Edukacja filozoficzna Filozofia w szkole Omówienia i recenzje

Jakub Pruś: O tym, jak akademia zabiła filozofię i jak możemy ją wskrzeszać

Jaskinia
Książka Jarosława Spychały to nowy rozdział w „polskiej filozofii popularnej”. Autor zdaje się doskonale rozumieć pewną prawidłowość dotyczącą filozofii, o której wielu filozofów zapominało przez lata i do dziś zapomina: filozofia zamknięta w akademii jest martwa. Czy tę prawidłowość trzeba jakoś uzasadniać? Spróbujmy.

Zapisz się do naszego newslettera

Zaczni­jmy od tego jak wyglą­da współczesne nauczanie filo­zofii. Wielu (jeśli nie wszyscy) z tych, którzy mieli sty­czność z filo­zofią, np. na stu­di­ach niefilo­zoficznych, zapy­tanych o to, czym jest filo­zofia lub co im dała filo­zofia, przy­woła jakiegoś filo­zo­fa, jakąś kon­cepcję, czyjąś odpowiedź na jakieś filo­zoficzne pytanie. Gdy­byśmy zapy­tali ich, czy zaję­cia z filo­zofii nauczyły ich filo­zo­fować, tj. staw­iać rzeczy­wis­toś­ci i sobie własne pyta­nia o to, co jest prawdzi­we, piękne lub dobre lub o to, kim jesteśmy, otrzy­mal­ibyśmy odpowiedź odmowną, zapewne w towarzys­t­wie pod­nie­sionych ze zdzi­wienia brwi – „prze­cież filo­zofia to nau­ka o Pla­tonie, Arys­tote­le­sie, Tomaszu, a nie reflek­s­ja lub dyskus­ja nad tym, czym te kwest­ie są dla mnie”. Słowem, nau­ka filo­zofii to wyciecz­ka po muzeum filo­zoficznym – lub raczej muzeum filo­zofów. Oto jak wyglą­da dziś (choć jestem pewien, że nie wszędzie) nau­ka filo­zofii w akademii. Dlat­ego postawmy to pytanie: czy zami­ast uczyć stu­den­tów filo­zo­fować, nie przes­zliśmy do mod­elu przekazy­wa­nia stu­den­tom wiedzy o filo­zofii, lub nawet o his­torii filo­zofii?

O czym moż­na filo­zo­fować ze stu­den­ta­mi, którzy nie mają warsz­tatu, nie zna­ją lit­er­atu­ry i pod­sta­wowych pojęć filo­zoficznych? To niemożli­we!” – oto wąt­pli­wość wielu z moich kolegów i koleżanek, nauczy­cieli filo­zofii. „Jak filo­zo­fować z młody­mi ludź­mi, którzy zami­ast książek filo­zoficznych oglą­da­ją filmy i seri­ale?” – to pytanie dzisi­aj stoi przed każdym dydak­tykiem filo­zofii. W obliczu braku odpowiedzi, niek­tórzy uzna­ją, że to niemożli­we i próbu­ją „trady­cyjnego” mod­elu naucza­nia filo­zofii. Ten „trady­cyjny” sposób pole­ga na zasy­pa­niu stu­den­tów klasyka­mi filo­zofii razem ze współczes­ny­mi opra­cow­a­ni­a­mi (które nota bene zaczy­na­ją powoli dołączać do klasyków), w których stu­den­ci mają odnaleźć odpowiedzi filo­zoficzne. Odpowiedzi! A gdzie są pyta­nia filo­zoficzne? Prze­cież oni jeszcze nie postaw­ili nawet pytań! Czy nie powin­niśmy wpierw nauczyć stu­den­tów pytać? Uczynić pyta­nia staw­iane przez Pla­tona, Arys­tote­le­sa i Tomasza ich włas­ny­mi pyta­ni­a­mi? Czy właśnie nie na tym powin­na pole­gać głów­na pra­ca nauczy­cieli filo­zofii – na staw­ia­n­iu pytań i pod­nosze­niu prob­lemów filo­zoficznych tak, aby stawały się one włas­ny­mi pyta­ni­a­mi i prob­le­ma­mi słucha­ją­cych?

Książ­ka Jarosława Spy­chały jest wspani­ałym kon­tr­przykła­dem dla tych filo­zofów, którzy uważa­ją, że nie da się filo­zo­fować ze stu­den­ta­mi, którzy nie mają pewnej pod­sta­wowej „wiedzy filo­zoficznej”. Autor pokazu­je w niej jak przez współczesne obrazy, filmy lub gry moż­na mówić o filo­zofii, a właś­ci­wie filo­zo­fować ze współczes­nym czytel­nikiem bazu­jąc nie na klasykach filo­zofii, ale obrazach z

Cała książ­ka obra­ca się wokół głównego prob­le­mu Pla­tona doty­czącego poz­na­nia. Jarosław Spy­chała zaprasza czytel­ni­ka do anal­izy kluc­zowych dla współczes­nej kul­tu­ry dzieł i odnalezienia w nich „nasion filo­zofii”. Prze­chodz­imy więc przez światy Gwiezd­nych wojen, Har­rego Pot­teraUciecz­ki Logana oraz mito­log­icznych i bib­li­jnych opowiadań. To zupełnie nowe narzędzie do mówienia o filo­zofii, które okazu­je się skuteczne! Przez różne rzeczy­wis­toś­ci i inspiru­jące (choć miejs­ca­mi kon­trow­er­syjne) obrazy autor dużo skuteczniej pokazu­je czytel­nikowi nie to, co Pla­ton mówi o jask­i­ni, ale to, że w jask­i­ni zna­j­du­je się sam czytel­nik! Dopiero zrozu­mi­awszy tę sytu­ację (nie tylko poz­naw­czą, ale i egzys­tenc­jal­ną) czytel­nik może zro­bić zwrot i ruszyć ku światłu, trzy­ma­jąc się kole­jnych obrazów, opowiadań i mądroś­ci, które autor mu pod­suwa.

Książ­ka Jarosława Spy­chały jest więc nie tylko przy­dat­na dla czytel­ników nieza­z­na­jomionych z filo­zofią, ale jest również impulsem dla nas, którzy mówimy o sobie, że jesteśmy filo­zo­fa­mi albo uczymy jej innych, do zmi­any sposobu filo­zo­fowa­nia. Jask­inia to swoisty rachunek sum­ienia, który pokazu­je, że zro­bil­iśmy z akademii filo­zoficznej muzeum his­torii filo­zofii, zami­ast uczyć innych filo­zo­fować. Wartość książ­ki jest więc dwo­ja­ka. Po pier­wsze, zaprasza do przy­gody filo­zo­fowa­nia przez porusza­jące wyobraźnię obrazy i „pla­tońską hermeneu­tykę” klasy­cznych i współczes­nych dzieł kul­tu­ry. Po drugie, pokazu­je filo­zo­fom, że filo­zofii wcale nie trze­ba uczyć przez wykład his­torii filo­zofii, ale przez staw­ian­ie prob­lemów filo­zoficznych. Do tego książ­ka skutecznie uży­wa współczes­nych obrazów i mitów, które wcią­ga­ją młodych filo­zofów do świa­ta filo­zofii. 


 

Jakub Pruś – pracu­je w Insty­tu­cie Filo­zofii Akademii Igna­tianum w Krakowie. Redak­tor cza­sopis­ma Forum Philo­soph­icum. Zaj­mu­je się teorią argu­men­tacji i logiką prawniczą. Miłośnik szachów, zapasów i śpiewa­nia kołysanek.

Tekst jest dostęp­ny na licencji: Uznanie autorstwa-Na tych samych warunk­ach 3.0 Pol­s­ka.

 


Jarosław Marek Spy­chała, Jask­inia. Dro­ga rebe­liantów, Wydawnict­wo Tako, Toruń 2019, 391 s.

Najnowszy numer można nabyć od 3 stycznia w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2020 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Sklep

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy