Artykuł Epistemologia Ontologia

Jakub Jernajczyk: Kot Schrödingera

Fizyka kwantowa ma charakter probabilistyczny. Wedle jej kopenhaskiej interpretacji przed dokonaniem pomiaru układ kwantowy znajduje się w tzw. stanie mieszanym – przyjmuje wszystkie możliwe stany opisywane przez funkcję falową Schrödingera. Dopiero akt obserwacji niejako zmusza układ kwantowy do przyjęcia konkretnego stanu (w wyniku załamania funkcji falowej).

Zapisz się do naszego newslettera

Tekst ukazał się w „Filo­zo­fuj” 2016 nr 6 (12), s. 13. W pełnej wer­sji graficznej jest dostęp­ny w pliku PDF.


Inter­pre­tac­ja kopen­has­ka zda­je się więc przyp­isy­wać olbrzymią rolę obser­wa­torowi, odbier­a­jąc naturze jej obiek­ty­wny charak­ter. Z takim pode­jś­ciem nie mogło się pogodz­ić wielu wybit­nych fizyków, m.in. Albert Ein­stein oraz sam twór­ca rów­na­nia falowego – Erwin Schrödinger.

Aby pod­kreślić absurdal­ność tej kon­cepcji, Schrödinger stworzył słyn­ny ekspery­ment myślowy z kotem w roli głównej. W zamknię­tym pojem­niku umieszcza­my kota oraz spec­jal­ny mech­a­nizm, zaw­ier­a­ją­cy por­cję radioak­ty­wnej sub­stancji, która po godzinie z równym praw­dopodobieńst­wem uleg­nie bądź nie uleg­nie roz­pad­owi. Jeśli nastąpi roz­pad radioak­ty­wny, uwol­niona zostanie tru­ciz­na, która naty­ch­mi­ast zakończy żywot kota. Jeśli roz­pad szczęśli­wie nie nastąpi, kot będzie żył. Otwier­a­jąc pojem­nik po upły­wie godziny, mamy więc równą szan­sę na znalezie­nie żywego bądź martwego kota. Co będzie się jed­nak dzi­ało z kotem, zan­im otworzymy pojem­nik? Zdaniem Schrödingera, zgod­nie z inter­pre­tacją kopen­haską kot, podob­nie jak cząst­ki radioak­ty­wnej sub­stancji, powinien ist­nieć równocześnie w dwóch stanach – żywym i martwym. Dopiero otwar­cie pojem­ni­ka i doko­nanie obserwacji miało­by ustal­ić los zwierza­ka.

Choć powyższy opis może wydawać się niedorzeczny, liczne ekspery­men­ty potwierdz­iły, iż akt obserwacji odgry­wa w układach kwan­towych kluc­zową rolę. Nie jest jed­nak jasne, w jaki sposób obserwac­ja miała­by prowadz­ić do zała­ma­nia funkcji falowej oraz jakie warun­ki powinien speł­ni­ać obser­wa­tor. Czy musi to być człowiek lub inny byt świadomy, czy może to być zwierzę (np. kot)? A może świat jest w stanie obser­wować sam siebie? To zaskaku­jące, jak bard­zo pyta­nia te przy­pom­i­na­ją rozważa­nia George’a Berke­leya, wyrażone w słyn­nej maksymie esse est per­cipi – ist­nieć znaczy być postrze­ganym.

Odmi­en­ną inter­pre­tację zjawisk kwan­towych, pozwala­jącą zachować obiek­ty­wny charak­ter praw natu­ry, zapro­ponował Hugh Everett. Wedle jego kon­cepcji w każdym momen­cie, kiedy układ kwan­towy może przyjąć różne stany, nie dochodzi do przy­pad­kowego wyboru jed­nego z nich (zała­ma­nia funkcji falowej), lecz real­i­zowane są wszys­tkie możli­woś­ci, tyle że w odręb­nych równoległych wszechświat­ach. Choć brz­mi to jak frag­ment powieś­ci sci­ence fic­tion, wielu współczes­nych fizyków skła­nia się ku inter­pre­tacji Everetta.


Jakub Jer­na­jczyk – Matem­atyk, artys­ta wiz­ual­ny, pop­u­laryza­tor nau­ki; adi­unkt na Wydziale Grafi­ki i Sztu­ki Mediów wrocławskiej ASP. Strona auto­ra: www.grapik.pl

Tekst jest dostęp­ny na licencji: Uznanie autorstwa-Na tych samych warunk­ach 3.0 Pol­s­kaW pełnej wer­sji graficznej moż­na go przeczy­tać > tutaj.

< Powrót do spisu treś­ci numeru.

Najnowszy numer można nabyć od 10 lipca w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2019 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy