Epistemologia Filozofia kultury Numer Ontologia

Filozofuj! 2019 nr 4 (28)

dwudziesty ósmy numer Filozofuj! okładka

Zapisz się do naszego newslettera

Wydaw­cą cza­so­pi­sma jest

Klik­nij, aby pobrać plik pdf nume­ru 4(28)/2019:

Zachęcamy do lektury!


Czy WIESZ, ŻE…


Redak­tor pro­wa­dzą­cy nume­ru: prof. Andrzej Sza­haj

Podzię­ko­wa­nia nale­żą się: Auto­rom tek­stów, Redak­to­rom, w szcze­gól­no­ści: Joan­nie Luc, Eli Droz­dow­skiej, Bła­że­jo­wi Gębu­rze, Mar­ci­no­wi Iwa­nic­kie­mu, Doro­cie Mon­kie­wicz-Cybul­skiej, Patry­ko­wi Popław­skie­mu, Mar­cie Rat­kie­wicz-Siłuch, Mał­go­si Szo­stak, Annie Zych, Redak­to­rom języ­ko­wym: Mał­go­rza­cie Szo­stak, Oldze Tysz­ce, Justy­nie Grzesz­czuk, Gra­fi­kom: Nata­lii Bie­sia­dzie-Myszak, Zuzan­nie Boł­tryk, Wik­to­rii Jabłoń­skiej, Mar­ko­wi Moso­ro­wi, Jędrze­jo­wi Paw­la­czy­ko­wi, Łuka­szo­wi Szo­sta­ko­wi, Mał­go­rza­cie Uglik, Hani Urban­kow­skiej, Patry­cji Walesz­czak, Spe­cja­li­stom DTP: Ada­mo­wi Doro­to­wi, Patry­cji Walesz­czak, Naszym Hoj­nym Patro­nom, któ­rzy nas wspar­li na w pro­jek­cie Patro­ni­te: Tade­uszo­wi Chel­kow­skie­mu, Toma­szo­wi Stę­piń­skie­mu, Sla­vo Szcze­śnia­ko­wi, Łuka­szo­wi Roj­ko­wi, Bła­że­jo­wi Bro­ży­nie, Jędrze­jo­wi Paw­la­czy­ko­wi, Ali­cji Pie­tras i Ali­cji Neu­mann, a tak­że wszyst­kim innym oso­bom, któ­re nam poma­ga­ły i nas wspie­ra­ły. Dzię­ku­je­my ser­decz­nie! Bez Was wyda­nie kolej­ne­go nume­ru było­by nie­moż­li­we.


Spis treści

Nie­uchron­ność rela­ty­wi­zmu > Andrzej Sza­haj
Rela­ty­wizm nie­jed­no ma imię. Jest to zespół poglą­dów, któ­ry moż­na odnieść do naj­waż­niej­szych skład­ni­ków nasze­go życia: kul­tu­ry, moral­no­ści, nauki, reli­gii i sztu­ki. Czy przy­ję­cie rela­ty­wi­zmu w któ­rejś z jego wie­lu wer­sji jest rze­czy­wi­ście koniecz­ne? Żeby odpo­wie­dzieć na to pyta­nie, musi­my naj­pierw usta­lić, czym mniej wię­cej jest rela­ty­wizm i dla­cze­go wciąż znaj­du­ją się filo­zo­fo­wie, dla któ­rych jest to bar­dzo poważ­na pro­po­zy­cja teo­re­tycz­na.

Ana­to­mia rela­ty­wi­zmu > Artur Szut­ta
Cho­ciaż rela­ty­wi­zmów jest wie­le, moż­na mówić o ich wspól­nej struk­tu­rze. Jej uchwy­ce­nie pozwa­la zro­zu­mieć nie tyl­ko natu­rę tej gru­py sta­no­wisk, ale tak­że uświa­do­mić sobie, dla­cze­go to sta­no­wi­sko może wyda­wać się atrak­cyj­ne oraz jakie może mieć sła­bo­ści.

W stro­nę rela­ty­wi­zmu > Adam Chmie­lew­ski
Rela­ty­wizm rozu­mia­ny jako sta­no­wi­sko filo­zo­ficz­ne ma bar­dzo wie­le twa­rzy. Osta­tecz­nie jed­nak moż­na stwier­dzić, że naj­waż­niej­sze pró­by oba­le­nia tego poglą­du są nie­sku­tecz­ne. Dla­cze­go rela­ty­wizm wyka­zu­je się wobec nich tak dużą odpor­no­ścią?

Czy nor­mal­na ludz­ka ręka ma pięć pal­ców? Spór o rela­ty­wizm teo­rio­po­znaw­czy > Michał Rydlew­ski
Filo­zo­fo­wie cenią sobie spo­ry, co wyni­ka z fak­tu, że to, czym się zaj­mu­ją – przy­naj­mniej moim zda­niem – to inter­pre­ta­cja rze­czy­wi­sto­ści, udzie­la­nie nowych odpo­wie­dzi na sta­re pyta­nia lub sta­wia­nie pytań zupeł­nie nowych, a nawet wyja­śnia­nie, dla­cze­go poprzed­nie pyta­nia były źle posta­wio­ne (w tym ostat­nim na pew­no mistrzo­stwo osią­gnął „póź­ny” Wit­t­gen­ste­in).

Bla­ski i cie­nie moral­ne­go rela­ty­wi­zmu > Artur Szut­ta
Już sta­ro­żyt­ni zauwa­ży­li, że co w jed­nym miej­scu jest uwa­ża­ne za czyn szla­chet­ny, gdzie indziej może być postrze­ga­ne jako czyn nie­go­dzi­wy. Spo­strze­że­nie to w XX wie­ku dopro­wa­dzi­ło do ufor­mo­wa­nia poglą­du zwa­ne­go rela­ty­wi­zmem moral­nym. Co dokład­nie gło­si rela­ty­wizm moral­ny i na ile jest to sta­no­wi­sko uza­sad­nio­ne?

Frag­ment z kla­sy­ka

Kalen­da­rium pro­ble­mo­we

Praw­da w kul­tu­rze pono­wo­cze­snej > Grze­gorz Dziam­ski
Czym w dzi­siej­szej kul­tu­rze jest praw­da? Jakie zna­cze­nie jej przy­pi­su­je­my? Czy post­mo­der­nizm zre­zy­gno­wał z praw­dy, a może odkrył jej skrzęt­nie dotąd skry­wa­ną irra­cjo­nal­ną stro­nę? Kie­dyś praw­da mia­ła nas wyzwa­lać, a jaką rolę peł­ni dzi­siaj?

Rela­ty­wizm kul­tu­ro­wy: czym jest, a czym być nie powi­nien > Woj­ciech Józef Bursz­ta
Usta­le­nia antro­po­lo­gii kul­tu­ro­wej pozwa­la­ją przy­jąć, że rela­ty­wizm kul­tu­ro­wy to przy­dat­na posta­wa we współ­cze­snym świe­cie. Sprzy­ja on bowiem nie tyl­ko krze­wie­niu tole­ran­cji, ale tak­że zwra­ca uwa­gę danej wspól­no­ty na war­tość róż­no­rod­no­ści i odmien­no­ści kul­tu­ro­wej. Jest to rów­nież posta­wa, któ­rej moż­na wyzna­czyć bar­dzo wyraź­ne gra­ni­ce.

Wywiad
Rela­ty­wizm umoż­li­wia racjo­nal­ną dys­ku­sję > Wywiad z pro­fe­so­rem Maxem Köl­be­lem, jed­nym z naj­waż­niej­szych współ­cze­snych znaw­ców pro­ble­ma­ty­ki rela­ty­wi­zmu

Narzę­dzia filo­zo­fa
Teo­ria argu­men­ta­cji: #23. Logicz­ne dyle­ma­ty, czy­li zwod­ni­cze argu­men­ty opar­te na nie­za­wod­nych sche­ma­tach > Krzysz­tof A. Wie­czo­rek
Eks­pe­ry­ment myślo­wy: Rela­ty­wi­stycz­ne spo­tka­nie trze­cie­go stop­nia > Artur Szut­ta
Gre­ka i łaci­na z wiel­ki­mi kla­sy­ka­mi: Rela­ty­wizm > Michał Bizoń

Filo­zo­fia w lite­ra­tu­rze
Meda­lio­ny a rela­ty­wizm etycz­ny > Nata­sza Szut­ta

Gawę­dy o języ­ku: #10. Przed­staw­my sobie poj­mo­wa­nie > Woj­ciech Żeła­niec

Saty­ra
List Goń­czy (por­tret pamię­cio­wy rela­ty­wi­sty) > Piotr Bar­tu­la

Felie­to­ny
Oso­ba a nor­my moral­ne > Jacek Jaś­tal
Kto jest kto? > Adam Gro­bler

Filo­zo­ficz­ne zoo
Wie­wiór­ka Jame­sa > Jakub Jer­naj­czyk

Felie­ton
Co to zna­czy „wie­dzieć lepiej”? > Tomasz Szu­bart
Rela­ty­wizm i jego cień > Marek Błasz­czyk

Lek­cja filo­zo­fii
#9. Dia­log scep­ty­ka z dogma­ty­kiem > Jacek Woj­ty­siak

Z pół­ki filo­zo­fa…
Dar­wi­now­ska empa­tia > Zbi­gniew Wró­blew­ski

Filo­zo­fia w fil­mie
Przed­szko­lan­ka > Bła­żej Gębu­ra

Filo­zo­fia z przy­mru­że­niem oka


Dro­dzy Czy­tel­ni­cy,

nie­mal każ­da oso­ba, któ­ra nie­co dłu­żej zaj­mu­je się filo­zo­fią, marzy o tym, nawet jeśli się do tego nie przy­zna­je, żeby cho­ciaż przez chwi­lę poroz­ma­wiać z wiel­ki­mi myśli­cie­la­mi z prze­szło­ści, zadać im kil­ka pytań i podzie­lić się wąt­pli­wo­ścia­mi. Zakła­da­jąc, że pro­ble­mem nie jest dla nas barie­ra języ­ko­wa, wyobraź­my sobie, że nagle znaj­du­je­my się w sta­ro­żyt­nych Ate­nach i spo­ty­ka­my Sokra­te­sa sie­dzą­ce­go pod ogrom­nym pla­ta­nem. Korzy­sta­jąc z oka­zji, zada­je­my mu pyta­nie: „Czym jest spra­wie­dli­wość?”, a on patrzy na nas zdu­mio­ny i mówi: „Na Zeu­sa, prze­cież to zale­ży! Naj­pierw powiedz mi, kim jesteś”. W tym samym momen­cie docho­dzi do nie­ocze­ki­wa­nej zamia­ny miejsc, w wyni­ku któ­rej nie roz­ma­wia­my już z Sokra­te­sem, ale Pro­ta­go­ra­sem z Abde­ry, któ­ry pod­stę­pem pró­bu­je nas prze­ko­nać o słusz­no­ści swo­jej słyn­nej tezy, że czło­wiek jest mia­rą wszech­rze­czy.

Tak rozu­mia­ny rela­ty­wizm miał­by zwra­cać naszą uwa­gę na oce­an róż­nych moty­wów i sądów two­rzo­nych przez ludz­kość. Spo­sób, w jaki widzi­my świat, jest zależ­ny nie tyl­ko od naszych psy­cho­lo­gicz­nych uwa­run­ko­wań, ale przede wszyst­kim od kul­tu­ry, któ­ra nas ukształ­to­wa­ła, wpa­ja­jąc nam okre­ślo­ne prze­ko­na­nia i spo­so­by myśle­nia. A jeśli tak, to rosz­cze­nie sobie pre­ten­sji do tego, by to wła­śnie nasz punkt widze­nia był pod wzglę­dem poznaw­czym wyróż­nio­ny i lep­szy od innych, wyda­je się mało uza­sad­nio­ne. To samo doty­czy zarów­no kul­tu­ry euro­pej­skiej, jak i innych kul­tur czy wspól­not. Jeśli rela­ty­wi­ści mają rację, to nikt nie może nicze­go usta­lić w spo­sób abso­lut­ny, obiek­tyw­ny i osta­tecz­ny, a więc nie­za­leż­nie od wła­snej per­spek­ty­wy.

Roz­strzy­gnię­cie, czy sta­no­wi­sko rela­ty­wi­zmu moż­na uza­sad­nić, jest klu­czo­we nie tyl­ko w osza­co­wa­niu naszych ambi­cji poznaw­czych, ale tak­że w okre­śle­niu, jaka jest natu­ra filo­zo­fii. Czy ma ona jedy­nie kata­lo­go­wać i opi­sy­wać róż­ne punk­ty widze­nia, czy też docie­rać do nie­pod­wa­żal­nej i obiek­tyw­nej praw­dy – praw­dy przez duże P? Uwa­ża­my, że są to pyta­nia nie­zwy­kle istot­ne i wła­śnie z tego powo­du łamy naj­now­sze­go nume­ru „F!” poświę­ca­my na zre­la­cjo­no­wa­nie spo­ru o rela­ty­wizm, przy­ta­cza­jąc na rzecz tego sta­no­wi­ska argu­men­ty, któ­re jako pierw­szy wyar­ty­ku­ło­wał Pro­ta­go­ras, oraz zarzu­ty for­mu­ło­wa­ne przez jego prze­ciw­ni­ków, któ­rym cier­pli­we sekun­du­ją Sokra­tes i Pla­ton.

Zachę­ca­my Was rów­nież do zwró­ce­nia uwa­gi na sta­łe dzia­ły cza­so­pi­sma, w któ­rych tym razem prze­czy­ta­cie m.in. o rela­ty­wi­stycz­nym eks­pe­ry­men­cie myślo­wym z kosmi­ta­mi w rolach głów­nych, fil­mie Przed­szko­lan­ka, etycz­nej ana­li­zie Meda­lio­nów Zofii Nał­kow­skiej oraz o tym, dla­cze­go w dys­ku­sji nale­ży ostroż­nie postę­po­wać z nie­któ­ry­mi dyle­ma­ta­mi. Dla nauczy­cie­li jak zwy­kle przy­go­to­wa­li­śmy obja­śnie­nie kolej­ne­go frag­men­tu pod­sta­wy pro­gra­mo­wej.

Filo­zo­fuj­cie (nie­za­leż­nie od wszyst­kie­go)!

Redak­cja


Zapraszamy do udziału w spotkaniach Klubu „Filozofuj!”. Zapowiedzi spotkań i relacje z dotychczasowych dyskusji są > tutaj.

Oso­by, któ­re chciał­by pomóc przy zor­ga­ni­zo­wa­niu spo­tka­nia Klu­bu „Filo­zo­fuj!” w swo­im mie­ście, zapra­sza­my do współ­pra­cy. Szcze­gó­ły > tutaj.



Down­lo­ad (PDF, 14.17MB)

Najnowszy numer można nabyć od 2 września w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2020 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Skomentuj

Kliknij, aby skomentować

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy