Epistemologia Estetyka Omówienia i recenzje Publicystyka

Jolanta Prochowicz: Kobieta patrzy na Pietę. Rzecz o epistemologii i estetyce feministycznej [recenzja]

Kobiety i kultura okładka książki

Zapisz się do naszego newslettera

Tekst ukazał się w „Filo­zo­fuj” 2019 nr 3 (27), s. 55. W pełnej wer­sji graficznej jest dostęp­ny w pliku PDF.


Czy zastanawialiście/zastanawiałyście się kiedyś, czy pod­miot poz­na­ją­cy ma płeć? Albo też, ujmu­jąc sprawy nieco odmi­en­nie: skąd i od kogo czer­piemy wiedzę? Kto tworzy kul­turę i kto ją inter­pre­tu­je? I czy to, że gdy popa­trzymy przez pryz­mat his­to­ryczny, dostrzeże­my, że przez set­ki lat naukow­ca­mi, artys­ta­mi i lit­er­ata­mi byli głównie mężczyźni, wpły­wa w jakikol­wiek sposób na wyt­warzaną wiedzę, także tę uchodzącą za naukową?

Epis­te­molo­gia fem­i­nisty­cz­na jest dziedz­iną filo­zoficznego namysłu, w której badacze i badacz­ki zas­tanaw­ia­ją się, w jaki sposób bio­log­iczne i kul­tur­owe doświad­cze­nie płci wpły­wa na sposób naszego poz­naw­czego funkcjonowa­nia w rzeczy­wis­toś­ci społecznej. Wyjś­ciową tezą w tym uję­ciu jest przeko­nanie, że wiedza, którą wyt­warzano doty­chczas, jest zniek­sz­tał­cona, niepeł­na i zide­ol­o­gi­zowana ze wzglę­du na wyk­lucze­nie kobi­et. Główne zagad­nienia, które pode­j­mu­je epis­te­molo­gia fem­i­nisty­cz­na, doty­czą prob­le­mu obiek­ty­wnoś­ci, upł­ciowionego doświad­czenia, poli­ty­cznego wymi­aru wyt­warza­nia wiedzy, jak też roli emocji w proce­sach poz­naw­czych.

Natalia Anna Mich­na w książce Kobi­ety i kul­tura. O doświad­cze­niu w filo­zofii fem­i­nisty­cznej tworzy użyteczną i klarowną mapę najważniejszych nurtów w dyskur­sie o kobiecym doświad­cze­niu. Autor­ka wychodzi od bard­zo ogól­nych założeń doty­czą­cych tego, czym jest fem­i­nizm jako teo­ria filo­zoficz­na od początku pow­iązana z prak­tyką akty­wisty­czną, by prze­jść kole­jno do zagad­nień związanych z epis­te­mologią i este­tyką fem­i­nisty­czną. Główną tezą książ­ki jest przeko­nanie, że filo­zoficzny namysł nad płcią jest intere­su­ją­cym nurtem badań posz­erza­ją­cym naszą świado­mość doty­czącą obec­noś­ci kobiecego doświad­czenia w kul­turze, nauce i poli­tyce rozu­mi­anej jako tros­ka o dobro wspólne. Opowieść o fem­i­nizmie jest bowiem, jak pisze autor­ka, otwartą kom­pozy­cją i ewolu­u­jącą nar­racją o myśle­niu, poz­nawa­niu, odczuwa­niu, odbiera­niu i doświad­cza­niu, wyraża­niu czy inter­pre­tacji rzeczy­wis­toś­ci uwzględ­ni­a­jącą pryz­mat płci. Z tych powodów ważne jest poz­nanie mapy fem­i­nisty­cznych poglądów doty­czą­cych współczes­nej epis­te­mologii czy este­ty­ki. W omaw­ianej książce są one przed­staw­ione w sposób czytel­ny i uporząd­kowany. Trze­ba pod­kreślić, że nie było to zadanie łatwe, gdy weźmie się pod uwagę złożoność i wielowątkowość fem­i­nisty­cznych dyskursów i stanowisk.

Podąża­jąc za nar­racją autor­ki, dowiadu­je­my się o najnowszych kierunk­ach badań w fem­i­nisty­cznej epis­te­mologii, jak również może­my prześledz­ić her­storię kobiecego namysłu nad sztuką – zarówno od strony anal­izy zaan­gażowanej sztu­ki fem­i­nisty­cznej, jak i kry­ty­ki trady­cyjnych pojęć i kon­cepcji este­ty­cznych. Czy kon­cepc­ja artysty geniusza jest pow­iązana z męskoś­cią? Czym charak­teryzu­je się kobiece doświad­cze­nie este­ty­czne? Dlaczego kobi­eta patrzą­ca na Pietę Michała Anioła może widzieć coś innego niż patrzą­cy na to samo dzieło mężczyz­na? W jakiej mierze może­my uni­w­er­sal­i­zować kobiece doświad­cze­nie? Zbiór pytań, na które w sys­tem­aty­czny sposób, korzys­ta­jąc z imponu­jącej bib­li­ografii, odpowia­da Mich­na, jest zbiorem bard­zo obsz­ernym. Z tych powodów jej książ­ka jest doskon­ałą lek­turą dla osób, które nie zaj­mu­ją się teo­ri­a­mi fem­i­nisty­czny­mi na co dzień, ale chcą mieć wiedzę doty­czącą głównych nurtów w fem­i­nisty­cznej este­tyce i epis­te­mologii. I choć wywód, który prowadzi autor­ka, jest bard­zo gęsty, a sposób prob­lematy­zowa­nia danych zagad­nień bardziej rozległy niż głębo­ki, to nie należy roz­pa­try­wać tego jako wady. Tym bardziej że w języku pol­skim wciąż braku­je dobrych prze­wod­ników po lit­er­aturze, jak również po prob­lematyce poruszanej we współczes­nym fem­i­nizmie. Książ­ka Natalii Anny Mich­ny z pewnoś­cią do takich dobrych prze­wod­ników należy.

Jolan­ta Pro­chow­icz


Natalia Anna Mich­na, Kobi­ety i kul­tura. O doświad­cze­niu w filo­zofii fem­i­nisty­cznej, Kraków: Wydawnict­wo Uni­w­er­syte­tu Jagiel­lońskiego 2018, 296 s.


Tekst jest dostęp­ny na licencji: Uznanie autorstwa-Na tych samych warunk­ach 3.0 Pol­s­ka.
W pełnej wer­sji graficznej jest dostęp­ny w pliku PDF.

< Powrót do spisu treś­ci numeru.

Najnowszy numer można nabyć od 10 lipca w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2019 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy