Omówienia i recenzje

Jan Kłos: Rewolta machabejska – czyli rzecz o wierności wyznawanym zasadom [recenzja]

Tekst uka­zał się w „Filo­zo­fuj!” 2021 nr 3 (39), s. 53. W peł­nej wer­sji gra­ficz­nej jest dostęp­ny w pli­ku PDF.


Justy­na Melo­now­ska w swo­jej książ­ce Pisma macha­bej­skie. Reli­gia i wal­ka posta­wi­ła sobie bar­dzo ambit­ne zada­nie, a mia­no­wi­cie „bada­nie podo­bieństw, a może i ana­lo­gii, mię­dzy wyda­rze­nia­mi z prze­szło­ści a teraź­niej­szo­ścią” (s. 82). Zada­nie nie­zwy­kle fra­pu­ją­ce i – dodaj­my – pomyśl­nie zrealizowane.

Wbrew tytu­ło­wi Autor­ka nie prze­no­si nas w cza­sy Sta­re­go Testa­men­tu, kie­dy to roz­gry­wa­ła się akcja Ksiąg Macha­bej­skich. Kon­tekst histo­rycz­ny słu­ży jej jedy­nie do prze­pro­wa­dze­nia docie­kań ana­li­tycz­nych nad isto­tą i zna­cze­niem kul­tu, wier­no­ści oby­cza­jom oraz ofia­ry, jaką trze­ba zło­żyć, by ich bro­nić. Jej książ­ka to nie­zwy­kle pasjo­nu­ją­ca lek­tu­ra, któ­ra bazu­jąc na wyda­rze­niach histo­rycz­nych, uka­zu­je uni­wer­sal­ne wartości.

Książ­ka skła­da się z dzie­wię­ciu roz­dzia­łów – tak pozwo­lę sobie je nazwać, choć nie są ponu­me­ro­wa­ne. Widać, że Autor­ce nie zale­ża­ło na for­mal­nej pre­cy­zji. Książ­ka jest bowiem oso­bi­stą reflek­sją i do takiej reflek­sji ma skło­nić czy­tel­ni­ka, nie­ja­ko do pój­ścia za Autor­ką ścież­ką jej prze­my­śleń. Już sam układ pra­cy pozwa­la dostrzec jasny zamysł meto­do­lo­gicz­ny – spoj­rze­nia „z lotu pta­ka” na dzie­je ludz­ko­ści. Książ­ka zatem nie przy­ku­wa czy­tel­ni­ka do jed­nej epo­ki histo­rycz­nej, nie zanu­dza go zbęd­ny­mi fak­ta­mi, ale na zasa­dzie szyb­kich kadrów wyła­wia z każ­de­go okre­su czy wyda­rze­nia jego ponad­cza­so­wy sens. W tej wiel­ce eru­dy­cyj­nej pra­cy poru­sza­my się zatem po róż­nych obsza­rach. Czy­tel­nik musi być przy­go­to­wa­ny na nagłe prze­sko­ki w cza­sie, gdy na przy­kład w roz­dzia­le doty­czą­cym rewol­ty macha­bej­skiej poja­wia się odnie­sie­nie do labil­no­ści moral­nej oce­ny abor­cji wśród współ­cze­snych wyznaw­ców Chry­stu­sa. Z punk­tu widze­nia chro­no­lo­gii moż­na by to uznać za co naj­mniej nie­zro­zu­mia­łe. Jeśli jed­nak weź­mie­my pod uwa­gę per­spek­ty­wę, jaką Melo­now­ska obra­ła, takie wol­ty nie powin­ny nas dzi­wić i znie­chę­cać. Kwe­stia wier­no­ści wobec wyzna­wa­nych zasad jest wszak spra­wą ponadczasową.

Autor­ka bar­dzo cie­ka­wie zesta­wia ze sobą zagad­nie­nie reli­gii i wal­ki. W świe­cie roz­my­tych zna­czeń i popraw­no­ści poli­tycz­nej pod­ję­cie tego tema­tu to nie­zwy­kle waż­na spra­wa. Zna­tu­ra­li­zo­wa­na reli­gia sta­je się zale­d­wie mecha­ni­zmem regu­la­cji spo­łecz­nych. Nad­to jest to mecha­nizm bar­dzo zse­ku­la­ry­zo­wa­ny, któ­ry nie­wie­le wspól­ne­go ma z reli­gią jude­ochrze­ści­jań­ską. W ser­cu jej praw­dzi­we­go obli­cza Melo­now­ska odnaj­du­je potrze­bę wal­ki o czy­stość zasad. Praw­dzi­wa reli­gia tedy nie jest klu­bem sym­pa­tycz­nych dżen­tel­me­nów i miłych dam, ale raczej utru­dzo­nych ryce­rzy, któ­rzy zawsze goto­wi są sta­nąć do jej obro­ny. Praw­dzi­wa reli­gia nie szu­ka recept na uła­twio­ne życie. Dla­te­go dzie­ło zbu­do­wa­ne na bar­dzo obszer­nym mate­ria­le biblio­gra­ficz­nym koń­czy prze­sła­nie bycia gorą­cym i kon­se­kwent­nym w mowie i czy­nie. Dopie­ro histo­ria i czas poka­żą, czy biblij­ne napo­mnie­nie, aby mowa nasza była „tak tak; nie nie”, się ziści. Autor­ka tej bar­dzo inte­re­su­ją­cej pozy­cji nie prze­są­dza o wyni­ku, ale żyje nadzie­ją. I tą nadzie­ją dzie­li się z czytelnikiem.

Jan Kłos


Justy­na Melo­now­ska, Pisma macha­bej­skie. Reli­gia i wal­ka, Fun­da­cja Augu­sta Hra­bie­go Ciesz­kow­skie­go, War­sza­wa 2020, 451 ss.


Jan Kłos – pra­cow­nik Katolic­kiego Uni­wer­sy­te­tu Lubel­skie­go Jana Paw­ła II, inte­re­su­je się dok­try­na­mi spo­łecz­no-poli­tycz­ny­mi, środ­ka­mi maso­we­go prze­ka­zu, sys­te­mem poli­tycz­nym Sta­nów Zjed­no­czo­nych. Lau­re­at Nagro­dy im. Micha­ela Nova­ka za rok 2006.

Tekst jest dostęp­ny na licen­cji: Uzna­nie autor­stwa-Na tych samych warun­kach 3.0 Pol­ska.
W peł­nej wer­sji gra­ficz­nej jest dostęp­ny w pli­ku PDF.

< Powrót do spi­su tre­ści numeru.

 


Inte­re­su­ją Cię recen­zje innych ksią­żek filo­zo­ficz­nych? Zaj­rzyj do nasze­go dzia­łu Omó­wie­nia i recen­zje.

Najnowszy numer można nabyć od 1 września w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2021 można zamówić > tutaj.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy