Antropologia Omówienia i recenzje

Łukasz Libowski: A jak ty radzisz sobie ze swoim nieszczęsnym położeniem? [recenzja]

Tra­gicz­na wizja świa­ta i pięć spo­so­bów jej prze­zwy­cię­ża­nia – oto, co przed­mio­tem swo­je­go zain­te­re­so­wa­nia w książ­ce Prze­ciw roz­pa­czy czy­ni Woj­ciech Zału­ski, filo­zof i praw­nik, pra­cow­nik Uni­wer­sy­te­tu Jagiellońskiego.

Odno­śna wizja gło­si, iż zasad­ni­czą wła­ści­wo­ścią rze­czy­wi­sto­ści jest napię­cie, któ­re powsta­je wsku­tek zde­rze­nia się poten­cjal­ne­go pięk­na życia czło­wie­ka z tym, co spra­wia, że pięk­no to nie może się ziścić. „Rodzi się” ona wraz z przy­ję­ciem trzech tez: (1) życie ludz­kie jest nędz­ne, ponie­waż jest zni­ko­me, pozba­wio­ne per­spek­ty­wy nie­śmier­tel­no­ści, zanu­rzo­ne w nieprzyjaznym/obojętnym świe­cie, pod­po­rząd­ko­wa­ne fatum, uwi­kła­ne w rela­cje, o któ­rych kształ­cie decy­du­je siła; (2) pozy­tyw­ne war­to­ści etycz­ne nie zga­dza­ją się ze sobą; (3) ist­nie­je spra­wie­dli­wość kosmicz­na. Posia­da­nie takich prze­ko­nań ozna­cza jed­no: rozpacz.

W odpo­wie­dzi na tę roz­pacz moż­na, po pierw­sze, pogo­dzić się ze swo­im losem. Taka afir­ma­cja kon­dy­cji ludz­kiej jest kon­se­kwen­cją albo doświad­cze­nia pięk­na świa­ta, albo fascy­na­cji pro­ce­sem sta­wa­nia się świa­ta, albo poczu­cia god­no­ści czło­wie­ka, obja­wia­ją­ce­go się w bun­cie wobec absur­du istnienia.

Wtó­ry spo­sób radze­nia sobie z roz­pa­czą sta­no­wi hedo­nizm. Ma on dwie wer­sje, skraj­ną i umiar­ko­wa­ną. Zału­ski kon­cen­tru­je się na jego warian­cie dru­gim, epi­ku­rej­skim, zwią­za­nym z okre­ślo­ną meta­fi­zy­ką, wedle któ­rej przy­jem­ność utoż­sa­mia się z jak naj­mniej­szą licz­bą doznań przykrych.

Trze­cią odpo­wiedź na tra­gizm wypra­co­wa­li sto­icy. Zale­ca­li oni obo­jęt­ność. Mody­fi­ku­jąc tra­gicz­ną wizję świa­ta, ucznio­wie Zeno­na gło­szą, że wszel­kie poza­mo­ral­ne pięk­no życia jest pozor­ne i że z zależ­no­ści odeń trze­ba się wyzwo­lić. Dro­gą pro­wa­dzą­cą do apa­tii, czy­li wol­no­ści wzglę­dem dóbr poza­mo­ral­nych, jest wyga­sze­nie, w ramach pro­po­no­wa­nej przez sto­ików tera­pii, emocji.

Kolej­ną reak­cją w obli­czu dra­ma­tu życia jest bud­dyj­skie wyrze­cze­nie. Wyra­sta­jąc z rady­kal­nie nega­tyw­nej oce­ny war­to­ści egzy­sten­cji ludz­kiej – bud­dy­sta przyj­mu­je, że wszel­ka rze­czy­wi­stość jest prze­mi­ja­ją­ca i nie­oso­bo­wa oraz że jest wyłącz­nie cier­pie­niem – sta­no­wi ono punkt doce­lo­wy w pro­ce­sie wyzby­wa­nia się pra­gnień i odwra­ca­nia się od świata.

Ostat­nią odpo­wiedź na tra­gizm przy­no­si chrze­ści­jań­stwo. To nadzie­ja. Wyra­sta ona stąd, iż chry­stia­nizm rela­ty­wi­zu­je war­tość docze­sno­ści, przyj­mu­jąc ist­nie­nie wiecz­no­ści. Zału­ski wska­zu­je dwa­na­ście prze­żyć, któ­re mogą dopro­wa­dzić czło­wie­ka do przy­ję­cia orę­dzia chrze­ści­jań­skie­go. Zaj­mu­jąc się dwo­ma zagad­nie­nia­mi – wia­ra a świa­to­po­gląd natu­ra­li­stycz­ny oraz nauka a gene­za reli­gii – roz­pra­wia się on tak­że z sądem o nie­ra­cjo­nal­no­ści wia­ry religijnej.

Zału­ski uwa­ża, iż wszyst­kie ana­li­zo­wa­ne prze­zeń odpo­wie­dzi na tra­gizm ist­nie­nia cią­gle pozo­sta­ją aktu­al­ne. Pre­zen­tu­jąc je i wska­zu­jąc ich sła­be stro­ny, zda­je się pytać czy­tel­ni­ka: „A jak ty radzisz sobie ze swo­im nie­szczę­snym położeniem?”.

Pod każ­dym wzglę­dem książ­ka napi­sa­na jest zna­ko­mi­cie. Czy­ta­jąc ją, moż­na nie tyl­ko uświa­do­mić sobie tra­gicz­ność bytu ludz­kie­go i spo­so­by jej oswa­ja­nia, ale tak­że, poprzez przy­glą­da­nie się pra­cy mistrza, roz­wi­nąć swój filo­zo­ficz­ny warsztat.

Woj­ciech Zału­ski, Prze­ciw roz­pa­czy. O tra­gicz­nej wizji świa­ta i spo­so­bach jej prze­zwy­cię­ża­nia, Coper­ni­cus Cen­ter Press, Kra­ków 2014, ss. 275.


Łukasz Libow­ski – ks. die­ce­zji opol­skiej; mgr teo­lo­gii, lic. filo­zo­fii, lic. filo­lo­gii kla­sycz­nej. Obec­nie dok­to­rant w Insty­tu­cie Filo­zo­fii Kato­lic­kie­go Uni­wer­sy­te­tu Lubel­skie­go oraz stu­dent stu­diów magi­ster­skich z filo­lo­gii kla­sycz­nej w Insty­tu­cie Lite­ra­tu­ro­znaw­stwa tej uczel­ni. Ama­tor sztuk wsze­la­kich. E‑mail: lukasz.libowski@gmail.com. ORCID: 0000–0001-6175–0823.

Najnowszy numer można nabyć od 1 września w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2021 można zamówić > tutaj.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy