Numer

Filozofuj! 2021 nr 3 (39)

Wydaw­cą cza­so­pi­sma jest

Klik­nij, aby pobrać plik pdf nume­ru 3(39)/2021:


Zamów teraz w wersji papierowej


Zachęcamy do lektury!


Czy WIESZ, ŻE…

Down­lo­ad (PDF, 33.33MB)

 


Redak­tor pro­wa­dzą­cy nume­ru: prof. Krzysz­tof Wójtowicz

Podzię­ko­wa­nia za pra­cę nad nume­rem nale­żą się: Auto­rom tek­stów, Redak­to­rom, w szcze­gól­no­ści: Eli Droz­dow­skiej, Bła­że­jo­wi Gębu­rze, Mar­ci­no­wi Iwa­nic­kie­mu, Doro­cie Mon­kie­wicz-Cybul­skiej, Redak­to­rom języ­ko­wym: Alek­san­drze Sit­kie­wicz, Mar­ci­no­wi Gęsia­rzo­wi, Gra­fi­kom:  Nata­lii Bie­sia­dzie-Myszak, Pau­li­nie Bel­carz, Han­nie Byt­niew­skiej, Ewie Czar­nec­kiej, Flo­ria­nen vinsi’Siegereith, Annie Kory­zmie, Mał­go­rza­cie Uglik, Patry­cji Walesz­czak, Woj­cie­cho­wi Zie­liń­skie­mu, Spe­cja­li­stom DTP: Ada­mo­wi Doro­to­wi, Rober­to­wi Kryń­skie­mu, Patry­cji Walesz­czak, Naszym Hoj­nym Patro­nom, któ­rzy nas wspar­li w pro­jek­cie Patro­ni­te: Marii Boro­wy, Izie Bry­zik, Prze­mko­wi Czu­mie, Kac­pro­wi Dyr­dzie, Pio­tro­wi Elfin­ge­ro­wi, Paw­ło­wi Fren­den­ber­go­wi, Paw­ło­wi Gła­zo­wi, Ada­mo­wi Hut­ni­kie­wi­czo­wi, Danie­lo­wi Kozie, Seba­stia­no­wi Łasa­jo­wi, Micha­ło­wi Mar­ko­wi, Toma­szo­wi Pepliń­skie­mu, Okta­wii Popraw­skiej, Paw­ło­wi Sini­le, Toma­szo­wi Ste­piń­skie­mu, Jano­wi Swia­nie­wi­czo­wi, Zbi­gnie­wo­wi Sza­frań­co­wi, Mag­da­le­nie Szcze­ci­nie, Toma­szo­wi Szwe­do­wi, Ani Wilk-Płasz­czyk, Józe­fo­wi Zono­wi. Rów­nież dzię­ki Wasze­mu wkła­do­wi moż­li­we było wyda­ne tego numeru.


Tajem­ni­cze poję­cie nie­skoń­czo­no­ści > Krzysz­tof Wój­to­wicz
Poję­cie nie­skoń­czo­no­ści poja­wia się w wie­lu kon­tek­stach – w mate­ma­ty­ce, fizy­ce, filo­zo­fii, teo­lo­gii, lite­ra­tu­rze, sztu­ce. Jest poję­ciem tajem­ni­czym, do pew­ne­go stop­nia nie­uchwyt­nym – a kie­dy pró­bu­je­my sobie z nim pora­dzić, czę­sto popa­da­my w poję­cio­we trud­no­ści czy paradoksy.

Nie­skoń­czo­ność w mate­ma­ty­ce a teo­lo­gia > Roman Muraw­ski
Mate­ma­ty­ka i teo­lo­gia zda­ją się na pierw­szy rzut oka zupeł­nie róż­ny­mi, nie­ma­ją­cy­mi ze sobą nic wspól­ne­go dzie­dzi­na­mi. Oka­zu­je się jed­nak, że to nie do koń­ca prawda.

Nie­skoń­czo­ność i nie­skoń­czo­no­ści > Woj­ciech Żeła­niec
„Wszyst­kie zwie­rzę­ta są rów­ne, ale nie­któ­re są rów­niej­sze” (Geo­r­ge Orwell).

Para­doks Sko­le­ma > Jerzy Pogo­now­ski
Logi­ka pierw­sze­go rzę­du ma wie­le poży­tecz­nych wła­sno­ści deduk­cyj­nych, ale w jej języ­ku nie jest moż­li­we wyra­że­nie nie­któ­rych waż­nych pojęć mate­ma­tycz­nych, np. poję­cia nie­skoń­czo­no­ści lub cią­gło­ści, gdyż wyma­ga to kwan­ty­fi­ka­cji odno­szą­cej się do funk­cji i zbio­rów, a nie kwan­ty­fi­ka­cji jedy­nie po indy­wi­du­ach. Nie­sprzecz­na teo­ria w języ­ku tej logi­ki ma mode­le, któ­re mogą się zna­czą­co róż­nić mię­dzy sobą. W szcze­gól­no­ści teo­ria mno­go­ści sfor­mu­ło­wa­na w takim języ­ku doty­czy róż­nych uni­wer­sów zbio­rów, co prze­kła­da się na rela­tyw­ność nie­któ­rych pojęć tej teo­rii, nazy­wa­ną para­dok­sem Skolema.

Czy zacho­wu­je­my się racjo­nal­nie, gdy w grę wcho­dzi nie­skoń­czo­ność? > Anna Wój­to­wicz
Jeśli uzna­my, że dzię­ki wie­rze w Boga może­my zyskać życie wiecz­ne i że ma ono war­tość nie­skoń­czo­ną, to wystar­czy zało­żyć, że ist­nie­nie Boga jest moż­li­we, aby jedy­ną racjo­nal­ną decy­zją była wia­ra w Boga. Jest to jed­nak argu­ment, któ­ry wie­lu ludzi odrzuca.

Nie­skoń­czo­ność w fizy­ce? > Marek Kuś
Odrzu­ce­nie nie­skoń­czo­no­ści mate­ma­tycz­nych pozba­wia nas w zasa­dzie całe­go apa­ra­tu fizy­ki teo­re­tycz­nej (np. rów­nań róż­nicz­ko­wych, geo­me­trii roz­ma­ito­ści, teo­rii grup cią­głych i wie­lu, wie­lu innych). Ponad­to wie­le wyni­ków (zgod­nych z doświad­cze­niem), np. w fizy­ce sta­ty­stycz­nej i ter­mo­dy­na­mi­ce, fizy­ce przejść fazo­wych, uzy­sku­je­my tyl­ko przy zało­że­niach takich jak „gra­ni­ca ter­mo­dy­na­micz­na” (licz­ba czą­stek w ukła­dzie i jego obję­tość dążą do nieskończoności).

Biblio­te­ka Babel czy nie­bo Pla­to­na? > Anna Chęć­ka
Idea nie­skoń­czo­no­ści znaj­du­je w sztu­ce tak wdzięcz­ną part­ner­kę, że opi­so­wi ich rela­cji moż­na by poświę­cić książ­kę. Oto kil­ka zależ­no­ści mię­dzy two­rze­niem, odbio­rem sztu­ki i nostal­gią za bez­kre­sem, któ­re sta­no­wią nie­wy­czer­pal­ne źró­dło refleksji.

Od punk­tu do nie­skoń­czo­no­ści > Jakub Jer­naj­czyk
Punkt nie ma dłu­go­ści, sze­ro­ko­ści ani głę­bo­ko­ści; punkt ma wymiar zero­wy. Jak zatem pro­sta – coś co posia­da dłu­gość (choć nie posia­da sze­ro­ko­ści) – może być zło­żo­na z bez­wy­mia­ro­wych punktów?

Wywiad
W teo­rii mno­go­ści moż­na widzieć źró­dło całe­go świa­ta > Wywiad ze Sta­ni­sła­wem Kra­jew­skim, wybit­nym znaw­cą filo­zo­fii matematyki

Narzę­dzia filo­zo­fa
Eks­pe­ry­ment myślo­wy: Bez nie­skoń­czo­no­ści ani rusz > Artur Szut­ta
Kurs logi­ki: #3. Wyni­ka­nie i jego wła­sno­ści > Krzysz­tof A. Wie­czo­rek
Mean­dry meta­fo­ry: #8. Nie­tz­sche o zuży­wa­niu się meta­for > Marek Hetmański

Filo­zo­fia w lite­ra­tu­rze
Dżu­ma – o tym, czy moral­ni świę­ci nada­ją się na przy­ja­ciół > Nata­sza Szutta

Saty­ra
Hor­ror Infi­ni­tum > Piotr Bartula

Felie­ton
Cykle nie­skoń­czo­no­ści > Jacek Jaś­tal
Nie­koń­czą­ce się poszu­ki­wa­nia > Adam Grobler

Filo­zo­fia spo­łecz­na
Śnia­da­nie kon­ty­nen­tal­ne: #3. Maso­we pre­ten­sje mas > Tomasz Kubalica

Gre­ka i łaci­na z wiel­ki­mi kla­sy­ka­mi
Nie­skoń­czo­ność > Michał Bizoń

Filo­zo­fia w szko­le
Bez począt­ku i koń­ca. Sce­na­riusz lek­cji filo­zo­fii dla uczniów szkół pod­sta­wo­wych > Doro­ta Monkiewicz-Cybulska

Filo­zo­fia w fil­mie
Dzień Świ­sta­ka > Piotr Lipski

Z pół­ki filozofa…

Nowo­ści wydaw­ni­cze
Rewol­ta macha­bej­ska – czy­li rzecz o wier­no­ści wyzna­wa­nym zasa­dom > Jan Kłos
Reli­gia ewo­lu­cyj­na > Zbi­gniew Wróblewski

Gdzie na stu­dia filo­zo­ficz­ne? Doda­tek matu­ral­ny 2021

Filo­zo­fia z przy­mru­że­niem oka


Dro­dzy Czytelnicy,

choć o więk­szo­ści pojęć filo­zo­ficz­nych moż­na powie­dzieć, bez wzbu­dza­nia przy tym więk­szych kon­tro­wer­sji, że opor­nie reagu­ją na pró­by ana­li­zy, to bez wąt­pie­nia w ran­kin­gu naj­bar­dziej pro­ble­ma­tycz­nych idei pierw­sze miej­sce musia­ła­by zająć nie­skoń­czo­ność. Jako skoń­czo­ne pod­mio­ty pozna­ją­ce musi­my uznać swo­je ogra­ni­cze­nia: to, że pozna­je­my w spo­sób aspek­tyw­ny, i fakt, iż nie­po­dziel­ną wła­dzę nad nami spra­wu­je czas. W tym kon­tek­ście ocze­ki­wa­nie na ade­kwat­ne uję­cie natu­ry nie­skoń­czo­no­ści i zamknię­cie jej w gra­ni­cach tre­ści poję­cia wyda­je się wręcz abso­lut­ną naiwnością.

Być może jed­nak sytu­acja nie jest aż tak bez­na­dziej­na i moż­li­we są przy­naj­mniej pew­ne przy­bli­że­nia, któ­re są w sta­nie oddać naj­bar­dziej pod­sta­wo­we intu­icje, któ­re wią­że­my z ideą nie­skoń­czo­no­ści. Gdy­by było ina­czej, nie mogli­by­śmy w ogó­le roz­wa­żać pro­ble­mu ewen­tu­al­ne­go ist­nie­nia nie­skoń­czo­ne­go umy­słu, natu­ry zbio­rów będą­cych w cen­trum zain­te­re­so­wa­nia teo­rii mno­go­ści czy też nie potra­fi­li­by­śmy traf­nie ująć pyta­nia o moż­li­wość nie­skoń­czo­ne­go postę­pu w nauce. Oczy­wi­ście bar­dzo trud­no odgad­nąć, jak wyglą­da­ła­by filo­zo­fia, gdy­by­śmy „uwol­ni­li” ją od wyczer­pu­ją­ce­go nasze umy­sły cię­ża­ru nie­skoń­czo­no­ści, ale z pew­no­ścią była­by czymś o wie­le uboż­szym i żało­śnie prze­wi­dy­wal­nym. A moż­na prze­cież stać na sta­no­wi­sku, że w filo­zo­fii naj­więk­szą satys­fak­cję daje wła­śnie mie­rze­nie się z pro­ble­ma­mi, któ­re zda­ją się nas przerastać.

Wyso­ki sto­pień trud­no­ści jakie­goś przed­się­wzię­cia nie jest więc wystar­cza­ją­cym powo­dem, żeby nie podej­mo­wać wyzwa­nia, dla­te­go aktu­al­ny numer F! poświę­ca­my wła­śnie idei nie­skoń­czo­no­ści. Sądzi­my bowiem, że nawet gdy­by pró­ba zro­zu­mie­nia tego poję­cia mia­ła zakoń­czyć się poraż­ką, to i tak była­by już jakimś kro­kiem wyko­na­nym na rzecz bar­dziej ade­kwat­ne­go zro­zu­mie­nia bada­ne­go feno­me­nu. W nume­rze znaj­dzie­cie tek­sty poświę­co­ne róż­nym rejo­nom dys­ku­sji z nie­skoń­czo­no­ścią w roli głów­nej; pro­po­nu­je­my Wam podróż po szla­kach cha­rak­te­ry­stycz­nych przede wszyst­kim dla filo­zo­fii mate­ma­ty­ki i teo­rii mno­go­ści, ale rów­nież filo­zo­fii reli­gii czy też last, but not least filo­zo­fii sztu­ki. Pole­ca­my rów­nież sta­łe dzia­ły pisma: filo­zo­fię w fil­mie, filo­zo­fię w lite­ra­tu­rze, kolej­ne odsło­ny felie­to­nów, a tak­że recen­zje ksią­żek filo­zo­ficz­nych. Filo­zo­fuj­cie (bez końca)!

Redak­cja


Zapraszamy do udziału w spotkaniach Klubu „Filozofuj!”. Zapowiedzi spotkań i relacje z dotychczasowych dyskusji są > tutaj.

Oso­by, któ­re chciał­by pomóc przy zor­ga­ni­zo­wa­niu spo­tka­nia Klu­bu „Filo­zo­fuj!” w swo­im mie­ście, zapra­sza­my do współ­pra­cy. Szcze­gó­ły > tutaj.



Down­lo­ad (PDF, 33.33MB)

Najnowszy numer można nabyć od 1 września w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2021 można zamówić > tutaj.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Skomentuj

Kliknij, aby skomentować

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy