Artykuł

Jakub Jernajczyk: Nocne zwierzę Arystotelesa

W swoich rozważaniach na temat ludzkiego poznania i poszukiwania prawdy Arystoteles stwierdza, że to, co dane nam bezpośrednio i zdawałoby się najłatwiej dostrzegalne, często umyka naszej uwadze. „Bo tak jak oczy nietoperzy są oświetlane blaskiem dnia, tak też i rozum naszej duszy jest oświetlany przez rzeczy najbardziej z natury widoczne”.

Zapisz się do naszego newslettera

Tekst jest dodatkiem do „Filo­zo­fuj!” 2016 nr 3 (9).


Powołu­jąc się na tę myśl Arys­tote­le­sa, uczony schyłku śred­niowiecza – Mikołaj z Kuzy – pisał, że „nawet wniknię­cie w najoczy­wist­sze sprawy natu­ry jest dla nas równie trudne, jak gdy sowy próbu­ją ujrzeć słońce”.

W tej samej metaforze pojaw­ia­ją się więc różne zwierzę­ta – nietop­erz oraz sowa. Czy Kuza­ńczyk poz­wolił tu sobie na swo­bodne przy­tocze­nie myśli Sta­giry­ty, czy może po pros­tu popełnił błąd? Przy­czy­na zamiesza­nia okazu­je się inna.

Dzieła Arys­tote­le­sa znamy z łacińs­kich przekładów z języ­ka arab­skiego oraz greck­iego. W jed­nych przekładach w omaw­ianym frag­men­cie pojaw­ia się słowo nyk­teris, oznacza­jące nietop­erza (dosłown­ie „stworze­nie noc­ne”), a w innych zaś – nyk­tiko­rax, oznacza­jące noc­nego pta­ka (dosłown­ie „noc­nego kru­ka”), najpraw­dopodob­niej sowę.

Choć nie może­my mieć dzisi­aj pewnoś­ci, jakie noc­ne zwierzę fak­ty­cznie miał na myśli Arys­tote­les, zarówno nietop­erz, jak i sowa dobrze pasu­ją do jego metafory. Tak jak nad­mi­ar światła oślepia te zwierzę­ta, tak też rzeczy ze swej natu­ry najbardziej oczy­wiste oślepi­a­ją, czy też olśniewa­ją nasz rozum.


Autor dzięku­je dr Justynie Głowali za przeprowadze­nie wnikli­wego, his­to­ryczno-ling­wisty­cznego śledzt­wa w tej spraw­ie.


Warto doczy­tać:

Arys­tote­les, Metafizy­ka, A I 993 b 9–11, tłum. K. Leś­ni­ak, Warsza­wa 2013, s. 50–52.

Mikołaj z Kuzy, O oświeconej niewiedzy, tłum. I. Kania, Warsza­wa 2014, s. 14–15.


 

Jakub Jer­na­jczyk – Matem­atyk, artys­ta wiz­ual­ny, pop­u­laryza­tor nau­ki; adi­unkt na Wydziale Grafi­ki i Sztu­ki Mediów wrocławskiej ASP. Strona auto­ra: www.grapik.pl

Tekst jest dostęp­ny na licencji: Uznanie autorstwa-Na tych samych warunk­ach 3.0 Pol­s­kaW pełnej wer­sji graficznej moż­na go przeczy­tać > tutaj.

< Powrót do spisu treś­ci numeru.

 

Najnowszy numer można nabyć od 2 września w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2020 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy