Epistemologia Estetyka Omówienia i recenzje Publicystyka

Jolanta Prochowicz: Kobieta patrzy na Pietę. Rzecz o epistemologii i estetyce feministycznej [recenzja]

Kobiety i kultura okładka książki

Tekst uka­zał się w „Filo­zo­fuj!” 2019 nr 3 (27), s. 55. W peł­nej wer­sji gra­ficz­nej jest dostęp­ny w pli­ku PDF.


Czy zastanawialiście/zastanawiałyście się kie­dyś, czy pod­miot pozna­ją­cy ma płeć? Albo też, ujmu­jąc spra­wy nie­co odmien­nie: skąd i od kogo czer­pie­my wie­dzę? Kto two­rzy kul­tu­rę i kto ją inter­pre­tu­je? I czy to, że gdy popa­trzy­my przez pry­zmat histo­rycz­ny, dostrze­że­my, że przez set­ki lat naukow­ca­mi, arty­sta­mi i lite­ra­ta­mi byli głów­nie męż­czyź­ni, wpły­wa w jaki­kol­wiek spo­sób na wytwa­rza­ną wie­dzę, tak­że tę ucho­dzą­cą za naukową?

Epi­ste­mo­lo­gia femi­ni­stycz­na jest dzie­dzi­ną filo­zo­ficz­ne­go namy­słu, w któ­rej bada­cze i badacz­ki zasta­na­wia­ją się, w jaki spo­sób bio­lo­gicz­ne i kul­tu­ro­we doświad­cze­nie płci wpły­wa na spo­sób nasze­go poznaw­cze­go funk­cjo­no­wa­nia w rze­czy­wi­sto­ści spo­łecz­nej. Wyj­ścio­wą tezą w tym uję­ciu jest prze­ko­na­nie, że wie­dza, któ­rą wytwa­rza­no dotych­czas, jest znie­kształ­co­na, nie­peł­na i zide­olo­gi­zo­wa­na ze wzglę­du na wyklu­cze­nie kobiet. Głów­ne zagad­nie­nia, któ­re podej­mu­je epi­ste­mo­lo­gia femi­ni­stycz­na, doty­czą pro­ble­mu obiek­tyw­no­ści, upł­cio­wio­ne­go doświad­cze­nia, poli­tycz­ne­go wymia­ru wytwa­rza­nia wie­dzy, jak też roli emo­cji w pro­ce­sach poznawczych.

Nata­lia Anna Mich­na w książ­ce Kobie­ty i kul­tu­ra. O doświad­cze­niu w filo­zo­fii femi­ni­stycz­nej two­rzy uży­tecz­ną i kla­row­ną mapę naj­waż­niej­szych nur­tów w dys­kur­sie o kobie­cym doświad­cze­niu. Autor­ka wycho­dzi od bar­dzo ogól­nych zało­żeń doty­czą­cych tego, czym jest femi­nizm jako teo­ria filo­zo­ficz­na od począt­ku powią­za­na z prak­ty­ką akty­wi­stycz­ną, by przejść kolej­no do zagad­nień zwią­za­nych z epi­ste­mo­lo­gią i este­ty­ką femi­ni­stycz­ną. Głów­ną tezą książ­ki jest prze­ko­na­nie, że filo­zo­ficz­ny namysł nad płcią jest inte­re­su­ją­cym nur­tem badań posze­rza­ją­cym naszą świa­do­mość doty­czą­cą obec­no­ści kobie­ce­go doświad­cze­nia w kul­tu­rze, nauce i poli­ty­ce rozu­mia­nej jako tro­ska o dobro wspól­ne. Opo­wieść o femi­ni­zmie jest bowiem, jak pisze autor­ka, otwar­tą kom­po­zy­cją i ewo­lu­ują­cą nar­ra­cją o myśle­niu, pozna­wa­niu, odczu­wa­niu, odbie­ra­niu i doświad­cza­niu, wyra­ża­niu czy inter­pre­ta­cji rze­czy­wi­sto­ści uwzględ­nia­ją­cą pry­zmat płci. Z tych powo­dów waż­ne jest pozna­nie mapy femi­ni­stycz­nych poglą­dów doty­czą­cych współ­cze­snej epi­ste­mo­lo­gii czy este­ty­ki. W oma­wia­nej książ­ce są one przed­sta­wio­ne w spo­sób czy­tel­ny i upo­rząd­ko­wa­ny. Trze­ba pod­kre­ślić, że nie było to zada­nie łatwe, gdy weź­mie się pod uwa­gę zło­żo­ność i wie­lo­wąt­ko­wość femi­ni­stycz­nych dys­kur­sów i stanowisk.

Podą­ża­jąc za nar­ra­cją autor­ki, dowia­du­je­my się o naj­now­szych kie­run­kach badań w femi­ni­stycz­nej epi­ste­mo­lo­gii, jak rów­nież może­my prze­śle­dzić her­sto­rię kobie­ce­go namy­słu nad sztu­ką – zarów­no od stro­ny ana­li­zy zaan­ga­żo­wa­nej sztu­ki femi­ni­stycz­nej, jak i kry­ty­ki tra­dy­cyj­nych pojęć i kon­cep­cji este­tycz­nych. Czy kon­cep­cja arty­sty geniu­sza jest powią­za­na z męsko­ścią? Czym cha­rak­te­ry­zu­je się kobie­ce doświad­cze­nie este­tycz­ne? Dla­cze­go kobie­ta patrzą­ca na Pie­tę Micha­ła Anio­ła może widzieć coś inne­go niż patrzą­cy na to samo dzie­ło męż­czy­zna? W jakiej mie­rze może­my uni­wer­sa­li­zo­wać kobie­ce doświad­cze­nie? Zbiór pytań, na któ­re w sys­te­ma­tycz­ny spo­sób, korzy­sta­jąc z impo­nu­ją­cej biblio­gra­fii, odpo­wia­da Mich­na, jest zbio­rem bar­dzo obszer­nym. Z tych powo­dów jej książ­ka jest dosko­na­łą lek­tu­rą dla osób, któ­re nie zaj­mu­ją się teo­ria­mi femi­ni­stycz­ny­mi na co dzień, ale chcą mieć wie­dzę doty­czą­cą głów­nych nur­tów w femi­ni­stycz­nej este­ty­ce i epi­ste­mo­lo­gii. I choć wywód, któ­ry pro­wa­dzi autor­ka, jest bar­dzo gęsty, a spo­sób pro­ble­ma­ty­zo­wa­nia danych zagad­nień bar­dziej roz­le­gły niż głę­bo­ki, to nie nale­ży roz­pa­try­wać tego jako wady. Tym bar­dziej że w języ­ku pol­skim wciąż bra­ku­je dobrych prze­wod­ni­ków po lite­ra­tu­rze, jak rów­nież po pro­ble­ma­ty­ce poru­sza­nej we współ­cze­snym femi­ni­zmie. Książ­ka Nata­lii Anny Mich­ny z pew­no­ścią do takich dobrych prze­wod­ni­ków należy.

Jolan­ta Prochowicz


Nata­lia Anna Mich­na, Kobie­ty i kul­tu­ra. O doświad­cze­niu w filo­zo­fii femi­ni­stycz­nej, Kra­ków: Wydaw­nic­two Uni­wer­sy­te­tu Jagiel­loń­skie­go 2018, 296 s.


Tekst jest dostęp­ny na licen­cji: Uzna­nie autor­stwa-Na tych samych warun­kach 3.0 Pol­ska.
W peł­nej wer­sji gra­ficz­nej jest dostęp­ny w pli­ku PDF.

< Powrót do spi­su tre­ści numeru.

Najnowszy numer można nabyć od 1 września w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2021 można zamówić > tutaj.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Skomentuj

Kliknij, aby skomentować

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy