Wydawcą czasopisma jest
Kliknij, aby pobrać plik pdf numeru 1(67)/2026:
Zachęcamy do lektury!
Czy WIESZ, ŻE…
- najnowszy numer można kupić także w Empiku, Świecie Prasy, Inmedio, Relay (więcej na ten temat > tutaj)?
- z każdego egzemplarza kupionego w Empiku, Świecie Prasy, Ruchu, Inmedio, Relay redakcja otrzymuje tylko ok. 50% kwoty, którą płacisz?
- możesz dostawać „Filozofuj!” na wskazany adres zanim trafią do dystrybucji w Empikach?
- kupując „Filozofuj!” w prenumeracie płacisz tyle samo, co w Empiku, ale otrzymujesz egzemplarz niemal bezpośrednio z drukarni?
- dzięki prenumeracie możemy planować rozwój i budżet z wyprzedzeniem?
Redaktor prowadzący numeru: dr Artur Kosecki, US
Podziękowania za pracę nad numerem „Panpsychizm. Umysł wpisany w naturę” należą się:
- Autorom tekstów, Redaktorom, w szczególności: Piotrowi Biłgorajskiemu, Elżbiecie Drozdowskiej, Robertowi Kryńskiemu, Antoniemu Ładzińskiemu (sekretarz redakcji), Marcie Ratkiewicz-Siłuch, Arturowi Szuttcie (redaktor naczelny), Nataszy Szuttcie.
- Grafikom: Agnieszce Zaniewskiej, Partycji Waleszczak i Marcie Szajdzińskiej.
- Specjalistom DTP: Adamowi Dorotowi, Robertowi Kryńskiemu, Marcie Szajdzińskiej, Partycji Waleszczak.
- Naszym Hojnym Patronom, którzy nas wsparli w projekcie Patronite: Annie Bentyn, Markowi Białozorowi, Dorocie Klos, Wojciechowi Krupie, Małgorzacie Laskowskiej, Markowi Janekowi, Markowi Janusowi, Sebastianowi Łasajowi, Wojciechowi Malickiemu, Athe Naneth, Adrianowi Nowakowi, Tymoteuszowi Ogłazie, Tomaszowi Polechońskiemu, Ewelinie Sobieszuk, Pawłowi Sobczykowi, Zbigniewowi Szafrańcowi, Janowi Swianiewiczowi, Monice Walczak, Marcie Wejman, Grzegorzowi Ząbkowiczowi. Również dzięki Waszemu wkładowi możliwe było wydanie tego numeru.
Spis treści numeru Panpsychizm. Umysł wpisany w naturę:
Remedium na trudny problem świadomości? Krótka historia panpsychizmu » Artur Kosecki
Panpsychizm – między dualizmem a fizykalizmem » Philip Goff
Dlaczego panpsychizm? » Jacek Jarocki
Monady i żyjątka. O rodzimej wersji panpsychizmu » Maciej Dombrowski
Alfred North Whitehead i panpsychizm » Piotr Gutowski
Niewiarygodność panpsychizmu » Robert Poczobut
Panpsychizm ma szansę skutecznego wyjaśniania świata » Wywiad z Samem Colemanem
Narzędzia filozofa
Psychoatomy i problem złożenia » Artur Szutta
Filozofia nauki
Dialog 7. Eksperyment z opóźnionym wyborem » Andrzej Łukasik
Leibniz, panpsychizm i sztuczna inteligencja » Paweł Stacewicz
Filozofia w literaturze
Świtezianka i etyczne konsekwencje panpsychizmu » Natasza Szutta
Felieton
Czy panpsychizm jest naturalizmem? » Jan Woleński
Wszechświat i mózg, czyli nachalny urok kulawych analogii » Jacek Jaśtal
Z duchem » Adam Grobler
Satyra
Prolegomena do Panpsychizmu (transmisja palingenetyczna Augusta Cieszkowskiego) » Piotr Bartula
Z półki filozofa…
Muzyka a umysł » Monika Dunin-Kozicka
Gdzie na studia filozoficzne? Dodatek maturalny 2026
Filozofia z przymrużeniem oka
Drodzy Czytelnicy,
czy zastanawialiście się, jak to się dzieje, że z tych samych atomów, z których zbudowany jest cały wszechświat, w naszym mózgu wyłania się w pełni rozwinięta świadomość? Co takiego sprawia, że odpowiednie ułożenie wielu elementów rodzi takie fenomeny jak wzrok, słuch, myślenie, marzenie i wiele innych? Jest to zagadka, z którą od lat mierzą się naukowcy – m.in. kognitywiści czy psychologowie. Również filozofowie głowili się nad tą kwestią od wielu stuleci. Niezwykle ciekawe rozwiązanie tego problemu proponują panpsychiści. Zgodnie z ich stanowiskiem pewna elementarna mentalność przysługuje każdej cząstce we wszechświecie.
Panpsychizm jest na tyle interesującą teorią, że postanowiliśmy się mu przyjrzeć bliżej. W niniejszym numerze przedstawiamy zarówno różne warianty panpsychizmu, jak i argumenty polemiczne.
W artykule Artura Koseckiego, który otwiera numer, zapoznacie się z krótką historią panpsychizmu. Czy wiedzieliście, że pierwsze intuicje panpsychistyczne sięgają starożytnej Grecji, a stanowisko to rozwinęło się w epoce renesansu? Można je znaleźć również w myśli takich gigantów jak chociażby Leibniz, Spinoza czy Whitehead.
Argumenty za panpsychizmem obrazowo przedstawia Jacek Jarocki, pisząc, że przyjęcie naturalistycznej teorii emergencji prowadzi do luki eksplanacyjnej, dla której panpsychizm ma stanowić alternatywę. Mocną polemikę prezentuje z kolei Robert Poczobut, który przede wszystkim wskazuje na problem związany z łączeniem się mikroświadomości cząstek w makroświadomość np. ludzkiego mózgu.
Z oryginalną metafizyką Whiteheada możecie szerzej zapoznać się w artykule Piotra Gutowskiego. Brytyjski filozof i matematyk, choć czerpał inspiracje od wielu wcześniejszych myślicieli, stworzył samodzielny system filozoficzny, który – jak wykazuje autor artykułu – można traktować jako pewien wariant panpsychizmu. O Leibnizu pisze z kolei Paweł Stacewicz. Niemiecki filozof zasłynął z wielu osiągnięć, a wśród nich czołowe miejsce zajmuje teoria, wedle której świat składa się z nieskończonej liczby niepodzielnych bytów – monad.
Co ciekawe intuicje panpsychistyczne w swoich dziełach wykazywał również Stanisław Witkiewicz, o czym pisze Maciej Dombrowski. Panpsychizm jest również rozwijany przez współcześnie żyjących filozofów – jednym z nich jest chociażby Philip Goff.
Mamy nadzieję, że niniejszy numer zainspiruje Was do głębszej refleksji nie tylko nad samą świadomością, ale również nad naturą Wszechświata w ogóle.
Miłej lektury!
Redakcja
Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury.
Skomentuj