Numer

Filozofuj! 2018 nr 4 (22)

Czasopismo popularyzujące filozofię.
Osobom przysługują określone prawa. Dlatego teoretyczna dyskusja nad pojęciem osoby ma również w tym sensie wymiar praktyczny o kolosalnej wadze – kształtuje prawo, a za jego pośrednictwem naszą rzeczywistość, i to w jej najbardziej fundamentalnym wymiarze. Konkretne rozstrzygnięcia przełożą się na prawną ochronę życia konkretnych indywiduów bez względu na wiek, stan zdrowia itd. lub brak takiej ochrony. Do refleksji nad tymi i innymi kwestiami zapraszamy Was w już dwudziestym drugim numerze „Filozofuj!”. W kolejnych artykułach nasi autorzy zastanawiają się nad różnymi znaczeniami słowa „osoba”: nad tym, co decyduje o tej diametralnej różnicy między osobą a innymi bytami; nad osobowym statusem innych niż człowiek istot; nad etycznym wymiarem i wartością osobowego istnienia; jej duszą oraz szczególnym wymiarem międzyosobowych relacji.

Wydaw­cą cza­sopis­ma jest

Kliknij, aby pobrać plik pdf numeru:

Zachęcamy do lektury!


Czy WIESZ, ŻE…


Spis treści

Kalen­dar­i­um

Oso­ba w praw­ie > Mar­ta Soniewic­ka
Poję­cie oso­by jest jed­ną z tych kat­e­gorii nor­maty­wnych, które najpierw pojaw­iły się w praw­ie, by potem przeniknąć do języ­ka teo­log­icznego, a następ­nie filo­zoficznego. Ściślej rzecz ujmu­jąc, ter­min łacińs­ki per­sona wywodzi się z teatru greck­iego, z którego został przeszczepi­ony na scenę prawno-poli­ty­czną w starożyt­nym Rzymie.

Co mamy na myśli, mówiąc „oso­ba”? > Artur Szut­ta
Różni filo­zo­fowie, uży­wa­jąc tego słowa, co innego mają na myśli. Odmi­enne uję­cia oso­by mają poważne kon­sek­wenc­je o znacze­niu moral­nym. Warto zatem bliżej przyjrzeć się definicjom i kon­cepcjom oso­by.

Kim jest człowiek? > Jacek Woj­tysi­ak
„W 1615 roku odbyła się na Uni­w­er­syte­cie w Cam­bridge deba­ta na tem­at […], czy psy myśli­wskie tropiące w trak­cie łowów sto­su­ją logikę […]. John Pre­ston bronił tezy, że psy sto­su­ją logikę, jego opo­nent, Matthew Wren, argu­men­tował nato­mi­ast, iż psy jedynie kieru­ją się węchem i tylko dlat­ego wybier­a­ją właś­ci­wy kierunek”.

Czy tylko ludzie są osoba­mi? > Michael Lacewing
W potocznej mowie uży­wamy słowa „oso­ba” jedynie w odniesie­niu do ludzi. Czy słusznie? Na czym pole­ga bycie osobą? Czy przy­na­jm­niej niek­tóre zwierzę­ta albo kom­put­ery (te dzisiejsze albo w przyszłoś­ci) mogą za oso­by uchodz­ić?

Per­son­al­izm ety­czny > Kaz­imierz Kra­jew­s­ki
Człowiek w swoim życiu staw­ia pyta­nia typu: czym jest moral­ność, jakie są jej źródła, na czym pole­ga dobro i zło ludzkiego czynu, jak uza­sad­nić oce­ny moralne. Kluczem do odpowiedzi na te i tym podob­ne pyta­nia jest odkrycie kat­e­gorii oso­by i jej god­noś­ci. Owo odkrycie dokonu­je się w doświad­cze­niu moral­nym.

Lep­iej poczuj to w swej duszy > James Tartaglia
Jesteśmy tożsamy­mi w cza­sie osoba­mi dzię­ki naszej subiek­ty­wnej per­spek­ty­wie, z której oglą­damy i odczuwamy świat. W naszym codzi­en­nym doświad­cze­niu per­spek­ty­wę tę określamy słowem „dusza”.

Filo­zof nie powinien być sam > Han­na Urbankows­ka
Reflek­s­ja filo­zoficz­na bywa ego­cen­trycz­na. Jej punkt wyjś­cia stanowi częs­to doświad­cze­nie „ja”: włas­nego bycia, włas­nej świado­moś­ci.

Czy Bóg nosi maskę? > Bar­tosz Kośny
Reli­gia ugrun­towała wyobraże­nie Pana Boga jako… no właśnie – pana, czyli oso­by. Czy jed­nak za taką wiz­ją prze­maw­ia­ją jakieś rac­je filo­zoficzne? Czy tylko oso­ba mogła stworzyć wszechświat?

Wywiad
Każdy człowiek jest osobą, cho­ci­aż nie odwrot­nie > Wywiad z ks. prof. Andrze­jem Szostkiem, uczniem Karo­la Woj­tyły i kon­tynu­a­torem założonej przez niego szkoły pol­skiego per­son­al­iz­mu

Narzędzia filo­zo­fa
Ekspery­ment myślowy: Jak cenne jest bycie osobą? > Artur Szut­ta
Teo­ria argu­men­tacji: #18. Dwa złe nie dają dobrego, czyli o tym, jak nie uspraw­iedli­wiać nagan­nego postępowa­nia > Krzysztof A. Wiec­zorek
Gawędy o języku: #4. …Ale co czyni ją piękną? > Woj­ciech Żełaniec

Filo­zofia w lit­er­aturze
Jądro ciem­noś­ci a zło­ta reguła ety­cz­na > Natasza Szut­ta

Satyra
Per­sona non gra­ta (szkice do portre­tu) > Piotr Bar­tu­la

Feli­eton
Czy rze­ka może być osobą? > Jacek Jaś­tal
Alien­ac­ja Kap­i­tana Metafer­e­j­na > Adam Grob­ler
Oso­ba niejed­no ma imię > Jan Woleńs­ki

Lekc­ja filo­zofii
#3. Pier­wsze spory filo­zoficzne > Jacek Woj­tysi­ak

Filo­zofia w szkole
Czy każdy może zostać bohaterem? > Doro­ta Monkiewicz-Cybul­s­ka

Z pół­ki filo­zo­fa…
Bóg albo absurd, czyli nau­ka w per­spek­ty­wie teisty­cznej > Piotr Bił­go­ra­js­ki

Filo­zofia w filmie
West­world – czy maszy­na może być prawdzi­wą osobą? > Ola Jarosz, Zuzia Szut­ta

Filo­zofia z przym­ruże­niem oka


Redak­tor prowadzą­cy numeru: Anna Kra­jew­s­ka, Artur Szut­ta


Drodzy Czytel­ni­cy,

wszyscy znamy z języ­ka potocznego rozróżnie­nie między kimś a czymś. Wiemy doskonale, kiedy pytać „co to?”, a kiedy „kto to?”. Czy zas­tanaw­ial­iś­cie się jed­nak kiedyś, co tak naprawdę kry­je się za słowem „ktoś”? Czy może, patrząc w lus­tro, pytal­iś­cie siebie, jak to jest, że za tym spo­jrze­niem kry­je się jakże inna od pustej materii rzeczy­wis­tość, posi­ada­ją­ca własne wnętrze, zdol­na do myśle­nia o sobie i świecie, posi­ada­ją­ca własne plany i prag­nienia. W filo­zofii tego rodza­ju rzeczy­wis­tość określana jest mianem oso­by.

Jest to tajem­niczy byt i choć osobowy sposób ist­nienia wyda­je się być bard­zo dobrze znany każde­mu z nas, i to od niemal początków naszego ist­nienia, wciąż wiąże się z nim więcej znaków zapy­ta­nia niż pewnych odpowiedzi. Co to znaczy być osobą? Czy tylko my, ludzie, jesteśmy osoba­mi (przy­na­jm­niej pośród istot cielesnych)? Czy aby być osobą, trze­ba mieć nie­ma­te­ri­al­ną duszę? Czy też może wystar­czy skom­ponować ele­men­ty materii w jak­iś skom­p­likowany sposób, aby wyłoniła się z nich isto­ta samoświado­ma? Jeśli to drugie, to czy będziemy potrafili tworzyć maszyny, które będą osoba­mi? Czy tworze­nie takich osób-maszyn nie było­by czymś nieety­cznym?

Poję­cie oso­by ma też wielkie znacze­nie moralne. „Ktoś” to nie jest zwykła rzecz, którą moż­na sobie wziąć i zro­bić z nią, co się chce. Uzmysłowie­nie sobie, że naprze­ci­wko nas stoi samoświado­ma isto­ta, automaty­cznie nie­jako wzy­wa nas do okaza­nia jej sza­cunku. Zdaniem wielu jedyną właś­ci­wą moral­nie postawą wzglę­dem oso­by jest miłość rozu­mi­ana jako prag­nie­nie dobra dla niej. Co decy­du­je o tym, że osobom należy się sza­cunek i miłość? Na czym pole­ga cen­ność osobowego ist­nienia? Czy powin­ność ta jest jedynie wyt­worem naszej kul­tu­ry, ewolucji, czy może być czymś głę­biej zako­rzenionym w świecie odwiecznych, albo raczej pon­ad­cza­sowych, wartoś­ci?

Osobom przysługu­ją określone prawa. Dlat­ego teo­re­ty­cz­na dyskus­ja nad poję­ciem oso­by ma również w tym sen­sie wymi­ar prak­ty­czny o kolos­al­nej wadze – ksz­tał­tu­je pra­wo, a za jego pośred­nictwem naszą rzeczy­wis­tość, i to w jej najbardziej fun­da­men­tal­nym wymi­arze. Konkretne rozstrzyg­nię­cia przełożą się na prawną ochronę życia konkret­nych indy­widuów bez wzglę­du na wiek, stan zdrowia itd. lub brak takiej ochrony.

Do reflek­sji nad tymi i inny­mi kwes­t­i­a­mi zaprasza­my Was w już dwudzi­estym drugim numerze „Filo­zo­fuj!”. W kole­jnych artykułach nasi autorzy zas­tanaw­ia­ją się nad różny­mi znaczeni­a­mi słowa „oso­ba”: nad tym, co decy­du­je o tej diame­tral­nej różni­cy między osobą a inny­mi byta­mi; nad osobowym sta­tusem innych niż człowiek istot; nad ety­cznym wymi­arem i wartoś­cią osobowego ist­nienia; jej duszą oraz szczegól­nym wymi­arem międzyosobowych relacji.

Oprócz tem­aty­cznych artykułów oczy­wiś­cie nie brak naszych stałych dzi­ałów: kur­su argu­men­tacji, ety­ki w lit­er­aturze, ekspery­men­tu myślowego, pro­ponowanej lekcji filo­zofii, gawędy o języku, filo­zoficznej satyry, filo­zofii w filmie czy też filo­zoficznej rozry­w­ki w postaci krzyżów­ki i filo­zoficznych żartów. Mamy nadzieję, że lek­tu­ra tego numeru „Filo­zo­fuj!” będzie dla Was stanow­iła ucztę intelek­tu­al­ną. Zatem filo­zo­fu­j­cie!

Redakc­ja


Zapraszamy do udziału w spotkaniach Klubu „Filozofuj!”. Zapowiedzi spotkań i relacje z dotychczasowych dyskusji są > tutaj.

Oso­by, które chci­ał­by pomóc przy zor­ga­ni­zowa­niu spotka­nia Klubu „Filo­zo­fuj!” w swoim mieś­cie, zaprasza­my do współpra­cy. Szczegóły > tutaj.



Down­load (PDF, 17.26MB)

 

 

 

Najnowszy numer można nabyć od 3 września w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2020 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Skomentuj

Kliknij, aby skomentować

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy