­zić świat bez cza­su? Nawet jeśli cały zasty­gnie jakoś w naszej wyobraź­ni w bez­cza­so­wym bez­ru­chu, to z tego wyobra­że­nia nie potra­fi­my usu­nąć sie­bie jako myślą­cych (jakoś w cza­sie) obser­wa­to­rów tej bez­cza­so­wej rze­czy­wi­sto­ści. Pyta­nie o czas wią­że się też z zagad­nie­niem otwar­to­ści naszych przy­szłych decy­zji. Może­my bowiem zasta­na­wiać się, czy to, co przy­szłe, w tym nasze wybo­ry, już w jakimś sen­sie ist­nie­je. Być może wszyst­kie trzy wymia­ry cza­su – prze­szłość, teraź­niej­szość i przy­szłość – są rów­nie real­ne, ist­nie­ją obok sie­bie, tak jak ist­nie­ją na mapie róż­ne eta­py dro­gi, któ­rą mamy poko­nać. Jeśli tak wła­śnie ist­nie­ją, to gdzie jest nasza wol­ność wybo­ru, twór­czość? Czyż nie są już jakoś okre­ślo­ne, a nasze wra­że­nie, że może­my wybie­rać spo­śród otwar­tych alter­na­tyw, czyż nie jest złudzeniem?

A może czas tak napraw­dę nie ist­nie­je? Jest jedy­nie naszym kon­struk­tem, dzię­ki któ­re­mu porząd­ku­je­my nasze widze­nie świa­ta i zda­rzeń. Jeśli jed­nak nie ist­nie­je, to jaki jest świat sam w sobie? Czy moż­na jakoś alter­na­tyw­nie upo­rząd­ko­wać sobie świat? Czy moż­na ina­czej „prze­ta­so­wać” róż­ne chwi­le z nasze­go życia, jak czy­ni to głów­na boha­ter­ka fil­mu Arri­val dzię­ki opa­no­wa­niu języ­ka (spo­so­bu myśle­nia) poza­ziem­skiej cywilizacji?

Wszyst­kich, któ­rych nur­tu­ją te i inne pyta­nia zwią­za­ne z cza­sem, zachę­ca­my do lek­tu­ry niniej­sze­go nume­ru „Filo­zo­fuj!”. Zapro­si­li­śmy filo­zo­fów z Pol­ski i zagra­ni­cy, a tak­że jed­ne­go fizy­ka kwan­to­we­go, aby podzie­li­li się z nami swo­imi prze­my­śle­nia­mi nad tym jak­że fascy­nu­ją­cym problemem.

Oprócz arty­ku­łów poświę­co­nych tema­to­wi cza­su pro­po­nu­je­my nasze tra­dy­cyj­ne dzia­ły. Na szcze­gól­ną uwa­gę zasłu­gu­ją dwa nowo zaini­cjo­wa­ne cykle arty­ku­łów. Pierw­szy z nich doty­czy pod­sta­wy pro­gra­mo­wej naucza­nia filo­zo­fii w szko­łach. Jego auto­rem jest prof. Jacek Woj­ty­siak. W każ­dym odcin­ku będzie pro­po­no­wał krót­kie roz­wa­ża­nia, na bazie któ­rych moż­na reali­zo­wać lek­cje. Pierw­szy odci­nek nawią­zu­je do same­go poję­cia filo­zo­fii. Dru­gi cykl arty­ku­łów, autor­stwa dr Mar­ty Sonie­wic­kiej, będzie poświę­co­ny filo­zo­fii pra­wa. Kie­ru­je­my go zarów­no do filo­zo­fów inte­re­su­ją­cych się feno­me­nem pra­wa, jak i do praw­ni­ków, któ­rzy pra­gną pogłę­bić swo­ją wie­dzę o filo­zo­ficz­nych pod­sta­wach prawa.

Ponad­to zachę­ca­my do czy­ta­nia kolej­ne­go odcin­ka kur­su sztu­ki argu­men­ta­cji, ety­ki w lite­ra­tu­rze, filo­zo­ficz­nej gre­ki i łaci­ny, eks­pe­ry­men­tu myślo­we­go, recen­zji książ­ki oraz filo­zo­ficz­ne­go omó­wie­nia fil­mu, jak i do kolej­nej por­cji filo­zo­ficz­nej roz­ryw­ki z krzy­żów­ką i dowcipem.

Z zawo­ła­niem „Filo­zo­fuj!” miłej i inspi­ru­ją­cej lek­tu­ry życzy

Redak­cja


Zapraszamy do udziału w spotkaniach Klubu „Filozofuj!”. Zapowiedzi spotkań i relacje z dotychczasowych dyskusji są > tutaj.

Oso­by, któ­re chciał­by pomóc przy zor­ga­ni­zo­wa­niu spo­tka­nia Klu­bu „Filo­zo­fuj!” w swo­im mie­ście, zapra­sza­my do współ­pra­cy. Szcze­gó­ły > tutaj.



Down­lo­ad (PDF, 9.08MB)

 

 

 

Najnowszy numer można nabyć od 1 września w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2021 można zamówić > tutaj.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Skomentuj

Kliknij, aby skomentować

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy