Artykuł

Jakub Jernajczyk: Nocne zwierzę Arystotelesa

W swoich rozważaniach na temat ludzkiego poznania i poszukiwania prawdy Arystoteles stwierdza, że to, co dane nam bezpośrednio i zdawałoby się najłatwiej dostrzegalne, często umyka naszej uwadze. „Bo tak jak oczy nietoperzy są oświetlane blaskiem dnia, tak też i rozum naszej duszy jest oświetlany przez rzeczy najbardziej z natury widoczne”.

Tekst jest dodat­kiem do „Filo­zo­fuj!” 2016 nr 3 (9).


Powo­łu­jąc się na tę myśl Ary­sto­te­le­sa, uczo­ny schył­ku śre­dnio­wie­cza – Miko­łaj z Kuzy – pisał, że „nawet wnik­nię­cie w naj­oczy­wist­sze spra­wy natu­ry jest dla nas rów­nie trud­ne, jak gdy sowy pró­bu­ją ujrzeć słońce”.

W tej samej meta­fo­rze poja­wia­ją się więc róż­ne zwie­rzę­ta – nie­to­perz oraz sowa. Czy Kuzań­czyk pozwo­lił tu sobie na swo­bod­ne przy­to­cze­nie myśli Sta­gi­ry­ty, czy może po pro­stu popeł­nił błąd? Przy­czy­na zamie­sza­nia oka­zu­je się inna.

Dzie­ła Ary­sto­te­le­sa zna­my z łaciń­skich prze­kła­dów z języ­ka arab­skie­go oraz grec­kie­go. W jed­nych prze­kła­dach w oma­wia­nym frag­men­cie poja­wia się sło­wo nyk­te­ris, ozna­cza­ją­ce nie­to­pe­rza (dosłow­nie „stwo­rze­nie noc­ne”), a w innych zaś – nyk­ti­ko­rax, ozna­cza­ją­ce noc­ne­go pta­ka (dosłow­nie „noc­ne­go kru­ka”), naj­praw­do­po­dob­niej sowę.

Choć nie może­my mieć dzi­siaj pew­no­ści, jakie noc­ne zwie­rzę fak­tycz­nie miał na myśli Ary­sto­te­les, zarów­no nie­to­perz, jak i sowa dobrze pasu­ją do jego meta­fo­ry. Tak jak nad­miar świa­tła ośle­pia te zwie­rzę­ta, tak też rze­czy ze swej natu­ry naj­bar­dziej oczy­wi­ste ośle­pia­ją, czy też olśnie­wa­ją nasz rozum.


Autor dzię­ku­je dr Justy­nie Gło­wa­li za prze­pro­wa­dze­nie wni­kli­we­go, histo­rycz­no-lin­gwi­stycz­ne­go śledz­twa w tej sprawie.


War­to doczytać:

Ary­sto­te­les, Meta­fi­zy­ka, A I 993 b 9–11, tłum. K. Leśniak, War­sza­wa 2013, s. 50–52.

Miko­łaj z Kuzy, O oświe­co­nej nie­wie­dzy, tłum. I. Kania, War­sza­wa 2014, s. 14–15.


 

Jakub Jer­naj­czyk – Mate­ma­tyk, arty­sta wizu­al­ny, popu­la­ry­za­tor nauki; adiunkt na Wydzia­le Gra­fi­ki i Sztu­ki Mediów wro­cław­skiej ASP. Stro­na auto­ra: www.grapik.pl

Tekst jest dostęp­ny na licen­cji: Uzna­nie autor­stwa-Na tych samych warun­kach 3.0 Pol­skaW peł­nej wer­sji gra­ficz­nej moż­na go prze­czy­tać > tutaj.

< Powrót do spi­su tre­ści nume­ru.

 

Najnowszy numer można nabyć od 5 maja w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2021 można zamówić > tutaj.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy