Numer

Filozofuj! 2018 nr 6 (24)

Czasopismo popularyzujące filozofię.
Nasze poszukiwania umysłów wykraczają poza świat istot biologicznych. Czy powinniśmy się spodziewać spotkań trzeciego stopnia między umysłami ludzkimi a umysłami maszyn, stworzonymi przez ludzi programami komputerowymi, które niczym dusze te maszyny ożywiają? Na tym nasze poszukiwania umysłów się nie kończą, bo można przecież postawić pytanie o umysły sięgające poza granice jednostkowych ciał. Czy mój telefon komórkowy, w którym przechowuję pewne informacje (czyli część swojej pamięci), mogę uznać za część mojego umysłu? A może istnieje coś takiego jak umysł grupowy? Nad tymi wszystkimi pytaniami pochylają się nasi autorzy w 24. już numerze „Filozofuj!”, który – mamy nadzieję – stanowić będzie istną ucztę intelektualną dla ludzi ciekawych świata i siebie.

Zapisz się do naszego newslettera

Wydaw­cą cza­sopis­ma jest

Kliknij, aby pobrać plik pdf numeru 6(24)/2018:

Zachęcamy do lektury!


Czy WIESZ, ŻE…


Spis treści

Kalen­dar­i­um

Umysł min­i­mal­ny > Robert Poc­zobut
W nauce i w filo­zofii dysku­towany jest prob­lem rodza­jów umysłów i ich hier­ar­chii. W tym kon­tekś­cie rodzi się pytanie o ist­nie­nie i naturę umysłu min­i­mal­nego. Okazu­je się, że w dal­szym ciągu nie mamy na nie jed­noz­nacznej odpowiedzi.

Umysł Boga > Miłosz Hoł­da
„Widz­imy zatem, że trzy­manie się naszej wiary w rozum jest uza­sad­nione. Czy moż­na jed­nak tak czynić bez teiz­mu?” [Clive Sta­ples Lewis]

Pies David­sona i kot Anny > Anna Dutkows­ka, Zbig­niew Wróblews­ki
To, że zwierzę­ta są wyposażone w wiele funkcji umysłowych, które posi­ada­ją ludzie, zaob­ser­wowano już w starożyt­noś­ci. Pla­ton wyróż­ni­ał zmysłową część duszy i uważał, że jest ona taka sama u zwierząt i u ludzi. Czy miał jed­nak rację, twierdząc, że zwierzę­ta nie posi­ada­ją żad­nych cech duszy racjon­al­nej?

Groszek, który się uczy > Chauncey Maher
Czy moż­na rośli­nom przyp­isać posi­adanie umysłu? Wyda­je się, że jeśli coś potrafi się uczyć, to posi­a­da umysł. A niek­tóre zachowa­nia roślin mogą świad­czyć o ich zdol­noś­ci uczenia się.

Czy bać się myślą­cych maszyn? > Marcin Miłkows­ki
Oczy­wiś­cie! Myślące maszyny, zde­ter­mi­nowane do real­iza­cji swoich celów – które mogą być zupełnie niez­godne z naszy­mi – mogą być bard­zo groźne. Tylko że na razie taki­mi maszy­na­mi jesteśmy my, ludzie, oraz inne inteligentne zwierzę­ta.

Gdzie kończy się umysł, a zaczy­na resz­ta świa­ta? W poszuki­wa­niu umysłu rozsz­er­zonego > Adam Tuszyńs­ki
Smart­fon, lap­top, notat­nik lub zwykła kart­ka. Czy te (i inne) z pozoru zwycza­jne i tak dobrze nam znane przed­mio­ty codzi­en­nego użytku mogą stanow­ić nat­u­ralne rozsz­erze­nie naszych pro­cesów poz­naw­czych? Na czym właś­ci­wie miało­by pole­gać takie rozsz­erze­nie? Jak zmienia się pod wpły­wem takiego uję­cia nasze rozu­mie­nie tego, czym jest umysł?

Supe­rumysły w fan­tastyce naukowej > Piotr Bił­go­ra­js­ki
Lep­sza pamięć, szyb­sze myśle­nie, nau­ka bez wysiłku – któż z nas nie marzy o sprawniejszym mózgu? Kul­tura pop­u­lar­na przekła­da te sny na obrazy zawarte w książkach i fil­mach. Okazu­je się jed­nak, że zre­al­i­zowane marze­nie o udoskon­alonym umyśle może prze­rodz­ić się w kosz­mar…

Wywiad
Ist­nieje racjon­al­ność w umysłach zwierząt > Wywiad z José Luisem Bermúdezem, jed­nym z najwybit­niejszych na świecie znaw­ców filo­zofii umysłu.

Narzędzia filo­zo­fa
Teo­ria argu­men­tacji: #20. Wróże­nie z analogii > Krzysztof A. Wiec­zorek
Ekspery­ment myślowy: Chińs­ki pokój i kom­put­erowe umysły > Artur Szut­ta
Gawędy o języku: #6. Sąd nad zdaniem, o zda­niu i w zda­niu > Woj­ciech Żełaniec

Filo­zofia w lit­er­aturze
Solaris – możli­woś­ci i ograniczenia naszych norm ety­cznych > Natasza Szut­ta

Filo­zofia w szkole
Czy decy­du­je­my, kim jesteśmy? > Doro­ta Monkiewicz-Cybul­s­ka

Satyra
Losy rozu­mu na wyspie bezlud­nej i lud­nej > Piotr Bar­tu­la

Feli­eton
Czego nie wie Wiel­ki Brat? > Jacek Jaś­tal
Zewnętrzne życie umysłu > Adam Grob­ler
Trze­cia (nowożyt­na) rewoluc­ja antropo­log­icz­na > Jan Woleńs­ki

Filo­zofia prawa
Ryby i dzieci gło­su nie mają. Ale czy ryby mogły­by mieć niek­tóre prawa dzieci? > Mar­ta Soniewic­ka

Lekc­ja filo­zofii
5. Sokrates > Jacek Woj­tysi­ak

Z pół­ki filo­zo­fa…
Inne umysły > Zbig­niew Wróblews­ki

Filo­zofia w filmie
Człowiek przyszłoś­ci (Bicen­ten­ni­al man), czyli o maszynie, która stała się człowiekiem > Artur Szut­ta

Filo­zofia z przym­ruże­niem oka


Redak­tor prowadzą­cy numeru: Zbig­niew Wróblews­ki, Artur Szut­ta


Drodzy Czytel­ni­cy,

pośród wszys­t­kich bytów, jakie przyszło nam w tym świecie spotkać, najbardziej tajem­niczy i fas­cynu­ją­cy wyda­je się umysł. Mamy pewność co do ist­nienia naszego włas­nego umysłu. W końcu jesteśmy z nim na co dzień w dość intym­nym (pier­ws­zoosobowym) kon­tak­cie. Mamy też silne przeko­nanie, że umysła­mi dys­ponu­ją inni ludzie. Są prze­cież do nas podob­ni pod tylo­ma wzglę­da­mi, że nie powin­niśmy w spraw­ie posi­ada­nia umysłu czynić wyjątek i odmaw­iać go innym reprezen­tan­tom homo sapi­ens. Czy jed­nak jesteśmy skłon­ni uznać ist­nie­nie umysłów poza­ludz­kich?

Zdaniem Kartezjusza wszys­tkie isto­ty żywe z wyjątkiem człowieka to jedynie mech­a­nizmy, bardziej lub mniej skom­p­likowane, wciąż jed­nak mech­a­nizmy. Zda­ją się one myśleć, odczuwać – jest to jed­nak złudze­nie, które­mu ulegamy. Czy Kartezjusz miał rację? Skąd ta pewność, że poza człowiekiem (przy­na­jm­niej tu, na Zie­mi) nie ma żad­nych istot obdar­zonych umysłem?

Czyż nie zdarzyło się Wam, przy­na­jm­niej w dziecińst­wie, zaprzy­jaźnić z psem (albo kotem), patrzeć mu pros­to w oczy i odczuwać, że spoza jego czarnych źrenic spoglą­da na nas isto­ta świado­ma tego spotka­nia? Czy nie byliś­cie nigdy świad­ka­mi sytu­acji, w której Wasz zwierzak próbował rozwikłać jakąś zagad­kę, np. nie mogąc znaleźć swo­jej ulu­bionej zabaw­ki w miejs­cu, w którym zawsze ona była, spoglą­da na Was wymown­ie, obchodzi Was dookoła, zaglą­da­jąc za ple­cy, jak­by w nadziei, że zna­jdzie ją ukry­tą w Waszych rękach? Czy moż­na powiedzieć, że te „inteligentne” zachowa­nia to tylko pozo­ry posi­ada­nia umysłu?

Aby sobie odpowiedzieć na tak postaw­ione pytanie, należy bardziej wnikli­wie się zas­tanow­ić nad naturą samego umysłu. Czy jest nią myśle­nie w języku, zdol­noś­ci uch­wyty­wa­nia abstrak­cyjnych sen­sów, czy też raczej do posi­ada­nia umysłem wystar­czy jakaś min­i­mal­na zdol­ność do inter­pre­towa­nia otacza­jącego świa­ta, konkret­nych zdarzeń bądź – mówiąc językiem kog­ni­ty­wistów – do przetwarza­nia infor­ma­cji? Przy­datne w poszuki­wa­niu poza­ludz­kich umysłów są także bardziej wnikli­we obserwac­je i ekspery­men­ty, które co praw­da nie leżą już w kom­pe­tenc­jach filo­zofów, tylko przed­staw­icieli nauk empirycznych, stanow­ią jed­nak (szczegól­nie ich wyni­ki) pomoc­ny mate­ri­ał dla filo­zoficznej reflek­sji. W świ­etle tych badań okazu­je się, że podobieńst­wo do istot posi­ada­ją­cych umysł prze­jaw­ia się nie tylko u naszych psów, kotów czy wyższych ssaków (np. człekok­sz­tałt­nych), ale także u zwierząt ewolucyjnie bard­zo odległych od ludzi. Więcej nawet: mamy przesłan­ki, aby o posi­adanie umysłów pode­jrze­wać także rośliny.

Nasze poszuki­wa­nia umysłów wykracza­ją poza świat istot bio­log­icznych. Czy powin­niśmy się spodziewać spotkań trze­ciego stop­nia między umysła­mi ludzki­mi a umysła­mi maszyn, stwor­zony­mi przez ludzi pro­gra­ma­mi kom­put­erowy­mi, które niczym dusze te maszyny oży­wia­ją? Na tym nasze poszuki­wa­nia umysłów się nie kończą, bo moż­na prze­cież postaw­ić pytanie o umysły się­ga­jące poza granice jed­nos­tkowych ciał. Czy mój tele­fon komórkowy, w którym prze­chowu­ję pewne infor­ma­c­je (czyli część swo­jej pamię­ci), mogę uznać za część mojego umysłu? A może ist­nieje coś takiego jak umysł grupowy? Nad tymi wszys­tki­mi pyta­ni­a­mi pochy­la­ją się nasi autorzy w 24. już numerze „Filo­zo­fuj!”, który – mamy nadzieję – stanow­ić będzie ist­ną ucztę intelek­tu­al­ną dla ludzi ciekawych świa­ta i siebie.

Oczy­wiś­cie pole­camy Wam także nasze stałe dzi­ały: kurs sztu­ki argu­men­tacji, ekspery­ment myślowy, etykę w lit­er­aturze, filo­zofię w filmie, feli­etony, filo­zoficzny rysunek, dow­cipy oraz krzyżówkę. Dla nauczy­cieli jak zwyk­le przy­go­towal­iśmy sce­nar­iusz lekcji oraz objaśnie­nie kole­jnego frag­men­tu pod­stawy pro­gramowej z filo­zofii. Mamy nadzieję, że spotkanie z „Filo­zo­fuj!” będzie dla Was kole­jną przy­jem­ną i wartoś­ciową przy­godą.

Z redak­cyjnym pozdrowie­niem – filo­zo­fu­j­cie!

Redakc­ja


Zapraszamy do udziału w spotkaniach Klubu „Filozofuj!”. Zapowiedzi spotkań i relacje z dotychczasowych dyskusji są > tutaj.

Oso­by, które chci­ał­by pomóc przy zor­ga­ni­zowa­niu spotka­nia Klubu „Filo­zo­fuj!” w swoim mieś­cie, zaprasza­my do współpra­cy. Szczegóły > tutaj.



Down­load (PDF, 14.27MB)

Najnowszy numer można nabyć od 10 lipca w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2019 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy