Epistemologia Filozofia kultury Numer Ontologia

Filozofuj! 2019 nr 4 (28)

dwudziesty ósmy numer Filozofuj! okładka

Wydaw­cą cza­sopis­ma jest

Kliknij, aby pobrać plik pdf numeru 4(28)/2019:

Zachęcamy do lektury!


Czy WIESZ, ŻE…


Redak­tor prowadzą­cy numeru: prof. Andrzej Sza­haj

Podz­iękowa­nia należą się: Autorom tek­stów, Redak­torom, w szczegól­noś­ci: Joan­nie Luc, Eli Droz­dowskiej, Błaże­jowi Gęburze, Mar­ci­nowi Iwan­ick­iemu, Doro­cie Monkiewicz-Cybul­skiej, Patrykowi Popławskiemu, Mar­cie Ratkiewicz-Siłuch, Mał­gosi Szostak, Annie Zych, Redak­torom językowym: Mał­gorza­cie Szostak, Oldze Tyszce, Justynie Grzeszczuk, Grafikom: Natalii Biesi­adzie-Myszak, Zuzan­nie Bołtryk, Wik­torii Jabłońskiej, Markowi Mosorowi, Jędrze­jowi Pawlaczykowi, Łukas­zowi Szostakowi, Mał­gorza­cie Uglik, Hani Urbankowskiej, Patrycji Waleszczak, Spec­jal­is­tom DTP: Adamowi Doro­towi, Patrycji Waleszczak, Naszym Hojnym Patronom, którzy nas wspar­li na w pro­jek­cie Patron­ite: Tadeuszowi Chelkowskiemu, Tomas­zowi Stępińskiemu, Sla­vo Szcześ­ni­akowi, Łukas­zowi Rojkowi, Błaże­jowi Brożynie, Jędrze­jowi Pawlaczykowi, Alicji Pietras i Alicji Neu­mann, a także wszys­tkim innym osobom, które nam poma­gały i nas wspier­ały. Dzięku­je­my serdecznie! Bez Was wydanie kole­jnego numeru było­by niemożli­we.


Spis treści

Nieuchron­ność relaty­wiz­mu > Andrzej Sza­haj
Relaty­wizm niejed­no ma imię. Jest to zespół poglądów, który moż­na odnieść do najważniejszych skład­ników naszego życia: kul­tu­ry, moral­noś­ci, nau­ki, religii i sztu­ki. Czy przyję­cie relaty­wiz­mu w które­jś z jego wielu wer­sji jest rzeczy­wiś­cie konieczne? Żeby odpowiedzieć na to pytanie, musimy najpierw ustal­ić, czym mniej więcej jest relaty­wizm i dlaczego wciąż zna­j­du­ją się filo­zo­fowie, dla których jest to bard­zo poważ­na propozy­c­ja teo­re­ty­cz­na.

Anato­mia relaty­wiz­mu > Artur Szut­ta
Cho­ci­aż relaty­wiz­mów jest wiele, moż­na mówić o ich wspól­nej struk­turze. Jej uch­wyce­nie pozwala zrozu­mieć nie tylko naturę tej grupy stanowisk, ale także uświadomić sobie, dlaczego to stanowisko może wydawać się atrak­cyjne oraz jakie może mieć słaboś­ci.

W stronę relaty­wiz­mu > Adam Chmielews­ki
Relaty­wizm rozu­mi­any jako stanowisko filo­zoficzne ma bard­zo wiele twarzy. Ostate­cznie jed­nak moż­na stwierdz­ić, że najważniejsze pró­by obale­nia tego poglą­du są nieskuteczne. Dlaczego relaty­wizm wykazu­je się wobec nich tak dużą odpornoś­cią?

Czy nor­mal­na ludz­ka ręka ma pięć pal­ców? Spór o relaty­wizm teo­ri­opoz­naw­czy > Michał Rydlews­ki
Filo­zo­fowie cenią sobie spory, co wyni­ka z fak­tu, że to, czym się zaj­mu­ją – przy­na­jm­niej moim zdaniem – to inter­pre­tac­ja rzeczy­wis­toś­ci, udzielanie nowych odpowiedzi na stare pyta­nia lub staw­ian­ie pytań zupełnie nowych, a nawet wyjaś­ni­an­ie, dlaczego poprzed­nie pyta­nia były źle postaw­ione (w tym ostat­nim na pewno mis­tr­zost­wo osiągnął „późny” Wittgen­stein).

Blas­ki i cie­nie moral­nego relaty­wiz­mu > Artur Szut­ta
Już starożyt­ni zauważyli, że co w jed­nym miejs­cu jest uważane za czyn szla­chet­ny, gdzie indziej może być postrze­gane jako czyn niegodzi­wy. Spostrzeże­nie to w XX wieku doprowadz­iło do ufor­mowa­nia poglą­du zwanego relaty­wiz­mem moral­nym. Co dokład­nie głosi relaty­wizm moral­ny i na ile jest to stanowisko uza­sad­nione?

Frag­ment z klasy­ka

Kalen­dar­i­um prob­le­mowe

Praw­da w kul­turze ponowoczes­nej > Grze­gorz Dzi­ams­ki
Czym w dzisiejszej kul­turze jest praw­da? Jakie znacze­nie jej przyp­isu­je­my? Czy post­mod­ern­izm zrezyg­nował z prawdy, a może odkrył jej skrzęt­nie dotąd skry­waną irracjon­al­ną stronę? Kiedyś praw­da miała nas wyzwalać, a jaką rolę pełni dzisi­aj?

Relaty­wizm kul­tur­owy: czym jest, a czym być nie powinien > Woj­ciech Józef Bursz­ta
Ustal­e­nia antropologii kul­tur­owej pozwala­ją przyjąć, że relaty­wizm kul­tur­owy to przy­dat­na postawa we współczes­nym świecie. Sprzy­ja on bowiem nie tylko krzewie­niu tol­er­ancji, ale także zwraca uwagę danej wspól­no­ty na wartość różnorod­noś­ci i odmi­en­noś­ci kul­tur­owej. Jest to również postawa, której moż­na wyz­naczyć bard­zo wyraźne granice.

Wywiad
Relaty­wizm umożli­wia racjon­al­ną dyskusję > Wywiad z pro­fe­sorem Max­em Köl­belem, jed­nym z najważniejszych współczes­nych znaw­ców prob­lematy­ki relaty­wiz­mu

Narzędzia filo­zo­fa
Teo­ria argu­men­tacji: #23. Log­iczne dylematy, czyli zwod­nicze argu­men­ty oparte na nieza­wod­nych schemat­ach > Krzysztof A. Wiec­zorek
Ekspery­ment myślowy: Relaty­wisty­czne spotkanie trze­ciego stop­nia > Artur Szut­ta
Gre­ka i łaci­na z wielki­mi klasyka­mi: Relaty­wizm > Michał Bizoń

Filo­zofia w lit­er­aturze
Medaliony a relaty­wizm ety­czny > Natasza Szut­ta

Gawędy o języku: #10. Przed­stawmy sobie poj­mowanie > Woj­ciech Żełaniec

Satyra
List Gończy (portret pamię­ciowy relaty­wisty) > Piotr Bar­tu­la

Feli­etony
Oso­ba a normy moralne > Jacek Jaś­tal
Kto jest kto? > Adam Grob­ler

Filo­zoficzne zoo
Wiewiór­ka Jame­sa > Jakub Jer­na­jczyk

Feli­eton
Co to znaczy „wiedzieć lep­iej”? > Tomasz Szubart
Relaty­wizm i jego cień > Marek Błaszczyk

Lekc­ja filo­zofii
#9. Dia­log scep­ty­ka z dog­matykiem > Jacek Woj­tysi­ak

Z pół­ki filo­zo­fa…
Dar­winows­ka empa­tia > Zbig­niew Wróblews­ki

Filo­zofia w filmie
Przed­szkolan­ka > Błażej Gębu­ra

Filo­zofia z przym­ruże­niem oka


Drodzy Czytel­ni­cy,

niemal każ­da oso­ba, która nieco dłużej zaj­mu­je się filo­zofią, marzy o tym, nawet jeśli się do tego nie przyz­na­je, żeby cho­ci­aż przez chwilę poroz­maw­iać z wielki­mi myśli­ciela­mi z przeszłoś­ci, zadać im kil­ka pytań i podzielić się wąt­pli­woś­ci­a­mi. Zakłada­jąc, że prob­le­mem nie jest dla nas bari­era językowa, wyobraźmy sobie, że nagle zna­j­du­je­my się w starożyt­nych Ate­nach i spo­tykamy Sokrate­sa siedzącego pod ogrom­nym pla­tanem. Korzys­ta­jąc z okazji, zada­je­my mu pytanie: „Czym jest spraw­iedli­wość?”, a on patrzy na nas zdu­miony i mówi: „Na Zeusa, prze­cież to zależy! Najpierw powiedz mi, kim jesteś”. W tym samym momen­cie dochodzi do nieoczeki­wanej zami­any miejsc, w wyniku której nie roz­maw­iamy już z Sokrate­sem, ale Pro­tago­rasem z Abdery, który pod­stępem próbu­je nas przekon­ać o słusznoś­ci swo­jej słyn­nej tezy, że człowiek jest miarą wszechrzeczy.

Tak rozu­mi­any relaty­wizm miał­by zwracać naszą uwagę na ocean różnych moty­wów i sądów twor­zonych przez ludzkość. Sposób, w jaki widz­imy świat, jest zależny nie tylko od naszych psy­cho­log­icznych uwarunk­owań, ale przede wszys­tkim od kul­tu­ry, która nas uksz­tał­towała, wpa­ja­jąc nam określone przeko­na­nia i sposo­by myśle­nia. A jeśli tak, to roszcze­nie sobie pre­ten­sji do tego, by to właśnie nasz punkt widzenia był pod wzglę­dem poz­naw­czym wyróżniony i lep­szy od innych, wyda­je się mało uza­sad­nione. To samo doty­czy zarówno kul­tu­ry europe­jskiej, jak i innych kul­tur czy wspól­not. Jeśli relaty­wiś­ci mają rację, to nikt nie może niczego ustal­ić w sposób abso­lut­ny, obiek­ty­wny i ostate­czny, a więc nieza­leżnie od włas­nej per­spek­ty­wy.

Rozstrzyg­nię­cie, czy stanowisko relaty­wiz­mu moż­na uza­sad­nić, jest kluc­zowe nie tylko w osza­cow­a­niu naszych ambicji poz­naw­czych, ale także w określe­niu, jaka jest natu­ra filo­zofii. Czy ma ona jedynie kat­a­l­o­gować i opisy­wać różne punk­ty widzenia, czy też docier­ać do niepod­ważal­nej i obiek­ty­wnej prawdy – prawdy przez duże P? Uważamy, że są to pyta­nia niezwyk­le istotne i właśnie z tego powodu łamy najnowszego numeru „F!” poświę­camy na zrelacjonowanie sporu o relaty­wizm, przy­tacza­jąc na rzecz tego stanowiska argu­men­ty, które jako pier­wszy wyartykułował Pro­tago­ras, oraz zarzu­ty for­mułowane przez jego prze­ci­wników, którym cier­pli­we sekun­du­ją Sokrates i Pla­ton.

Zachę­camy Was również do zwróce­nia uwa­gi na stałe dzi­ały cza­sopis­ma, w których tym razem przeczyta­cie m.in. o relaty­wisty­cznym ekspery­men­cie myślowym z kos­mi­ta­mi w rolach głównych, filmie Przed­szkolan­ka, ety­cznej anal­izie Medalionów Zofii Nałkowskiej oraz o tym, dlaczego w dyskusji należy ostrożnie postępować z niek­tóry­mi dylemata­mi. Dla nauczy­cieli jak zwyk­le przy­go­towal­iśmy objaśnie­nie kole­jnego frag­men­tu pod­stawy pro­gramowej.

Filo­zo­fu­j­cie (nieza­leżnie od wszys­tkiego)!

Redakc­ja


Zapraszamy do udziału w spotkaniach Klubu „Filozofuj!”. Zapowiedzi spotkań i relacje z dotychczasowych dyskusji są > tutaj.

Oso­by, które chci­ał­by pomóc przy zor­ga­ni­zowa­niu spotka­nia Klubu „Filo­zo­fuj!” w swoim mieś­cie, zaprasza­my do współpra­cy. Szczegóły > tutaj.



Down­load (PDF, 14.17MB)

Najnowszy numer można nabyć od 3 września w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2020 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy