Artykuł

Jakub Jernajczyk: Kurczak Russella

Czy należy ufać indukcji jako metodzie zdobywania wiedzy naukowej? Przykład z kurczakiem Russella pomoże nam odpowiedzieć na to pytanie.

Tekst ukazał się w „Filozofuj!” 2016 nr 4 (10), s. 43. W pełnej wersji graficznej jest dostępny w pliku PDF.


Wiele zwierząt wykazuje instynktowną wiarę w powtarzalność pewnych zjawisk.

Zwierzęta domowe na widok karmiącej je zazwyczaj osoby oczekują pożywienia. Wiemy, że te wszystkie dość prymitywne oczekiwania jednostajności bywają zwodnicze. Człowiek, który karmił kurczaka co dzień, przez całe jego życie, w końcu zamiast tego skręca mu kark, dowodząc zarazem, że kurczakowi przydałby się bardziej wyrafinowany pogląd na jednostajność przyrody.

Nie sądźmy jednak pochopnie, że sytuacja człowieka jest znacząco lepsza. Zdrowy rozsądek każe nam przecież wierzyć, że słońce wzejdzie kolejnego poranka, ponieważ dotąd wschodziło codziennie. Możliwe zatem, że „nie jesteśmy wcale w lepszym położeniu niż kurczak, któremu nieoczekiwanie skręcono kark”.

W ten sposób Bertrand Russell odnosi się do problemu indukcji jako metody zdobywania wiedzy. Indukcja polega na wyciąganiu ogólnych wniosków na bazie jednostkowych przypadków (obserwacji, doświadczeń). Jest to jednak rozumowanie zawodne, ponieważ żadna liczba powtórzeń jakiegoś zdarzenia nie gwarantuje, że zajdzie ono w przyszłości. Indukcja nie jest więc metodą, za pomocą której można czegokolwiek dowieść. To, że słońce wschodziło dotąd każdego poranka, nie oznacza, że będzie tak zawsze. Tym bardziej fakt, iż budziliśmy się dotychczas codziennie, nie powinien utwierdzać nas (podobnie jak i kurczaka) w przekonaniu, że będziemy żyć wiecznie.

Chociaż indukcja nie może stanowić podstawy zdobywania i weryfikowania wiedzy naukowej, może być pomocnym narzędziem przy wysuwaniu hipotez. W praktyce nowe teorie szkicowane są na ogół na bazie ograniczonego zbioru obserwacji. Natomiast poprawność, czy też prawdziwość tych teorii musi już być sprawdzana w inny sposób.


jernajczykJakub Jernajczyk – matematyk, artysta wizualny, popularyzator nauki; adiunkt na Wydziale Grafiki i Sztuki Mediów wrocławskiej ASP. Strona autora: www.grapik.pl

Tekst jest dostępny na licencji: Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 3.0 PolskaW pełnej wersji graficznej można go przeczytać > tutaj.

< Powrót do spisu treści numeru.

Najnowszy numer można nabyć od 1 lipca w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2022 można zamówić > tutaj.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Skomentuj

Kliknij, aby skomentować

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy