Artykuł Epistemologia Popularyzacja

Jakub Jernajczyk: Wiewiórka Jamesa

Zapisz się do naszego newslettera

Tekst ukazał się w „Filo­zo­fuj” 2019 nr 4 (28), s. 43. W pełnej wer­sji graficznej jest dostęp­ny w pliku PDF.


Aby przy­bliżyć istotę nur­tu filo­zoficznego zwanego prag­matyzmem, William James posłużył się następu­ją­cym przykła­dem: człowiek stoi przed drzewem, a z drugiej strony pnia drze­wa zna­j­du­je się wiewiór­ka.

Kiedy człowiek próbu­je obe­jść drze­wo, aby zobaczyć wiewiórkę, ta przemieszcza się po pniu w taki sposób, że wciąż pozosta­je dla człowieka niewidocz­na. I tu pojaw­ia się kluc­zowe pytanie: „Czy ów człowiek okrąża wiewiórkę, czy też nie?”. Bez wąt­pi­enia okrąża on drze­wo, ale czy okrąża wiewiórkę?

Według Jame­sa na to pytanie będziemy mogli odpowiedzieć tylko wtedy, kiedy ustal­imy, cóż oznacza okrążanie „z prak­ty­cznego punk­tu widzenia”. Jeśli na przykład przyjmiemy, że okrążanie oznacza obe­jś­cie wiewiór­ki, nieza­leżnie od pozy­cji, w jakiej się ona zna­j­du­je, to odpowiedź na pytanie będzie pozy­ty­w­na. Jeśli nato­mi­ast okrążanie miało­by oznaczać kon­sek­wentne zna­j­dowanie się: z przo­du wiewiór­ki, po jej lewej stron­ie, z tyłu, po stron­ie prawej i ponown­ie z przo­du, na powyższe pytanie należało­by udzielić odpowiedzi negaty­wnej.

Przykład z wiewiórką nie stanowi może najbardziej wyrafi­nowanego prob­le­mu filo­zoficznego, ale pokazu­je wyraźnie, że w przy­pad­ku wielu poważniejszych zagad­nień nie musimy na siłę poszuki­wać uni­w­er­sal­nej, ostate­cznej i niepod­ważal­nej odpowiedzi. Może­my zgodz­ić się na przyję­cie pewnego punk­tu widzenia, wynika­jącego przede wszys­tkim z prak­ty­cznych kon­sek­wencji danego rozstrzyg­nię­cia.


Jakub Jer­na­jczyk – Matem­atyk, artys­ta wiz­ual­ny, pop­u­laryza­tor nau­ki; adi­unkt na Wydziale Grafi­ki i Sztu­ki Mediów na Wrocławskiej ASP. Strona auto­ra: www.grapik.pl

Tekst jest dostęp­ny na licencji: Uznanie autorstwa-Na tych samych warunk­ach 3.0 Pol­s­ka.

< Powrót do spisu treś­ci numeru.

Najnowszy numer można nabyć od 3 września w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2019 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy