Numer

Filozofuj! 2021 nr 2 (38)

Wydaw­cą cza­so­pi­sma jest

Klik­nij, aby pobrać plik pdf nume­ru 2(38)/2021:

Zachęcamy do lektury!


Czy WIESZ, ŻE…

Down­lo­ad (PDF, 33.03MB)

Down­lo­ad (PDF, 33.03MB)

 


Redak­tor pro­wa­dzą­cy nume­ru: dr Piotr Biłgorajski

Podzię­ko­wa­nia za pra­cę nad nume­rem nale­żą się: Auto­rom tek­stów, Redak­to­rom, w szcze­gól­no­ści: Eli Droz­dow­skiej, Bła­że­jo­wi Gębu­rze, Mar­ci­no­wi Iwa­nic­kie­mu, Doro­cie Mon­kie­wicz-Cybul­skiej, Redak­to­rom języ­ko­wym: Alek­san­drze Sit­kie­wicz, Mar­ci­no­wi Gęsia­rzo­wi, Gra­fi­kom:  Nata­lii Bie­sia­dzie-Myszak, Pau­li­nie Bel­carz, Han­nie Byt­niew­skiej, Ewie Czar­nec­kiej, Mał­go­rza­cie Olesz­kie­wicz, Flo­ria­nen vinsi’Siegereith, Mał­go­rza­cie Uglik, Patry­cji Walesz­czak, Woj­cie­cho­wi Zie­liń­skie­mu, Spe­cja­li­stom DTP: Ada­mo­wi Doro­to­wi, Rober­to­wi Kryń­skie­mu, Patry­cji Walesz­czak, Naszym Hoj­nym Patro­nom, któ­rzy nas wspar­li w pro­jek­cie Patro­ni­te: Izie Bry­zik, Prze­mko­wi Czu­mie, Kac­pro­wi Dyr­dzie, Pio­tro­wi Elfin­ge­ro­wi, Mar­ci­no­wi Elsne­ro­wi, Pawe­ło­wi Fren­den­ber­go­wi, Paw­ło­wi Gła­zo­wi, Ada­mo­wi Hut­ni­kie­wi­czo­wi, Danie­lo­wi Kozie, Seba­stia­no­wi Łasa­jo­wi, Toma­szo­wi Pepliń­skie­mu, Okta­wii Popraw­skiej, Paw­ło­wi Sini­le, Toma­szo­wi Ste­piń­skie­mu, Jano­wi Swia­nie­wi­czo­wi, Zbi­gnie­wo­wi Sza­frań­co­wi, Mag­da­le­nie Szcze­ci­nie, Ani Wilk-Płasz­czyk, Józe­fo­wi Zono­wi. Rów­nież dzię­ki Wasze­mu wkła­do­wi moż­li­we było wyda­ne tego numeru.


Tabu, czy­li zakaz > Anna Dąbrow­ska
Nie ma spo­łe­czeństw czy spo­łecz­no­ści, w któ­rych nie obo­wią­zy­wa­ły­by żad­ne zaka­zy tabu­istycz­ne. Są one waż­ne ze wzglę­du na utrzy­ma­nie w rów­no­wa­dze sys­te­mu spo­łecz­ne­go, prze­strze­ga­nie zasad moral­nych, zapo­bie­ga­nie nie­po­trzeb­nym napięciom.

Poko­ra wobec mądro­ści tabu > Artur Szut­ta
Postę­po­we­mu czło­wie­ko­wi naszych cza­sów może się wyda­wać, że roz­wój moral­ny pole­ga (mię­dzy inny­mi) na prze­kra­cza­niu wsze­la­kich tabu, sta­no­wią­cych pozo­sta­łość po pry­mi­tyw­nej prze­szło­ści, w któ­rej naszym życiem kie­ro­wał „dzie­cię­cy” lęk przed tym, co „świę­te” lub „nie­czy­ste”. Czło­wiek świa­tły powi­nien kie­ro­wać się rozu­mem, barie­ry sta­no­wią­ce owoc irra­cjo­nal­ne­go obra­zu świa­ta nie powin­ny zaś ogra­ni­czać jego dzia­łań. Jed­nak­że czy ten obraz postę­pu moral­ne­go nie jest zbyt uproszczony?

Kalen­da­rium problemowe

Frag­ment z klasyka

Czy jest coś, cze­go nie powin­ni­śmy wie­dzieć? > Agniesz­ka Lek­ka-Kowa­lik
Zgod­nie z tzw. impe­ra­ty­wem Gali­le­usza moż­na badać wszyst­ko, cokol­wiek jest dostęp­ne meto­dom nauko­wym. Z racji bra­ku zain­te­re­so­wa­nia wspól­no­ty bada­czy czy ogra­ni­czeń finan­so­wych pew­ne tema­ty nie zosta­ją pod­ję­te, ale nie ma wie­dzy „zaka­za­nej”, bo wie­dza jest dobrem abso­lut­nym – zawsze, wszę­dzie i dla każ­de­go lepiej jest wie­dzieć, niż nie wie­dzieć. Namysł nad nauką jako dobrem dla czło­wie­ka zda­je się oczy­wi­stym przekonaniem.

Filo­zo­fia wobec tema­tów tabu > Piotr Bił­go­raj­ski
Tabu, czy­li kul­tu­ro­wy zakaz, to zło­żo­ne zja­wi­sko. W antro­po­lo­gii uwa­ża się, że doty­czy przed­mio­tów lub czyn­no­ści, któ­re powszech­nie budzą odra­zę i któ­rych nale­ży uni­kać pod groź­bą ostra­cy­zmu spo­łecz­ne­go. Przy­kła­dem jest kazi­rodz­two lub kani­ba­lizm. W innym sen­sie tabu odno­si się tak­że do tema­tów, któ­re z róż­nych wzglę­dów są pomi­ja­ne w dys­ku­sji. O ile więc przed­mio­ty i czyn­no­ści obję­te tabu to coś, cze­go ist­nie­nia przed­sta­wi­cie­le danej kul­tu­ry nie chcą, to tema­ty tabu doty­czą real­nych pro­ble­mów, o któ­rych woli się myśleć, że nie istnieją.

Kil­ka słów o sepul­kach… Czy­li o tym, o czym moż­na, a o czym nie nale­ży roz­ma­wiać na innych pla­ne­tach > Prze­my­sław Czu­ma
„Czym­że są owe sepul­ki?” – zapy­ta ktoś nie­zbyt zorien­to­wa­ny w niu­an­sach oby­cza­jo­wych form życia zamiesz­ku­ją­cych obce ukła­dy pla­ne­tar­ne. Odpo­wiedź wyda­je się dość oczy­wi­sta. Zgod­nie z wie­dzą zaczerp­nię­tą z Ency­klo­pe­dii Kosmicz­nej sepul­ki słu­żą do sepu­le­nia… „Jak­że­by ina­czej?” – chcia­ło­by się rzec ponie­wcza­sie. Czym zatem jest sepulenie?

Ta wstręt­na moral­ność? > Alek­san­der Tru­bi­ło­wicz
Chro­ni przed przy­kry­mi kon­se­kwen­cja­mi ule­gnię­cia poku­sie zje­dze­nia zbyt dłu­go otwar­te­go jogur­tu. Sta­no­wi pod­sta­wę głu­pich żar­tów, szcze­gól­nie zabaw­nych we wcze­snej mło­do­ści. Kie­dy myśli­my o nim w tego typu kon­tek­stach, może wyda­wać się znacz­nie mniej istot­ny niż emo­cje takie jak radość, złość czy strach. Ma jed­nak nie­ba­ga­tel­ne zna­cze­nie w naszym życiu, rów­nież moral­nym. Wstręt, bo o nim mowa, może znie­kształ­cać nasze osą­dy etycz­ne, a nawet moty­wo­wać do zbrod­ni. Czy może być tak­że sojusz­ni­kiem etyki?

Wywiad
Tam, gdzie wszy­scy myślą tak samo, nikt nie myśli napraw­dę > Wywiad z Antho­nym Wal­shem z Boise Sta­te Uni­ver­si­ty, jed­nym z waż­niej­szych znaw­ców pro­ble­ma­ty­ki tabu

Narzę­dzia filo­zo­fa
Eks­pe­ry­ment myślo­wy: Hełm Wszech­wie­dzy > Artur Szut­ta
Kurs logi­ki: #2. Kie­dy wnio­sko­wa­nie jest popraw­ne? > Krzysz­tof A. Wie­czo­rek
Gawę­dy o języ­ku: #19. Wil­ki w gąsz­czu gra­ma­tycz­nych odmian raz jesz­cze > Woj­ciech Żeła­niec
Mean­dry meta­fo­ry: #7. Hegel i jego inter­tek­stu­al­ne meta­fo­ry > Marek Hetmański

Filo­zo­fia w lite­ra­tu­rze
Huc­kle­ber­ry Finn i akra­zja odwró­co­na > Nata­sza Szutta

Saty­ra
Kola­cja bez tabu (zdal­na) > Piotr Bartula

Felie­ton
Köl­le Ala­af > Jacek Jaś­tal
Tęsk­no­ta za rajem utra­co­nym > Adam Grobler

Filo­zo­fia spo­łecz­na
Śnia­da­nie kon­ty­nen­tal­ne: #2. Gdzie są gra­ni­ce? > Tomasz Kubalica

Gre­ka i łaci­na z wiel­ki­mi kla­sy­ka­mi
Tabu > Michał Bizoń

Filo­zo­fia w szko­le
Cicho sza, to tabu. Sce­na­riusz lek­cji filo­zo­fii dla uczniów szkół pod­sta­wo­wych > Doro­ta Monkiewicz-Cybulska

Z pół­ki filo­zo­fa…
Zabu­rzo­ny umysł > Zbi­gniew Wró­blew­ski
Cywi­li­za­cja w two­rze­niu > Bła­żej Gębura

Nowo­ści wydawnicze

Filo­zo­fia w fil­mie
Pogo­rze­li­sko > Piotr Lipski

Filo­zo­fia z przy­mru­że­niem oka


Dro­dzy Czytelnicy,

Zaka­zy w życiu moral­nym i spo­łecz­nym zazwy­czaj nie mają dobrej pra­sy. Odczu­wa­my je na ogół jako arbi­tral­ne ogra­ni­cze­nie naszej wol­no­ści; coś, co tłu­mi nasz roz­wój i kre­atyw­ność. Wyda­je się jed­nak, że wszel­kie pró­by wyja­śnie­nia, czym one są i dla­cze­go w ogó­le się poja­wia­ją, sta­no­wią dzia­ła­nia nie­zwy­kle cen­ne. Pozwa­la­ją nam mieć nadzie­ję na to, że w ten spo­sób odkry­je­my kry­te­rium, któ­re umoż­li­wi odróż­nie­nie zaka­zów poży­tecz­nych od szko­dli­wych, a dzię­ki temu rów­nież sku­tecz­ne uni­ka­nie tych ostat­nich. Wie­my jed­nak, że pew­ne zaka­zy mają szcze­gól­ną natu­rę. Nie zawsze są wypo­wie­dzia­ne wprost, ale nie­zmien­nie obo­wią­zu­ją i sta­no­wią nie­wi­dzial­ną gra­ni­cę, poza któ­rą koń­czy się społeczeństwo.

Racjo­nal­ne podej­ście do roz­pa­try­wa­nia praw­dzi­we­go zna­cze­nia zja­wi­ska tabu nie wyklu­cza apro­ba­ty dla nie­któ­rych jego wcie­leń. To praw­da, że pew­ne z nich przy bliż­szej ana­li­zie wyda­ją się nie tyl­ko irra­cjo­nal­ne, ale wręcz szko­dli­we, i jako takie słusz­nie powin­ny być bez­względ­nie porzu­co­ne. War­to jed­nak dostrzec, że chy­ba nie­moż­li­wa jest kul­tu­ra, któ­ra nie posia­da­ła­by jakich­kol­wiek tabu, gdyż sta­no­wią one swo­je­go rodza­ju bez­piecz­ni­ki chro­nią­ce ją przed uni­ce­stwie­niem. Jeśli tak, to filo­zo­ficz­na reflek­sja nad poję­ciem tabu jest po pro­stu ana­li­zą funk­cji, jakie peł­ni dana kul­tu­ra, oraz jej nie­prze­kra­czal­nych granic.

Każ­da kul­tu­ra wyda­je się mieć swo­je tajem­ni­ce, ale rolą filo­zo­fii jest przy­naj­mniej pró­ba zro­zu­mie­nia, jaka jest ich gene­za oraz przede wszyst­kim czy ich utrzy­my­wa­nie przy życiu da się w jaki­kol­wiek spo­sób uza­sad­nić. Wyda­je się jed­nak, że przy roz­pa­try­wa­niu tych pro­ble­mów nale­ży uni­kać dwóch skraj­no­ści. Naiw­ne wyda­je się podej­ście, w myśl któ­re­go wszel­kie tabu powin­ny być znie­sio­ne, gdyż sta­wia­ło­by to pod zna­kiem zapy­ta­nia dal­sze ist­nie­nie okre­ślo­nej kul­tu­ry. Z kolei zaak­cep­to­wa­nie poglą­du gło­szą­ce­go, że tabu powin­no doty­czyć nie­mal wszyst­kie­go, pro­wa­dzi­ło­by do wytwo­rze­nia śro­do­wi­ska, w któ­rym trud­no było­by o auten­tycz­ny roz­wój jed­no­stek ludzkich.

Jeste­śmy prze­ko­na­ni, że zagad­nie­nie tabu zasłu­gu­je na to, żeby naświe­tlić je z wie­lu róż­nych per­spek­tyw. Nasi Auto­rzy przy­go­to­wa­li tek­sty doty­czą­ce m.in. filo­zo­ficz­nej ana­li­zy poję­cia tabu, pro­ble­mu zaka­za­nej wie­dzy, zna­cze­nia wstrę­tu w moral­no­ści, uję­cia tabu w twór­czo­ści Sta­ni­sła­wa Lema czy rze­czy nie­wy­po­wia­dal­nych w kul­tu­rze sta­ro­żyt­nej Gre­cji. W nume­rze znaj­dzie­cie rów­nież tek­sty ze sta­łych dzia­łów pisma: kalen­da­rium pro­ble­mo­we, recen­zje filo­zo­ficz­ne, kurs logi­ki, filo­zo­fię w lite­ra­tu­rze i w fil­mie, kolej­ne czę­ści cykli o meta­fo­rach i filo­zo­fii spo­łecz­nej oraz sce­na­riusz lekcji.

Nie łudzi­my się, że usta­le­nia zawar­te w nume­rze są nie­kon­tro­wer­syj­ne. Trud­no zresz­tą spo­dzie­wać się wśród filo­zo­fów zgod­nej odpo­wie­dzi na pyta­nie o praw­dzi­wą natu­rę tak zło­żo­ne­go i do pew­ne­go stop­nia tajem­ni­cze­go zja­wi­ska. Wie­rząc jed­nak w to, że w filo­zo­fii osta­tecz­nie wszyst­ko trze­ba roz­strzy­gać w poje­dyn­kę, zachę­ca­my Was do wyro­bie­nia sobie wła­sne­go poglą­du, bazu­jąc na naszych tekstach.

Redak­cja


Zapraszamy do udziału w spotkaniach Klubu „Filozofuj!”. Zapowiedzi spotkań i relacje z dotychczasowych dyskusji są > tutaj.

Oso­by, któ­re chciał­by pomóc przy zor­ga­ni­zo­wa­niu spo­tka­nia Klu­bu „Filo­zo­fuj!” w swo­im mie­ście, zapra­sza­my do współ­pra­cy. Szcze­gó­ły > tutaj.



Down­lo­ad (PDF, 33.03MB)

Najnowszy numer można nabyć od 5 maja w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2021 można zamówić > tutaj.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Skomentuj

Kliknij, aby skomentować

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy