Numer

Filozofuj! 2021 nr 3 (39)

Wydaw­cą cza­so­pi­sma jest

Klik­nij, aby pobrać plik pdf nume­ru 3(39)/2021:

Zachęcamy do lektury!


Czy WIESZ, ŻE…

Down­lo­ad (PDF, 33.33MB)

 


Redak­tor pro­wa­dzą­cy nume­ru: prof. Krzysz­tof Wójtowicz

Podzię­ko­wa­nia za pra­cę nad nume­rem nale­żą się: Auto­rom tek­stów, Redak­to­rom, w szcze­gól­no­ści: Eli Droz­dow­skiej, Bła­że­jo­wi Gębu­rze, Mar­ci­no­wi Iwa­nic­kie­mu, Doro­cie Mon­kie­wicz-Cybul­skiej, Redak­to­rom języ­ko­wym: Alek­san­drze Sit­kie­wicz, Mar­ci­no­wi Gęsia­rzo­wi, Gra­fi­kom:  Nata­lii Bie­sia­dzie-Myszak, Pau­li­nie Bel­carz, Han­nie Byt­niew­skiej, Ewie Czar­nec­kiej, Flo­ria­nen vinsi’Siegereith, Annie Kory­zmie, Mał­go­rza­cie Uglik, Patry­cji Walesz­czak, Woj­cie­cho­wi Zie­liń­skie­mu, Spe­cja­li­stom DTP: Ada­mo­wi Doro­to­wi, Rober­to­wi Kryń­skie­mu, Patry­cji Walesz­czak, Naszym Hoj­nym Patro­nom, któ­rzy nas wspar­li w pro­jek­cie Patro­ni­te: Marii Boro­wy, Izie Bry­zik, Prze­mko­wi Czu­mie, Kac­pro­wi Dyr­dzie, Pio­tro­wi Elfin­ge­ro­wi, Paw­ło­wi Fren­den­ber­go­wi, Paw­ło­wi Gła­zo­wi, Ada­mo­wi Hut­ni­kie­wi­czo­wi, Danie­lo­wi Kozie, Seba­stia­no­wi Łasa­jo­wi, Micha­ło­wi Mar­ko­wi, Toma­szo­wi Pepliń­skie­mu, Okta­wii Popraw­skiej, Paw­ło­wi Sini­le, Toma­szo­wi Ste­piń­skie­mu, Jano­wi Swia­nie­wi­czo­wi, Zbi­gnie­wo­wi Sza­frań­co­wi, Mag­da­le­nie Szcze­ci­nie, Toma­szo­wi Szwe­do­wi, Ani Wilk-Płasz­czyk, Józe­fo­wi Zono­wi. Rów­nież dzię­ki Wasze­mu wkła­do­wi moż­li­we było wyda­ne tego numeru.


Tajem­ni­cze poję­cie nie­skoń­czo­no­ści > Krzysz­tof Wój­to­wicz
Poję­cie nie­skoń­czo­no­ści poja­wia się w wie­lu kon­tek­stach – w mate­ma­ty­ce, fizy­ce, filo­zo­fii, teo­lo­gii, lite­ra­tu­rze, sztu­ce. Jest poję­ciem tajem­ni­czym, do pew­ne­go stop­nia nie­uchwyt­nym – a kie­dy pró­bu­je­my sobie z nim pora­dzić, czę­sto popa­da­my w poję­cio­we trud­no­ści czy paradoksy.

Nie­skoń­czo­ność w mate­ma­ty­ce a teo­lo­gia > Roman Muraw­ski
Mate­ma­ty­ka i teo­lo­gia zda­ją się na pierw­szy rzut oka zupeł­nie róż­ny­mi, nie­ma­ją­cy­mi ze sobą nic wspól­ne­go dzie­dzi­na­mi. Oka­zu­je się jed­nak, że to nie do koń­ca prawda.

Nie­skoń­czo­ność i nie­skoń­czo­no­ści > Woj­ciech Żeła­niec
„Wszyst­kie zwie­rzę­ta są rów­ne, ale nie­któ­re są rów­niej­sze” (Geo­r­ge Orwell).

Para­doks Sko­le­ma > Jerzy Pogo­now­ski
Logi­ka pierw­sze­go rzę­du ma wie­le poży­tecz­nych wła­sno­ści deduk­cyj­nych, ale w jej języ­ku nie jest moż­li­we wyra­że­nie nie­któ­rych waż­nych pojęć mate­ma­tycz­nych, np. poję­cia nie­skoń­czo­no­ści lub cią­gło­ści, gdyż wyma­ga to kwan­ty­fi­ka­cji odno­szą­cej się do funk­cji i zbio­rów, a nie kwan­ty­fi­ka­cji jedy­nie po indy­wi­du­ach. Nie­sprzecz­na teo­ria w języ­ku tej logi­ki ma mode­le, któ­re mogą się zna­czą­co róż­nić mię­dzy sobą. W szcze­gól­no­ści teo­ria mno­go­ści sfor­mu­ło­wa­na w takim języ­ku doty­czy róż­nych uni­wer­sów zbio­rów, co prze­kła­da się na rela­tyw­ność nie­któ­rych pojęć tej teo­rii, nazy­wa­ną para­dok­sem Skolema.

Czy zacho­wu­je­my się racjo­nal­nie, gdy w grę wcho­dzi nie­skoń­czo­ność? > Anna Wój­to­wicz
Jeśli uzna­my, że dzię­ki wie­rze w Boga może­my zyskać życie wiecz­ne i że ma ono war­tość nie­skoń­czo­ną, to wystar­czy zało­żyć, że ist­nie­nie Boga jest moż­li­we, aby jedy­ną racjo­nal­ną decy­zją była wia­ra w Boga. Jest to jed­nak argu­ment, któ­ry wie­lu ludzi odrzuca.

Nie­skoń­czo­ność w fizy­ce? > Marek Kuś
Odrzu­ce­nie nie­skoń­czo­no­ści mate­ma­tycz­nych pozba­wia nas w zasa­dzie całe­go apa­ra­tu fizy­ki teo­re­tycz­nej (np. rów­nań róż­nicz­ko­wych, geo­me­trii roz­ma­ito­ści, teo­rii grup cią­głych i wie­lu, wie­lu innych). Ponad­to wie­le wyni­ków (zgod­nych z doświad­cze­niem), np. w fizy­ce sta­ty­stycz­nej i ter­mo­dy­na­mi­ce, fizy­ce przejść fazo­wych, uzy­sku­je­my tyl­ko przy zało­że­niach takich jak „gra­ni­ca ter­mo­dy­na­micz­na” (licz­ba czą­stek w ukła­dzie i jego obję­tość dążą do nieskończoności).

Biblio­te­ka Babel czy nie­bo Pla­to­na? > Anna Chęć­ka
Idea nie­skoń­czo­no­ści znaj­du­je w sztu­ce tak wdzięcz­ną part­ner­kę, że opi­so­wi ich rela­cji moż­na by poświę­cić książ­kę. Oto kil­ka zależ­no­ści mię­dzy two­rze­niem, odbio­rem sztu­ki i nostal­gią za bez­kre­sem, któ­re sta­no­wią nie­wy­czer­pal­ne źró­dło refleksji.

Od punk­tu do nie­skoń­czo­no­ści > Jakub Jer­naj­czyk
Punkt nie ma dłu­go­ści, sze­ro­ko­ści ani głę­bo­ko­ści; punkt ma wymiar zero­wy. Jak zatem pro­sta – coś co posia­da dłu­gość (choć nie posia­da sze­ro­ko­ści) – może być zło­żo­na z bez­wy­mia­ro­wych punktów?

Wywiad
W teo­rii mno­go­ści moż­na widzieć źró­dło całe­go świa­ta > Wywiad ze Sta­ni­sła­wem Kra­jew­skim, wybit­nym znaw­cą filo­zo­fii matematyki

Narzę­dzia filo­zo­fa
Eks­pe­ry­ment myślo­wy: Bez nie­skoń­czo­no­ści ani rusz > Artur Szut­ta
Kurs logi­ki: #3. Wyni­ka­nie i jego wła­sno­ści > Krzysz­tof A. Wie­czo­rek
Mean­dry meta­fo­ry: #8. Nie­tz­sche o zuży­wa­niu się meta­for > Marek Hetmański

Filo­zo­fia w lite­ra­tu­rze
Dżu­ma – o tym, czy moral­ni świę­ci nada­ją się na przy­ja­ciół > Nata­sza Szutta

Saty­ra
Hor­ror Infi­ni­tum > Piotr Bartula

Felie­ton
Cykle nie­skoń­czo­no­ści > Jacek Jaś­tal
Nie­koń­czą­ce się poszu­ki­wa­nia > Adam Grobler

Filo­zo­fia spo­łecz­na
Śnia­da­nie kon­ty­nen­tal­ne: #3. Maso­we pre­ten­sje mas > Tomasz Kubalica

Gre­ka i łaci­na z wiel­ki­mi kla­sy­ka­mi
Nie­skoń­czo­ność > Michał Bizoń

Filo­zo­fia w szko­le
Bez począt­ku i koń­ca. Sce­na­riusz lek­cji filo­zo­fii dla uczniów szkół pod­sta­wo­wych > Doro­ta Monkiewicz-Cybulska

Filo­zo­fia w fil­mie
Dzień Świ­sta­ka > Piotr Lipski

Z pół­ki filozofa…

Nowo­ści wydaw­ni­cze
Rewol­ta macha­bej­ska – czy­li rzecz o wier­no­ści wyzna­wa­nym zasa­dom > Jan Kłos
Reli­gia ewo­lu­cyj­na > Zbi­gniew Wróblewski

Gdzie na stu­dia filo­zo­ficz­ne? Doda­tek matu­ral­ny 2021

Filo­zo­fia z przy­mru­że­niem oka


Dro­dzy Czytelnicy,

choć o więk­szo­ści pojęć filo­zo­ficz­nych moż­na powie­dzieć, bez wzbu­dza­nia przy tym więk­szych kon­tro­wer­sji, że opor­nie reagu­ją na pró­by ana­li­zy, to bez wąt­pie­nia w ran­kin­gu naj­bar­dziej pro­ble­ma­tycz­nych idei pierw­sze miej­sce musia­ła­by zająć nie­skoń­czo­ność. Jako skoń­czo­ne pod­mio­ty pozna­ją­ce musi­my uznać swo­je ogra­ni­cze­nia: to, że pozna­je­my w spo­sób aspek­tyw­ny, i fakt, iż nie­po­dziel­ną wła­dzę nad nami spra­wu­je czas. W tym kon­tek­ście ocze­ki­wa­nie na ade­kwat­ne uję­cie natu­ry nie­skoń­czo­no­ści i zamknię­cie jej w gra­ni­cach tre­ści poję­cia wyda­je się wręcz abso­lut­ną naiwnością.

Być może jed­nak sytu­acja nie jest aż tak bez­na­dziej­na i moż­li­we są przy­naj­mniej pew­ne przy­bli­że­nia, któ­re są w sta­nie oddać naj­bar­dziej pod­sta­wo­we intu­icje, któ­re wią­że­my z ideą nie­skoń­czo­no­ści. Gdy­by było ina­czej, nie mogli­by­śmy w ogó­le roz­wa­żać pro­ble­mu ewen­tu­al­ne­go ist­nie­nia nie­skoń­czo­ne­go umy­słu, natu­ry zbio­rów będą­cych w cen­trum zain­te­re­so­wa­nia teo­rii mno­go­ści czy też nie potra­fi­li­by­śmy traf­nie ująć pyta­nia o moż­li­wość nie­skoń­czo­ne­go postę­pu w nauce. Oczy­wi­ście bar­dzo trud­no odgad­nąć, jak wyglą­da­ła­by filo­zo­fia, gdy­by­śmy „uwol­ni­li” ją od wyczer­pu­ją­ce­go nasze umy­sły cię­ża­ru nie­skoń­czo­no­ści, ale z pew­no­ścią była­by czymś o wie­le uboż­szym i żało­śnie prze­wi­dy­wal­nym. A moż­na prze­cież stać na sta­no­wi­sku, że w filo­zo­fii naj­więk­szą satys­fak­cję daje wła­śnie mie­rze­nie się z pro­ble­ma­mi, któ­re zda­ją się nas przerastać.

Wyso­ki sto­pień trud­no­ści jakie­goś przed­się­wzię­cia nie jest więc wystar­cza­ją­cym powo­dem, żeby nie podej­mo­wać wyzwa­nia, dla­te­go aktu­al­ny numer F! poświę­ca­my wła­śnie idei nie­skoń­czo­no­ści. Sądzi­my bowiem, że nawet gdy­by pró­ba zro­zu­mie­nia tego poję­cia mia­ła zakoń­czyć się poraż­ką, to i tak była­by już jakimś kro­kiem wyko­na­nym na rzecz bar­dziej ade­kwat­ne­go zro­zu­mie­nia bada­ne­go feno­me­nu. W nume­rze znaj­dzie­cie tek­sty poświę­co­ne róż­nym rejo­nom dys­ku­sji z nie­skoń­czo­no­ścią w roli głów­nej; pro­po­nu­je­my Wam podróż po szla­kach cha­rak­te­ry­stycz­nych przede wszyst­kim dla filo­zo­fii mate­ma­ty­ki i teo­rii mno­go­ści, ale rów­nież filo­zo­fii reli­gii czy też last, but not least filo­zo­fii sztu­ki. Pole­ca­my rów­nież sta­łe dzia­ły pisma: filo­zo­fię w fil­mie, filo­zo­fię w lite­ra­tu­rze, kolej­ne odsło­ny felie­to­nów, a tak­że recen­zje ksią­żek filo­zo­ficz­nych. Filo­zo­fuj­cie (bez końca)!

Redak­cja


Zapraszamy do udziału w spotkaniach Klubu „Filozofuj!”. Zapowiedzi spotkań i relacje z dotychczasowych dyskusji są > tutaj.

Oso­by, któ­re chciał­by pomóc przy zor­ga­ni­zo­wa­niu spo­tka­nia Klu­bu „Filo­zo­fuj!” w swo­im mie­ście, zapra­sza­my do współ­pra­cy. Szcze­gó­ły > tutaj.



Down­lo­ad (PDF, 33.33MB)

Najnowszy numer można nabyć od 1 września w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2021 można zamówić > tutaj.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy