Wydawcą czasopisma jest
Kliknij, aby pobrać plik pdf numeru 4(64)/2025:
Zachęcamy do lektury!
Czy WIESZ, ŻE…
- najnowszy numer można kupić także w Empiku, Świecie Prasy, Inmedio, Relay (więcej na ten temat > tutaj)?
- z każdego egzemplarza kupionego w Empiku, Świecie Prasy, Ruchu, Inmedio, Relay redakcja otrzymuje tylko ok. 50% kwoty, którą płacisz?
- możesz dostawać „Filozofuj!” na wskazany adres zanim trafią do dystrybucji w Empikach?
- kupując „Filozofuj!” w prenumeracie płacisz tyle samo, co w Empiku, ale otrzymujesz egzemplarz niemal bezpośrednio z drukarni?
- dzięki prenumeracie możemy planować rozwój i budżet z wyprzedzeniem?
Redaktor prowadzący numeru: dr Bartosz Wcisło
Podziękowania za pracę nad numerem „Logiki nieklasyczne” należą się:
- Autorom tekstów, Redaktorom, w szczególności: Piotrowi Biłgorajskiemu, Elżbiecie Drozdowskiej, Błażejowi Gęburze, Robertowi Kryńskiemu, Antoniemu Bajowi (sekretarz redakcji), Arturowi Szuttcie (redaktor naczelny), Nataszy Szuttcie.
- Grafikom: Paulinie Belcarz, Natalii Biesiadzie-Myszak, Lubomirze Platcie, Małgorzacie Uglik, Wojtkowi WU Zielińskiemu, Agnieszce Zaniewskiej.
- Specjalistom DTP: Adamowi Dorotowi, Robertowi Kryńskiemu, Marcie Szajdzińskiej, Partycji Waleszczak.
- Naszym Hojnym Patronom, którzy nas wsparli w projekcie Patronite: Annie Bentyn, Katarzynie Frąckiewicz, Jackowi Kurzepie, Małgorzacie Laskowskiej, Sebastianowi Łasajowi, Tymoteuszowi Ogłazie, Ewelinie Sobieszuk, Janowi Swianiewiczowi, Marcie Wejman, MarkowiJankowi, Szymonowi Barysowi, Milenie Bartoszewskiej, Wojciechowi Malickiemu, Tomaszowi Stepinskiemu, tomcjowi, Dorocie Klos, Pawłowi Fluntowi, Marcinowi Sztanderskiemu, Michałowi Markowi. Również dzięki Waszemu wkładowi możliwe było wydanie tego numeru.
Spis treści numeru Logiki nieklasyczne:
Logika klasyczna i jej wybrani rywale » Tomasz Jarmużek
Logika modalna » Michał Zawidzki
Poza koniecznością i możliwością » Anna Karczewska
Paradoksy logiki i logiki paradoksów » Michał Walicki
Logika klasyczna a logika niemonotoniczna » Anna Wójtowicz
Prawda i inne wartości logiczne » Elżbieta Drozdowska
Logika deontyczna » Piotr Kulicki
Logika klasyczna jest poprawna, ale niewystarczająca » Andrzej Indrzejczak
Narzędzia filozofa
Eksperyment myślowy: Bożęta i logika intuicjonistyczna » Artur Szutta we współpracy z GPT
Wokół tematu
„Wilk w owczej skórze”. Kiedy logika wyraża zbyt wiele? » Maciej Hałapacz
Filozofia nauki
Wielkie eksperymenty myślowe w fizyce: Dialog 4. Paradoks bliźniąt i względność czasu » Andrzej Łukasik
Inteligencja sztuczna, czyli jaka? » Paweł Stacewicz
Filozofia w filmie
Człowiek, który poznał nieskończoność » Piotr Lipski
Felieton
Logika robi różnicę! » Jacek Jaśtal
Logika się kłania » Adam Grobler
Dwuwartościowość i ekstensjonalność jako kryteria logiki klasycznej » Jan Woleński
Satyra
Ujawnienie orientacji logicznej » Piotr Bartula
Artykuł sponsorowany
Filozofia na UMCS-ie – wspólnota myślenia, przestrzeń dialogu
Z półki filozofa…
Niepokoje ludzkie » Michał Zembrzuski
Myśl jak filozof » Zbigniew Wróblewski
Filozofia w szkole
Czy może być zarówno to, jak i tamto? » Dorota Monkiewicz
Drodzy Czytelnicy,
we wprowadzeniu do rozdziału o logikach nieklasycznych w swojej ważnej monografii „Philosophy of Logics” Susan Haack stwierdza, że opozycja „logika klasyczna – logiki nieklasyczne” może sugerować, że ta pierwsza jest starym, szacownym fundamentem, a te drugie jedynie jakąś nowinką. Nie powinniśmy jednak zapominać, że jeszcze nie tak dawno to, co obecnie zwiemy „logiką klasyczną”, samo było egzotyczne.
Początek współczesnej logiki wiąże się z publikacją w 1879 r. Begriffsschrift Fregego. Jednak przez ponad dwa tysiące lat za logikę klasyczną uchodziła logika Arystotelesa. Jeszcze w 1800 r. Kant twierdził, że logika jest nauką pełną, skończoną we wszelkich szczegółach, i że nic już nie da się do niej dodać. Tymczasem niecałe 100 lat później dokonała się w niej rewolucja.
Nie możemy wykluczyć, że nas też może coś takiego czekać. Nie da się jednak przewidzieć, kiedy to się stanie. Logicy prześcigają się w wymyślaniu kolejnych logik nieklasycznych, ale tylko czas pokaże, które z nich przetrwają próbę czasu i zostaną nową klasyką. Tymczasem kolejne ich pomysły podejmują próby mierzenia się z intrygującymi problemami filozoficznymi, próbują naprawiać różne słabości logiki klasycznej lub też objąć formalizacją nowe klasy rozumowań.
Strategie tworzenia logik nieklasycznych są bardzo różne – z jednej strony mogą polegać na dodaniu do języka klasycznego nowych stałych, na przykład funktorów modalnych, z drugiej – na zrezygnowaniu z pewnych elementów klasycznych, takich jak zasada dwuwartościowości czy niektóre aksjomaty. Jeszcze inną strategię reprezentują ci, którzy podważają klasyczne koncepcje metalogiczne, takie jak prawda czy wynikanie.
W numerze, który trafia w Wasze ręce, staraliśmy się zarysować panoramę najważniejszych logik nieklasycznych. Przedstawiamy w nim jedynie wycinek ogromnej różnorodności logik nieklasycznych, które powstały jako odpowiedź na ograniczenia logiki klasycznej (możecie o nich przeczytać w artykule Tomasza Jarmużka). Znajdą tu Państwo m.in. teksty o logikach modalnych (tekst Michała Zawidzkiego), pozwalających formalizować pojęcia możliwości i konieczności, o logikach parakonsystentnych (artykuł Michała Walickiego), które umożliwiają sensowne rozumowanie w warunkach sprzeczności, o logikach wielowartościowych oraz o logikach niemonotonicznych (o których pisze Anna Wójtowicz), lepiej oddających sposób, w jaki rzeczywiście zmieniamy przekonania. Pojawia się też logika deontyczna (opisana przez Piotra Kulickiego), analizująca pojęcia normatywne, oraz rozważania nad naturą prawdy i możliwymi alternatywnymi wartościami logicznymi (autorstwa Elżbiety Drozdowskiej).
Zdajemy sobie sprawę, że tematów i podejść jest znacznie więcej, niż mogliśmy zmieścić na łamach jednego numeru. Mamy jednak nadzieję, że ta selekcja stanie się dla Was inspiracją do dalszego poznawania tej fascynującej dziedziny – i do refleksji nad tym, czym jest (i czym może być) logiczne rozumowanie.
Redakcja
Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury.
Ps. Logika logice nierówna!?
Sedno sprawy
Istota rzeczy
Real Life AD 2025