Patronaty Relacje i reportaże

Laura Anna Macor: „Die Bestimmung des Menschen” Johanna Joachima Spaldinga. Filozofia (i religia) jako sposób życia w niemieckim Oświeceniu – wykład online [relacja]

26 marca 2021 roku odbyło się kolejne otwarte seminarium filozoficzne z cyklu „Between Secularization and Reform. Religious Rationalism in the Late 17th Century and in the Enlightenment”. Tym razem wykład wygłosiła uczona z Uniwersytetu w Weronie, prof. Laura Anna Macor, specjalistka w zakresie myśli niemieckiego Oświecenia.

Prof. Macor zwró­ci­ła uwa­gę, że przy­wo­ła­ne w tytu­le spo­tka­nia sfor­mu­ło­wa­nie die Bestim­mung des Men­schen (powo­ła­nie, prze­zna­cze­nie, cel życia czło­wie­ka) jest cen­tral­ne dla myśli nie­miec­kie­go Oświe­ce­nia. Jako pierw­szy użył go w 1748 roku niko­mu nie­zna­ny przy­szły pastor Johann Joachim Spal­ding (1714–1804). Opu­bli­ko­wał on wte­dy nie­wiel­kie dzie­ło zaty­tu­ło­wa­ne Betrach­tung über die Bestim­mung des Men­schen. W trak­ta­cie tym fik­cyj­ne „ja” pro­wa­dzi mono­log o poszu­ki­wa­niu celu ludz­kiej egzy­sten­cji, a tak­że postę­po­wa­nia, któ­re mogło­by pomóc w jego osiągnięciu.

Prof. Lau­ra Anna Macor

Spal­ding przy­jął w swo­jej książ­ce spe­cy­ficz­ną per­spek­ty­wę – uni­kał wszel­kich odnie­sień do Biblii, ale wie­lo­krot­nie cyto­wał auto­rów kla­sycz­nych. Robiąc to, stwo­rzył nowe podej­ście do reli­gii, filo­zo­fii oraz rela­cji mię­dzy nimi. Nowa­tor­stwo Spal­din­ga spo­wo­do­wa­ło, że Betrach­tung über die Bestim­mung des Men­schen sta­ło się w XVIII wie­ku wyjąt­ko­wo popu­lar­ne i wpływowe.

Spal­ding trak­to­wał filo­zo­fię nie tyle jako bada­nie teo­re­tycz­ne, ile jako poszu­ki­wa­nie wła­ści­we­go spo­so­bu życia – prak­tycz­ną naukę, któ­ra kształ­tu­je swo­ich adep­tów i ma im pomóc w odna­le­zie­niu wła­ści­we­go dla nich miej­sca w świe­cie. W XX wie­ku prak­tycz­ny spo­sób rozu­mie­nia filo­zo­fii popu­la­ry­zo­wa­li m.in. Pier­re Hadot i Michel Foucault. Obaj wska­zy­wa­li, że tak wła­śnie umi­ło­wa­nie mądro­ści rozu­mie­li sta­ro­żyt­ni i że prak­tycz­ne obli­cze filo­zo­fii zosta­ło następ­nie utra­co­ne pod wpły­wem chrze­ści­jań­stwa, a po zało­że­niu  uni­wer­sy­te­tów filo­zo­fia sta­ła się jed­ną z dzie­dzin akademickich.

Prof. Macor wska­za­ła jed­nak, że prak­tycz­no-per­for­ma­tyw­ne rozu­mie­nie filo­zo­fii odro­dzi­ło się w Euro­pie już w XVIII wie­ku za spra­wą Johan­na Joachi­ma Spal­din­ga. Lute­rań­ski pastor pla­no­wał prze­for­mu­ło­wać reli­gię tak, aby odsło­nić to, co sam nazy­wał „wewnętrz­ną dosko­na­ło­ścią chrze­ści­jań­stwa”. Chciał udo­wod­nić, że była ona róż­na od trwa­ją­cych wte­dy aka­de­mic­kich dys­ku­sji dogma­tycz­nych. Głów­nym sojusz­ni­kiem Spal­din­ga w tym pro­jek­cie stał się lord Sha­ftes­bu­ry, któ­ry pra­gnął przy­wró­cić do życia sta­ro­żyt­ny spo­sób filo­zo­fo­wa­nia i któ­re­go pisma wywie­ra­ły zna­czą­cy wpływ na myśli­cie­li z krę­gu nie­miec­kie­go Oświecenia.

Spal­ding nie tyl­ko znał pisma Shaftesbury’ego, lecz tak­że je wyda­wał i komen­to­wał. Od bry­tyj­skie­go myśli­cie­la zapo­ży­czył np. kon­cep­cję wro­dzo­ne­go zmy­słu moral­ne­go, dzię­ki któ­re­mu praw­da chrze­ści­jań­ska jest dostęp­na dla każ­de­go, a w celu jej odna­le­zie­nia trze­ba przede wszyst­kim badań wła­sne wnę­trze. Z kolei for­mu­ły moral­ne auto­rów sta­ro­żyt­nych – Hora­ce­go czy Per­sju­sza – cyto­wa­ne są już na pierw­szych stro­nach naj­słyn­niej­sze­go dzie­ła Spal­din­ga. Autor Betrach­tung über die Bestim­mung des Men­schen, odwo­łu­jąc się do myśli kla­sycz­nej, pró­bu­je prze­ko­nać swo­ich czy­tel­ni­ków, że aby odpo­wie­dzieć na pyta­nie o to, jakie jest powo­ła­nie czło­wie­ka, nie trze­ba wycho­dzić poza wła­sne wnę­trze i swo­je przy­ro­dzo­ne zdolności.

Zda­niem prof. Macor, Betrach­tung über die Bestim­mung des Men­schen pozo­sta­je dzie­łem nie­do­ce­nia­nym pod kątem wpły­wu, jaki wywar­ło na ówcze­sną filo­zo­fię. Dru­ko­wa­no je wie­lo­krot­nie, zarów­no ofi­cjal­nie, jak i nie­ofi­cjal­nie, a do jego czy­tel­ni­ków nale­że­li Schil­ler, Goethe, Kant czy Fich­te – wszy­scy oni zna­li tekst Spal­din­ga i cyto­wa­li go. Tym samym tra­dy­cja trak­to­wa­nia filo­zo­fii jako prak­tycz­nej nauki o dobrym, szczę­śli­wym życiu zna­la­zła się ponow­nie w cen­trum uwa­gi zachod­nich myślicieli.

Opra­co­wa­nie: Zespół badaw­czy pro­jek­tu „Mię­dzy seku­la­ry­za­cją a reformą”


Patro­nat medialny:

Filo­zo­fuj!”

 

Najnowszy numer można nabyć od 5 maja w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2021 można zamówić > tutaj.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy