Filozofia polityki Filozofia społeczna Omówienia i recenzje

Jan Kłos: Rozum publiczny i pluralizm rozumnych światopoglądów [recenzja]

Tekst uka­zał się w „Filo­zo­fuj!” 2020 nr 6 (36), s. 49. W peł­nej wer­sji gra­ficz­nej jest dostęp­ny w pli­ku PDF.


John Rawls (1921–2002) to jeden z naj­waż­niej­szych i naj­bar­dziej wpły­wo­wych myśli­cie­li poli­tycz­nych XX wie­ku, któ­re­go idee są nadal aktu­al­ne i sta­no­wią przed­miot licz­nych debat w wie­ku XXI. Każ­dy filo­zof ma swój klu­czo­wy zestaw pojęć, dzię­ki któ­rym może­my go iden­ty­fi­ko­wać. Podob­nie jest i z Rawl­sem. Naj­czę­ściej zatem w kon­tek­ście jego dzia­łal­no­ści inte­lek­tu­al­nej mówi­my o takich okre­śle­niach jak „sytu­acja pier­wot­na”, „zasło­na nie­wie­dzy” oraz „spra­wie­dli­wość jako bezstronność”.

Rawls wpi­su­je się w sze­ro­ko rozu­mia­ny libe­ra­lizm (czę­sto zali­cza­ny jest tak­że do jego lewi­co­we­go nur­tu). Pod­sta­wo­we pyta­nie, na któ­re ame­ry­kań­ski myśli­ciel poli­tycz­ny pra­gnie odpo­wie­dzieć, doty­czy poszu­ki­wa­nia tego, co filo­zo­fo­wie od wie­ków pra­gną zna­leźć: prze­pi­su na wol­ne i spra­wie­dli­we spo­łe­czeń­stwo. Takie spo­łe­czeń­stwo, w któ­rym plu­ra­lizm poglą­dów i postaw nie będzie pro­wa­dził do cha­osu, a zarzą­dza­nie pań­stwem da się pogo­dzić z wol­no­ścią obywateli.

Woj­ciech Ciszew­ski zawarł swo­je roz­wa­ża­nia w czte­rech roz­dzia­łach, co już samo w sobie dobrze świad­czy o jego wła­ści­wie opra­co­wa­nej od stro­ny for­mal­nej kon­cep­cji. Głów­nym zagad­nie­niem w filo­zo­fii Rawl­sa, nad któ­rym pochy­la się Autor, jest kwe­stia rozu­mu publicz­ne­go i rozum­ne­go plu­ra­li­zmu. W tej solid­nie opra­co­wa­nej ana­li­zie Ciszew­ski pod­da­je kry­ty­ce trzy zarzu­ty wobec kon­cep­cji Rawl­sa: zarzut eks­klu­zy­wi­zmu, inte­gra­li­zmu oraz pro­blem nowo­ści. Autor pod­kre­śla, że jego książ­ka jest autor­ską pró­bą rekon­struk­cji kon­cep­cji rozu­mu publicz­ne­go Rawl­sa. Ta rekon­struk­cja pozwa­la uznać, że pro­po­zy­cja ame­ry­kań­skie­go filo­zo­fa poli­ty­ki daje moż­li­wość funk­cjo­no­wa­nia „wol­nych i rów­nych pod­mio­tów przy jed­no­cze­snym posza­no­wa­niu fak­tu rozum­ne­go plu­ra­li­zmu” (s. 216). Pozwa­la­ją na to zasa­da wza­jem­no­ści, szcze­ro­ści oraz sub­stan­cjal­ny aspekt rozu­mu publicznego.

Nale­ży zazna­czyć, że kwe­stia rozum­ne­go plu­ra­li­zmu poja­wi­ła się u Rawl­sa już pod wpły­wem kry­ty­ki ze stro­ny komu­ni­ta­ry­stów. Pró­ba ponow­ne­go prze­my­śle­nia poglą­dów Ame­ry­ka­ni­na oka­zu­je się szcze­gól­nie uda­ną i potrzeb­ną zwłasz­cza teraz, gdy czę­sto nie nadą­ża­my za dyna­mi­ką zmian spo­łecz­nych. Rawls prze­cież był tym filo­zo­fem, któ­ry sta­rał się udzie­lić odpo­wie­dzi, jak spra­wie­dli­wie urzą­dzić pań­stwo, w któ­rym żyje spo­łe­czeń­stwo podzie­la­ją­ce roz­ma­ite światopoglądy.
Szcze­gól­nie cen­nym wkła­dem Ciszew­skie­go są jego pró­by wpro­wa­dza­nia wła­snej inter­pre­ta­cji, jak choć­by kon­cep­cja ogra­ni­czo­nej zmien­no­ści. Pozwa­la ona zacho­wać jed­no­li­tość rozu­mu publicz­ne­go, a jed­no­cze­śnie włą­czać nowe racje do deba­ty publicz­nej. Dzię­ki temu zosta­je zacho­wa­ny plu­ra­lizm rozum­nych świa­to­po­glą­dów. Oby­wa­te­le istot­nie czu­ją się wol­ny­mi pod­mio­ta­mi sfe­ry publicznej.

Jan Kłos


Woj­ciech Ciszew­ski, Rozum i demo­kra­cja. Wpro­wa­dze­nie do kon­cep­cji rozu­mu publicz­ne­go Joh­na Rawl­sa, Wydaw­nic­two Uni­wer­sy­te­tu Jagiel­loń­skie­go, Kra­ków 2020, 228 ss.


Jan Kłos – pra­cow­nik Katolic­kiego Uni­wer­sy­te­tu Lubel­skie­go Jana Paw­ła II, inte­re­su­je się dok­try­na­mi spo­łecz­no-poli­tycz­ny­mi, środ­ka­mi maso­we­go prze­ka­zu, sys­te­mem poli­tycz­nym Sta­nów Zjed­no­czo­nych. Lau­re­at Nagro­dy im. Micha­ela Nova­ka za rok 2006.

Tekst jest dostęp­ny na licen­cji: Uzna­nie autor­stwa-Na tych samych warun­kach 3.0 Pol­ska.

< Powrót do spi­su tre­ści numeru.


Inte­re­su­ją Cię recen­zje innych ksią­żek filo­zo­ficz­nych? Zaj­rzyj do nasze­go dzia­łu Omó­wie­nia i recen­zje.

Najnowszy numer można nabyć od 1 września w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2021 można zamówić > tutaj.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy