Numer

Filozofuj! 2021 nr 2 (38)

Wydaw­cą cza­so­pi­sma jest

Klik­nij, aby pobrać plik pdf nume­ru 2(38)/2021:

Zachęcamy do lektury!


Czy WIESZ, ŻE…

Down­lo­ad (PDF, 33.03MB)

Down­lo­ad (PDF, 33.03MB)

 


Redak­tor pro­wa­dzą­cy nume­ru: dr Piotr Biłgorajski

Podzię­ko­wa­nia za pra­cę nad nume­rem nale­żą się: Auto­rom tek­stów, Redak­to­rom, w szcze­gól­no­ści: Eli Droz­dow­skiej, Bła­że­jo­wi Gębu­rze, Mar­ci­no­wi Iwa­nic­kie­mu, Doro­cie Mon­kie­wicz-Cybul­skiej, Redak­to­rom języ­ko­wym: Alek­san­drze Sit­kie­wicz, Mar­ci­no­wi Gęsia­rzo­wi, Gra­fi­kom:  Nata­lii Bie­sia­dzie-Myszak, Pau­li­nie Bel­carz, Han­nie Byt­niew­skiej, Ewie Czar­nec­kiej, Mał­go­rza­cie Olesz­kie­wicz, Flo­ria­nen vinsi’Siegereith, Mał­go­rza­cie Uglik, Patry­cji Walesz­czak, Woj­cie­cho­wi Zie­liń­skie­mu, Spe­cja­li­stom DTP: Ada­mo­wi Doro­to­wi, Rober­to­wi Kryń­skie­mu, Patry­cji Walesz­czak, Naszym Hoj­nym Patro­nom, któ­rzy nas wspar­li w pro­jek­cie Patro­ni­te: Izie Bry­zik, Prze­mko­wi Czu­mie, Kac­pro­wi Dyr­dzie, Pio­tro­wi Elfin­ge­ro­wi, Mar­ci­no­wi Elsne­ro­wi, Pawe­ło­wi Fren­den­ber­go­wi, Paw­ło­wi Gła­zo­wi, Ada­mo­wi Hut­ni­kie­wi­czo­wi, Danie­lo­wi Kozie, Seba­stia­no­wi Łasa­jo­wi, Toma­szo­wi Pepliń­skie­mu, Okta­wii Popraw­skiej, Paw­ło­wi Sini­le, Toma­szo­wi Ste­piń­skie­mu, Jano­wi Swia­nie­wi­czo­wi, Zbi­gnie­wo­wi Sza­frań­co­wi, Mag­da­le­nie Szcze­ci­nie, Ani Wilk-Płasz­czyk, Józe­fo­wi Zono­wi. Rów­nież dzię­ki Wasze­mu wkła­do­wi moż­li­we było wyda­ne tego numeru.


Tabu, czy­li zakaz > Anna Dąbrow­ska
Nie ma spo­łe­czeństw czy spo­łecz­no­ści, w któ­rych nie obo­wią­zy­wa­ły­by żad­ne zaka­zy tabu­istycz­ne. Są one waż­ne ze wzglę­du na utrzy­ma­nie w rów­no­wa­dze sys­te­mu spo­łecz­ne­go, prze­strze­ga­nie zasad moral­nych, zapo­bie­ga­nie nie­po­trzeb­nym napięciom.

Poko­ra wobec mądro­ści tabu > Artur Szut­ta
Postę­po­we­mu czło­wie­ko­wi naszych cza­sów może się wyda­wać, że roz­wój moral­ny pole­ga (mię­dzy inny­mi) na prze­kra­cza­niu wsze­la­kich tabu, sta­no­wią­cych pozo­sta­łość po pry­mi­tyw­nej prze­szło­ści, w któ­rej naszym życiem kie­ro­wał „dzie­cię­cy” lęk przed tym, co „świę­te” lub „nie­czy­ste”. Czło­wiek świa­tły powi­nien kie­ro­wać się rozu­mem, barie­ry sta­no­wią­ce owoc irra­cjo­nal­ne­go obra­zu świa­ta nie powin­ny zaś ogra­ni­czać jego dzia­łań. Jed­nak­że czy ten obraz postę­pu moral­ne­go nie jest zbyt uproszczony?

Kalen­da­rium problemowe

Frag­ment z klasyka

Czy jest coś, cze­go nie powin­ni­śmy wie­dzieć? > Agniesz­ka Lek­ka-Kowa­lik
Zgod­nie z tzw. impe­ra­ty­wem Gali­le­usza moż­na badać wszyst­ko, cokol­wiek jest dostęp­ne meto­dom nauko­wym. Z racji bra­ku zain­te­re­so­wa­nia wspól­no­ty bada­czy czy ogra­ni­czeń finan­so­wych pew­ne tema­ty nie zosta­ją pod­ję­te, ale nie ma wie­dzy „zaka­za­nej”, bo wie­dza jest dobrem abso­lut­nym – zawsze, wszę­dzie i dla każ­de­go lepiej jest wie­dzieć, niż nie wie­dzieć. Namysł nad nauką jako dobrem dla czło­wie­ka zda­je się oczy­wi­stym przekonaniem.

Filo­zo­fia wobec tema­tów tabu > Piotr Bił­go­raj­ski
Tabu, czy­li kul­tu­ro­wy zakaz, to zło­żo­ne zja­wi­sko. W antro­po­lo­gii uwa­ża się, że doty­czy przed­mio­tów lub czyn­no­ści, któ­re powszech­nie budzą odra­zę i któ­rych nale­ży uni­kać pod groź­bą ostra­cy­zmu spo­łecz­ne­go. Przy­kła­dem jest kazi­rodz­two lub kani­ba­lizm. W innym sen­sie tabu odno­si się tak­że do tema­tów, któ­re z róż­nych wzglę­dów są pomi­ja­ne w dys­ku­sji. O ile więc przed­mio­ty i czyn­no­ści obję­te tabu to coś, cze­go ist­nie­nia przed­sta­wi­cie­le danej kul­tu­ry nie chcą, to tema­ty tabu doty­czą real­nych pro­ble­mów, o któ­rych woli się myśleć, że nie istnieją.

Kil­ka słów o sepul­kach… Czy­li o tym, o czym moż­na, a o czym nie nale­ży roz­ma­wiać na innych pla­ne­tach > Prze­my­sław Czu­ma
„Czym­że są owe sepul­ki?” – zapy­ta ktoś nie­zbyt zorien­to­wa­ny w niu­an­sach oby­cza­jo­wych form życia zamiesz­ku­ją­cych obce ukła­dy pla­ne­tar­ne. Odpo­wiedź wyda­je się dość oczy­wi­sta. Zgod­nie z wie­dzą zaczerp­nię­tą z Ency­klo­pe­dii Kosmicz­nej sepul­ki słu­żą do sepu­le­nia… „Jak­że­by ina­czej?” – chcia­ło­by się rzec ponie­wcza­sie. Czym zatem jest sepulenie?

Ta wstręt­na moral­ność? > Alek­san­der Tru­bi­ło­wicz
Chro­ni przed przy­kry­mi kon­se­kwen­cja­mi ule­gnię­cia poku­sie zje­dze­nia zbyt dłu­go otwar­te­go jogur­tu. Sta­no­wi pod­sta­wę głu­pich żar­tów, szcze­gól­nie zabaw­nych we wcze­snej mło­do­ści. Kie­dy myśli­my o nim w tego typu kon­tek­stach, może wyda­wać się znacz­nie mniej istot­ny niż emo­cje takie jak radość, złość czy strach. Ma jed­nak nie­ba­ga­tel­ne zna­cze­nie w naszym życiu, rów­nież moral­nym. Wstręt, bo o nim mowa, może znie­kształ­cać nasze osą­dy etycz­ne, a nawet moty­wo­wać do zbrod­ni. Czy może być tak­że sojusz­ni­kiem etyki?

Wywiad
Tam, gdzie wszy­scy myślą tak samo, nikt nie myśli napraw­dę > Wywiad z Antho­nym Wal­shem z Boise Sta­te Uni­ver­si­ty, jed­nym z waż­niej­szych znaw­ców pro­ble­ma­ty­ki tabu

Narzę­dzia filo­zo­fa
Eks­pe­ry­ment myślo­wy: Hełm Wszech­wie­dzy > Artur Szut­ta
Kurs logi­ki: #2. Kie­dy wnio­sko­wa­nie jest popraw­ne? > Krzysz­tof A. Wie­czo­rek
Gawę­dy o języ­ku: #19. Wil­ki w gąsz­czu gra­ma­tycz­nych odmian raz jesz­cze > Woj­ciech Żeła­niec
Mean­dry meta­fo­ry: #7. Hegel i jego inter­tek­stu­al­ne meta­fo­ry > Marek Hetmański

Filo­zo­fia w lite­ra­tu­rze
Huc­kle­ber­ry Finn i akra­zja odwró­co­na > Nata­sza Szutta

Saty­ra
Kola­cja bez tabu (zdal­na) > Piotr Bartula

Felie­ton
Köl­le Ala­af > Jacek Jaś­tal
Tęsk­no­ta za rajem utra­co­nym > Adam Grobler

Filo­zo­fia spo­łecz­na
Śnia­da­nie kon­ty­nen­tal­ne: #2. Gdzie są gra­ni­ce? > Tomasz Kubalica

Gre­ka i łaci­na z wiel­ki­mi kla­sy­ka­mi
Tabu > Michał Bizoń

Filo­zo­fia w szko­le
Cicho sza, to tabu. Sce­na­riusz lek­cji filo­zo­fii dla uczniów szkół pod­sta­wo­wych > Doro­ta Monkiewicz-Cybulska

Z pół­ki filo­zo­fa…
Zabu­rzo­ny umysł > Zbi­gniew Wró­blew­ski
Cywi­li­za­cja w two­rze­niu > Bła­żej Gębura

Nowo­ści wydawnicze

Filo­zo­fia w fil­mie
Pogo­rze­li­sko > Piotr Lipski

Filo­zo­fia z przy­mru­że­niem oka


Dro­dzy Czytelnicy,

Zaka­zy w życiu moral­nym i spo­łecz­nym zazwy­czaj nie mają dobrej pra­sy. Odczu­wa­my je na ogół jako arbi­tral­ne ogra­ni­cze­nie naszej wol­no­ści; coś, co tłu­mi nasz roz­wój i kre­atyw­ność. Wyda­je się jed­nak, że wszel­kie pró­by wyja­śnie­nia, czym one są i dla­cze­go w ogó­le się poja­wia­ją, sta­no­wią dzia­ła­nia nie­zwy­kle cen­ne. Pozwa­la­ją nam mieć nadzie­ję na to, że w ten spo­sób odkry­je­my kry­te­rium, któ­re umoż­li­wi odróż­nie­nie zaka­zów poży­tecz­nych od szko­dli­wych, a dzię­ki temu rów­nież sku­tecz­ne uni­ka­nie tych ostat­nich. Wie­my jed­nak, że pew­ne zaka­zy mają szcze­gól­ną natu­rę. Nie zawsze są wypo­wie­dzia­ne wprost, ale nie­zmien­nie obo­wią­zu­ją i sta­no­wią nie­wi­dzial­ną gra­ni­cę, poza któ­rą koń­czy się społeczeństwo.

Racjo­nal­ne podej­ście do roz­pa­try­wa­nia praw­dzi­we­go zna­cze­nia zja­wi­ska tabu nie wyklu­cza apro­ba­ty dla nie­któ­rych jego wcie­leń. To praw­da, że pew­ne z nich przy bliż­szej ana­li­zie wyda­ją się nie tyl­ko irra­cjo­nal­ne, ale wręcz szko­dli­we, i jako takie słusz­nie powin­ny być bez­względ­nie porzu­co­ne. War­to jed­nak dostrzec, że chy­ba nie­moż­li­wa jest kul­tu­ra, któ­ra nie posia­da­ła­by jakich­kol­wiek tabu, gdyż sta­no­wią one swo­je­go rodza­ju bez­piecz­ni­ki chro­nią­ce ją przed uni­ce­stwie­niem. Jeśli tak, to filo­zo­ficz­na reflek­sja nad poję­ciem tabu jest po pro­stu ana­li­zą funk­cji, jakie peł­ni dana kul­tu­ra, oraz jej nie­prze­kra­czal­nych granic.

Każ­da kul­tu­ra wyda­je się mieć swo­je tajem­ni­ce, ale rolą filo­zo­fii jest przy­naj­mniej pró­ba zro­zu­mie­nia, jaka jest ich gene­za oraz przede wszyst­kim czy ich utrzy­my­wa­nie przy życiu da się w jaki­kol­wiek spo­sób uza­sad­nić. Wyda­je się jed­nak, że przy roz­pa­try­wa­niu tych pro­ble­mów nale­ży uni­kać dwóch skraj­no­ści. Naiw­ne wyda­je się podej­ście, w myśl któ­re­go wszel­kie tabu powin­ny być znie­sio­ne, gdyż sta­wia­ło­by to pod zna­kiem zapy­ta­nia dal­sze ist­nie­nie okre­ślo­nej kul­tu­ry. Z kolei zaak­cep­to­wa­nie poglą­du gło­szą­ce­go, że tabu powin­no doty­czyć nie­mal wszyst­kie­go, pro­wa­dzi­ło­by do wytwo­rze­nia śro­do­wi­ska, w któ­rym trud­no było­by o auten­tycz­ny roz­wój jed­no­stek ludzkich.

Jeste­śmy prze­ko­na­ni, że zagad­nie­nie tabu zasłu­gu­je na to, żeby naświe­tlić je z wie­lu róż­nych per­spek­tyw. Nasi Auto­rzy przy­go­to­wa­li tek­sty doty­czą­ce m.in. filo­zo­ficz­nej ana­li­zy poję­cia tabu, pro­ble­mu zaka­za­nej wie­dzy, zna­cze­nia wstrę­tu w moral­no­ści, uję­cia tabu w twór­czo­ści Sta­ni­sła­wa Lema czy rze­czy nie­wy­po­wia­dal­nych w kul­tu­rze sta­ro­żyt­nej Gre­cji. W nume­rze znaj­dzie­cie rów­nież tek­sty ze sta­łych dzia­łów pisma: kalen­da­rium pro­ble­mo­we, recen­zje filo­zo­ficz­ne, kurs logi­ki, filo­zo­fię w lite­ra­tu­rze i w fil­mie, kolej­ne czę­ści cykli o meta­fo­rach i filo­zo­fii spo­łecz­nej oraz sce­na­riusz lekcji.

Nie łudzi­my się, że usta­le­nia zawar­te w nume­rze są nie­kon­tro­wer­syj­ne. Trud­no zresz­tą spo­dzie­wać się wśród filo­zo­fów zgod­nej odpo­wie­dzi na pyta­nie o praw­dzi­wą natu­rę tak zło­żo­ne­go i do pew­ne­go stop­nia tajem­ni­cze­go zja­wi­ska. Wie­rząc jed­nak w to, że w filo­zo­fii osta­tecz­nie wszyst­ko trze­ba roz­strzy­gać w poje­dyn­kę, zachę­ca­my Was do wyro­bie­nia sobie wła­sne­go poglą­du, bazu­jąc na naszych tekstach.

Redak­cja


Zapraszamy do udziału w spotkaniach Klubu „Filozofuj!”. Zapowiedzi spotkań i relacje z dotychczasowych dyskusji są > tutaj.

Oso­by, któ­re chciał­by pomóc przy zor­ga­ni­zo­wa­niu spo­tka­nia Klu­bu „Filo­zo­fuj!” w swo­im mie­ście, zapra­sza­my do współ­pra­cy. Szcze­gó­ły > tutaj.



Down­lo­ad (PDF, 33.03MB)

Najnowszy numer można nabyć od 1 lipca w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2021 można zamówić > tutaj.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy