Filozofia polityki Filozofia społeczna Omówienia i recenzje

Jan Kłos: Rozum publiczny i pluralizm rozumnych światopoglądów [recenzja]

Zapisz się do naszego newslettera

Tekst uka­zał się w „Filo­zo­fuj!” 2020 nr 6 (36), s. 49. W peł­nej wer­sji gra­ficz­nej jest dostęp­ny w pli­ku PDF.


John Rawls (1921–2002) to jeden z naj­waż­niej­szych i naj­bar­dziej wpły­wo­wych myśli­cie­li poli­tycz­nych XX wie­ku, któ­re­go idee są nadal aktu­al­ne i sta­no­wią przed­miot licz­nych debat w wie­ku XXI. Każ­dy filo­zof ma swój klu­czo­wy zestaw pojęć, dzię­ki któ­rym może­my go iden­ty­fi­ko­wać. Podob­nie jest i z Rawl­sem. Naj­czę­ściej zatem w kon­tek­ście jego dzia­łal­no­ści inte­lek­tu­al­nej mówi­my o takich okre­śle­niach jak „sytu­acja pier­wot­na”, „zasło­na nie­wie­dzy” oraz „spra­wie­dli­wość jako bezstronność”.

Rawls wpi­su­je się w sze­ro­ko rozu­mia­ny libe­ra­lizm (czę­sto zali­cza­ny jest tak­że do jego lewi­co­we­go nur­tu). Pod­sta­wo­we pyta­nie, na któ­re ame­ry­kań­ski myśli­ciel poli­tycz­ny pra­gnie odpo­wie­dzieć, doty­czy poszu­ki­wa­nia tego, co filo­zo­fo­wie od wie­ków pra­gną zna­leźć: prze­pi­su na wol­ne i spra­wie­dli­we spo­łe­czeń­stwo. Takie spo­łe­czeń­stwo, w któ­rym plu­ra­lizm poglą­dów i postaw nie będzie pro­wa­dził do cha­osu, a zarzą­dza­nie pań­stwem da się pogo­dzić z wol­no­ścią obywateli.

Woj­ciech Ciszew­ski zawarł swo­je roz­wa­ża­nia w czte­rech roz­dzia­łach, co już samo w sobie dobrze świad­czy o jego wła­ści­wie opra­co­wa­nej od stro­ny for­mal­nej kon­cep­cji. Głów­nym zagad­nie­niem w filo­zo­fii Rawl­sa, nad któ­rym pochy­la się Autor, jest kwe­stia rozu­mu publicz­ne­go i rozum­ne­go plu­ra­li­zmu. W tej solid­nie opra­co­wa­nej ana­li­zie Ciszew­ski pod­da­je kry­ty­ce trzy zarzu­ty wobec kon­cep­cji Rawl­sa: zarzut eks­klu­zy­wi­zmu, inte­gra­li­zmu oraz pro­blem nowo­ści. Autor pod­kre­śla, że jego książ­ka jest autor­ską pró­bą rekon­struk­cji kon­cep­cji rozu­mu publicz­ne­go Rawl­sa. Ta rekon­struk­cja pozwa­la uznać, że pro­po­zy­cja ame­ry­kań­skie­go filo­zo­fa poli­ty­ki daje moż­li­wość funk­cjo­no­wa­nia „wol­nych i rów­nych pod­mio­tów przy jed­no­cze­snym posza­no­wa­niu fak­tu rozum­ne­go plu­ra­li­zmu” (s. 216). Pozwa­la­ją na to zasa­da wza­jem­no­ści, szcze­ro­ści oraz sub­stan­cjal­ny aspekt rozu­mu publicznego.

Nale­ży zazna­czyć, że kwe­stia rozum­ne­go plu­ra­li­zmu poja­wi­ła się u Rawl­sa już pod wpły­wem kry­ty­ki ze stro­ny komu­ni­ta­ry­stów. Pró­ba ponow­ne­go prze­my­śle­nia poglą­dów Ame­ry­ka­ni­na oka­zu­je się szcze­gól­nie uda­ną i potrzeb­ną zwłasz­cza teraz, gdy czę­sto nie nadą­ża­my za dyna­mi­ką zmian spo­łecz­nych. Rawls prze­cież był tym filo­zo­fem, któ­ry sta­rał się udzie­lić odpo­wie­dzi, jak spra­wie­dli­wie urzą­dzić pań­stwo, w któ­rym żyje spo­łe­czeń­stwo podzie­la­ją­ce roz­ma­ite światopoglądy.
Szcze­gól­nie cen­nym wkła­dem Ciszew­skie­go są jego pró­by wpro­wa­dza­nia wła­snej inter­pre­ta­cji, jak choć­by kon­cep­cja ogra­ni­czo­nej zmien­no­ści. Pozwa­la ona zacho­wać jed­no­li­tość rozu­mu publicz­ne­go, a jed­no­cze­śnie włą­czać nowe racje do deba­ty publicz­nej. Dzię­ki temu zosta­je zacho­wa­ny plu­ra­lizm rozum­nych świa­to­po­glą­dów. Oby­wa­te­le istot­nie czu­ją się wol­ny­mi pod­mio­ta­mi sfe­ry publicznej.

Jan Kłos


Woj­ciech Ciszew­ski, Rozum i demo­kra­cja. Wpro­wa­dze­nie do kon­cep­cji rozu­mu publicz­ne­go Joh­na Rawl­sa, Wydaw­nic­two Uni­wer­sy­te­tu Jagiel­loń­skie­go, Kra­ków 2020, 228 ss.


Jan Kłos – pra­cow­nik Katolic­kiego Uni­wer­sy­te­tu Lubel­skie­go Jana Paw­ła II, inte­re­su­je się dok­try­na­mi spo­łecz­no-poli­tycz­ny­mi, środ­ka­mi maso­we­go prze­ka­zu, sys­te­mem poli­tycz­nym Sta­nów Zjed­no­czo­nych. Lau­re­at Nagro­dy im. Micha­ela Nova­ka za rok 2006.

Tekst jest dostęp­ny na licen­cji: Uzna­nie autor­stwa-Na tych samych warun­kach 3.0 Pol­ska.

< Powrót do spi­su tre­ści numeru.


Inte­re­su­ją Cię recen­zje innych ksią­żek filo­zo­ficz­nych? Zaj­rzyj do nasze­go dzia­łu Omó­wie­nia i recen­zje.

Najnowszy numer można nabyć od 4 stycznia w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2021 można zamówić > tutaj.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Skomentuj

Kliknij, aby skomentować

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy