Numer

Filozofuj! 2018 nr 4 (22)

Czasopismo popularyzujące filozofię.
Osobom przysługują określone prawa. Dlatego teoretyczna dyskusja nad pojęciem osoby ma również w tym sensie wymiar praktyczny o kolosalnej wadze – kształtuje prawo, a za jego pośrednictwem naszą rzeczywistość, i to w jej najbardziej fundamentalnym wymiarze. Konkretne rozstrzygnięcia przełożą się na prawną ochronę życia konkretnych indywiduów bez względu na wiek, stan zdrowia itd. lub brak takiej ochrony. Do refleksji nad tymi i innymi kwestiami zapraszamy Was w już dwudziestym drugim numerze „Filozofuj!”. W kolejnych artykułach nasi autorzy zastanawiają się nad różnymi znaczeniami słowa „osoba”: nad tym, co decyduje o tej diametralnej różnicy między osobą a innymi bytami; nad osobowym statusem innych niż człowiek istot; nad etycznym wymiarem i wartością osobowego istnienia; jej duszą oraz szczególnym wymiarem międzyosobowych relacji.

Zapisz się do naszego newslettera

Wydaw­cą cza­sopis­ma jest

Kliknij, aby pobrać plik pdf numeru:

Zachęcamy do lektury!


Czy WIESZ, ŻE…


Spis treści

Kalen­dar­i­um

Oso­ba w praw­ie > Mar­ta Soniewic­ka
Poję­cie oso­by jest jed­ną z tych kat­e­gorii nor­maty­wnych, które najpierw pojaw­iły się w praw­ie, by potem przeniknąć do języ­ka teo­log­icznego, a następ­nie filo­zoficznego. Ściślej rzecz ujmu­jąc, ter­min łacińs­ki per­sona wywodzi się z teatru greck­iego, z którego został przeszczepi­ony na scenę prawno-poli­ty­czną w starożyt­nym Rzymie.

Co mamy na myśli, mówiąc „oso­ba”? > Artur Szut­ta
Różni filo­zo­fowie, uży­wa­jąc tego słowa, co innego mają na myśli. Odmi­enne uję­cia oso­by mają poważne kon­sek­wenc­je o znacze­niu moral­nym. Warto zatem bliżej przyjrzeć się definicjom i kon­cepcjom oso­by.

Kim jest człowiek? > Jacek Woj­tysi­ak
„W 1615 roku odbyła się na Uni­w­er­syte­cie w Cam­bridge deba­ta na tem­at […], czy psy myśli­wskie tropiące w trak­cie łowów sto­su­ją logikę […]. John Pre­ston bronił tezy, że psy sto­su­ją logikę, jego opo­nent, Matthew Wren, argu­men­tował nato­mi­ast, iż psy jedynie kieru­ją się węchem i tylko dlat­ego wybier­a­ją właś­ci­wy kierunek”.

Czy tylko ludzie są osoba­mi? > Michael Lacewing
W potocznej mowie uży­wamy słowa „oso­ba” jedynie w odniesie­niu do ludzi. Czy słusznie? Na czym pole­ga bycie osobą? Czy przy­na­jm­niej niek­tóre zwierzę­ta albo kom­put­ery (te dzisiejsze albo w przyszłoś­ci) mogą za oso­by uchodz­ić?

Per­son­al­izm ety­czny > Kaz­imierz Kra­jew­s­ki
Człowiek w swoim życiu staw­ia pyta­nia typu: czym jest moral­ność, jakie są jej źródła, na czym pole­ga dobro i zło ludzkiego czynu, jak uza­sad­nić oce­ny moralne. Kluczem do odpowiedzi na te i tym podob­ne pyta­nia jest odkrycie kat­e­gorii oso­by i jej god­noś­ci. Owo odkrycie dokonu­je się w doświad­cze­niu moral­nym.

Lep­iej poczuj to w swej duszy > James Tartaglia
Jesteśmy tożsamy­mi w cza­sie osoba­mi dzię­ki naszej subiek­ty­wnej per­spek­ty­wie, z której oglą­damy i odczuwamy świat. W naszym codzi­en­nym doświad­cze­niu per­spek­ty­wę tę określamy słowem „dusza”.

Filo­zof nie powinien być sam > Han­na Urbankows­ka
Reflek­s­ja filo­zoficz­na bywa ego­cen­trycz­na. Jej punkt wyjś­cia stanowi częs­to doświad­cze­nie „ja”: włas­nego bycia, włas­nej świado­moś­ci.

Czy Bóg nosi maskę? > Bar­tosz Kośny
Reli­gia ugrun­towała wyobraże­nie Pana Boga jako… no właśnie – pana, czyli oso­by. Czy jed­nak za taką wiz­ją prze­maw­ia­ją jakieś rac­je filo­zoficzne? Czy tylko oso­ba mogła stworzyć wszechświat?

Wywiad
Każdy człowiek jest osobą, cho­ci­aż nie odwrot­nie > Wywiad z ks. prof. Andrze­jem Szostkiem, uczniem Karo­la Woj­tyły i kon­tynu­a­torem założonej przez niego szkoły pol­skiego per­son­al­iz­mu

Narzędzia filo­zo­fa
Ekspery­ment myślowy: Jak cenne jest bycie osobą? > Artur Szut­ta
Teo­ria argu­men­tacji: #18. Dwa złe nie dają dobrego, czyli o tym, jak nie uspraw­iedli­wiać nagan­nego postępowa­nia > Krzysztof A. Wiec­zorek
Gawędy o języku: #4. …Ale co czyni ją piękną? > Woj­ciech Żełaniec

Filo­zofia w lit­er­aturze
Jądro ciem­noś­ci a zło­ta reguła ety­cz­na > Natasza Szut­ta

Satyra
Per­sona non gra­ta (szkice do portre­tu) > Piotr Bar­tu­la

Feli­eton
Czy rze­ka może być osobą? > Jacek Jaś­tal
Alien­ac­ja Kap­i­tana Metafer­e­j­na > Adam Grob­ler
Oso­ba niejed­no ma imię > Jan Woleńs­ki

Lekc­ja filo­zofii
#3. Pier­wsze spory filo­zoficzne > Jacek Woj­tysi­ak

Filo­zofia w szkole
Czy każdy może zostać bohaterem? > Doro­ta Monkiewicz-Cybul­s­ka

Z pół­ki filo­zo­fa…
Bóg albo absurd, czyli nau­ka w per­spek­ty­wie teisty­cznej > Piotr Bił­go­ra­js­ki

Filo­zofia w filmie
West­world – czy maszy­na może być prawdzi­wą osobą? > Ola Jarosz, Zuzia Szut­ta

Filo­zofia z przym­ruże­niem oka


Redak­tor prowadzą­cy numeru: Anna Kra­jew­s­ka, Artur Szut­ta


Drodzy Czytel­ni­cy,

wszyscy znamy z języ­ka potocznego rozróżnie­nie między kimś a czymś. Wiemy doskonale, kiedy pytać „co to?”, a kiedy „kto to?”. Czy zas­tanaw­ial­iś­cie się jed­nak kiedyś, co tak naprawdę kry­je się za słowem „ktoś”? Czy może, patrząc w lus­tro, pytal­iś­cie siebie, jak to jest, że za tym spo­jrze­niem kry­je się jakże inna od pustej materii rzeczy­wis­tość, posi­ada­ją­ca własne wnętrze, zdol­na do myśle­nia o sobie i świecie, posi­ada­ją­ca własne plany i prag­nienia. W filo­zofii tego rodza­ju rzeczy­wis­tość określana jest mianem oso­by.

Jest to tajem­niczy byt i choć osobowy sposób ist­nienia wyda­je się być bard­zo dobrze znany każde­mu z nas, i to od niemal początków naszego ist­nienia, wciąż wiąże się z nim więcej znaków zapy­ta­nia niż pewnych odpowiedzi. Co to znaczy być osobą? Czy tylko my, ludzie, jesteśmy osoba­mi (przy­na­jm­niej pośród istot cielesnych)? Czy aby być osobą, trze­ba mieć nie­ma­te­ri­al­ną duszę? Czy też może wystar­czy skom­ponować ele­men­ty materii w jak­iś skom­p­likowany sposób, aby wyłoniła się z nich isto­ta samoświado­ma? Jeśli to drugie, to czy będziemy potrafili tworzyć maszyny, które będą osoba­mi? Czy tworze­nie takich osób-maszyn nie było­by czymś nieety­cznym?

Poję­cie oso­by ma też wielkie znacze­nie moralne. „Ktoś” to nie jest zwykła rzecz, którą moż­na sobie wziąć i zro­bić z nią, co się chce. Uzmysłowie­nie sobie, że naprze­ci­wko nas stoi samoświado­ma isto­ta, automaty­cznie nie­jako wzy­wa nas do okaza­nia jej sza­cunku. Zdaniem wielu jedyną właś­ci­wą moral­nie postawą wzglę­dem oso­by jest miłość rozu­mi­ana jako prag­nie­nie dobra dla niej. Co decy­du­je o tym, że osobom należy się sza­cunek i miłość? Na czym pole­ga cen­ność osobowego ist­nienia? Czy powin­ność ta jest jedynie wyt­worem naszej kul­tu­ry, ewolucji, czy może być czymś głę­biej zako­rzenionym w świecie odwiecznych, albo raczej pon­ad­cza­sowych, wartoś­ci?

Osobom przysługu­ją określone prawa. Dlat­ego teo­re­ty­cz­na dyskus­ja nad poję­ciem oso­by ma również w tym sen­sie wymi­ar prak­ty­czny o kolos­al­nej wadze – ksz­tał­tu­je pra­wo, a za jego pośred­nictwem naszą rzeczy­wis­tość, i to w jej najbardziej fun­da­men­tal­nym wymi­arze. Konkretne rozstrzyg­nię­cia przełożą się na prawną ochronę życia konkret­nych indy­widuów bez wzglę­du na wiek, stan zdrowia itd. lub brak takiej ochrony.

Do reflek­sji nad tymi i inny­mi kwes­t­i­a­mi zaprasza­my Was w już dwudzi­estym drugim numerze „Filo­zo­fuj!”. W kole­jnych artykułach nasi autorzy zas­tanaw­ia­ją się nad różny­mi znaczeni­a­mi słowa „oso­ba”: nad tym, co decy­du­je o tej diame­tral­nej różni­cy między osobą a inny­mi byta­mi; nad osobowym sta­tusem innych niż człowiek istot; nad ety­cznym wymi­arem i wartoś­cią osobowego ist­nienia; jej duszą oraz szczegól­nym wymi­arem międzyosobowych relacji.

Oprócz tem­aty­cznych artykułów oczy­wiś­cie nie brak naszych stałych dzi­ałów: kur­su argu­men­tacji, ety­ki w lit­er­aturze, ekspery­men­tu myślowego, pro­ponowanej lekcji filo­zofii, gawędy o języku, filo­zoficznej satyry, filo­zofii w filmie czy też filo­zoficznej rozry­w­ki w postaci krzyżów­ki i filo­zoficznych żartów. Mamy nadzieję, że lek­tu­ra tego numeru „Filo­zo­fuj!” będzie dla Was stanow­iła ucztę intelek­tu­al­ną. Zatem filo­zo­fu­j­cie!

Redakc­ja


Zapraszamy do udziału w spotkaniach Klubu „Filozofuj!”. Zapowiedzi spotkań i relacje z dotychczasowych dyskusji są > tutaj.

Oso­by, które chci­ał­by pomóc przy zor­ga­ni­zowa­niu spotka­nia Klubu „Filo­zo­fuj!” w swoim mieś­cie, zaprasza­my do współpra­cy. Szczegóły > tutaj.



Down­load (PDF, 17.26MB)

 

 

 

Najnowszy numer można nabyć od 17 maja w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2019 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Skomentuj

Kliknij, aby skomentować

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy