Omówienia i recenzje

Łukasz Libowski: Naprzód w kierunku Ojców! [recenzja]

W obrę­bie współ­cze­sne­go, tj. XX-wiecz­ne­go, pra­wo­sła­wia miał miej­sce rene­sans myśli Ojców Kościo­ła, czy­li pisa­rzy, filo­zo­fów i teo­lo­gów pierw­szych wie­ków chrze­ści­jań­stwa (łac. Patres Ecc­le­siae; stąd patro­lo­gia – nauka o Ojcach Kościo­ła i ich poglą­dach). Tere­sa Obo­le­vitch z Uni­wer­sy­te­tu Papie­skie­go Jana Paw­ła II w Kra­ko­wie, kon­cen­tru­ją­ca się w swo­ich bada­niach na pro­ble­ma­ty­ce pogra­ni­cza reli­gii i filo­zo­fii, poświę­ci­ła temu tema­to­wi jed­ną ze swo­ich książek.

Zja­wi­sko, dla lep­sze­go jego rozu­mie­nia, autor­ka pro­po­nu­je widzieć na tle stop­nio­we­go pro­ce­su racjo­na­li­za­cji, jaki zaszedł w reflek­sji podej­mo­wa­nej przez chrze­ści­jań­skich inte­lek­tu­ali­stów rosyj­skich od epo­ki sta­ro­ru­skiej aż po dru­gą poło­wę stu­le­cia XIX i począ­tek wie­ku XX, kie­dy doszło tam do prze­ło­mu, mia­no­wi­cie do odro­dze­nia reli­gij­no-filo­zo­ficz­ne­go; dla­te­go też w pierw­szym roz­dzia­le swo­je­go stu­dium Obo­le­vitch opi­su­je ów pro­ces. Dwa kolej­ne roz­dzia­ły autor­ka dedy­ko­wa­ła oso­bom i dzie­łom, odpo­wied­nio, Gie­or­gi­ja Fło­row­skie­go, któ­ry pierw­szy postu­lo­wał wypra­co­wa­nie syn­te­zy neo­pa­try­stycz­nej, i Wła­di­mi­ra Łos­skie­go, któ­ry pierw­szy na sfor­mu­ło­wa­ny przez Fło­row­skie­go dezy­de­rat odpo­wie­dział. Zary­so­waw­szy bieg życia pierw­sze­go z myśli­cie­li, badacz­ka, roz­pa­tru­jąc zagad­nie­nie w kil­ku aspek­tach, refe­ru­je, jak doj­rze­wał on do swo­jej zasad­ni­czej tezy, gło­szą­cej, iż do odno­wie­nia teo­lo­gii może dojść jedy­nie poprzez nawrót do Ojców, i jak tezę tę on poj­mo­wał. Omó­wiw­szy z kolei losy Łos­skie­go, Obo­le­vitch wykła­da jego wznie­sio­ne na fun­da­men­cie pism Ojców poglą­dy w trzech zasad­ni­czych kwe­stiach. Wyczer­pu­ją­co sta­ra się odpo­wie­dzieć na nastę­pu­ją­ce pyta­nia: po pierw­sze, czym, zda­niem Łos­skie­go, jest pra­wo­sła­wie, po dru­gie, jaki, w prze­ko­na­niu Łos­skie­go, jest Bóg i jak moż­na go poznać oraz, po trze­cie, kim dla Łos­skie­go jest czło­wiek i jakie jest jego prze­zna­cze­nie. W ostat­nim, czwar­tym, roz­dzia­le inte­re­su­ją­ce­go nas wydaw­nic­twa filo­zof­ka kra­kow­ska przed­sta­wia kolej­nych kon­ty­nu­ato­rów zapo­cząt­ko­wa­nej przez Fło­row­skie­go oraz Łos­skie­go odno­wy patry­stycz­nej. Dłu­żej zatrzy­mu­je się przy dwóch auto­rach, Wasi­li­ju Kri­wo­sze­inie i Cypria­nie Ker­nie, kró­cej zaś przy Joh­nie Mey­en­dorf­fie, Pau­lu Evdo­ki­mo­vie, Joan­ni­sie Zizio­ula­sie, Oli­vie­rze Clémen­cie, Sier­gie­ju Cho­ru­ży­ju, a tak­że Alek­sie­ju Nesteruku.

Opra­co­wa­nie oce­nić nale­ży wyso­ko. Pomiesz­czo­ny w nim mate­riał został przej­rzy­ście zor­ga­ni­zo­wa­ny i jasno zapre­zen­to­wa­ny. Z korzy­ścią czy­tać może rzecz zarów­no nie­spe­cja­li­sta, jak i ktoś zorien­to­wa­ny w filo­zo­fii i teo­lo­gii Wschodu.

Wyda­je się, że na szcze­gól­ne wyróż­nie­nie zasłu­gu­je zakoń­cze­nie książ­ki. Obo­le­vitch osa­dza w nim bowiem pro­jekt XX-wiecz­nej pra­wo­sław­nej syn­te­zy patry­stycz­nej w szer­szym kon­tek­ście, zazna­jo­mie­nie się z któ­rym poma­ga w zro­zu­mie­niu tegoż pro­jek­tu. Rze­czo­ny kon­tekst sta­no­wi anga­żu­ją­ca wszyst­kich zaj­mu­ją­cych się Ojca­mi Kościo­ła dys­ku­sja, w któ­rej podej­mo­wa­ny jest pro­blem spo­so­bu, w jaki nale­ża­ło­by współ­cze­śnie korzy­stać z dzie­dzic­twa tych twór­ców. Lek­tu­ra wska­za­ne­go tek­stu pozwa­la zapo­znać się z grub­sza z zaj­mo­wa­ny­mi w odno­śnej deba­cie sta­no­wi­ska­mi. Obo­le­vitch stwier­dza, iż roz­pa­try­wa­ni przez nią auto­rzy w dorob­ku Ojców poszu­ki­wa­li inspi­ra­cji do roz­wią­zy­wa­nia aktu­al­nych zagad­nień filo­zo­ficz­no-teo­lo­gicz­nych. Pogląd ten zgrab­nie wyra­ża hasło: „Naprzód w kie­run­ku Ojców!”.

Tere­sa Obo­le­vitch, Filo­zo­fia rosyj­skie­go rene­san­su patry­stycz­ne­go: o. Gie­or­gij Fło­row­ski, Wło­dzi­mierz Łos­ski i inni, Coper­ni­cus Cen­ter Press, Kra­ków 2014, ss. 351.


Łukasz Libow­ski – ks. die­ce­zji opol­skiej; mgr teo­lo­gii, lic. filo­zo­fii, lic. filo­lo­gii kla­sycz­nej. Obec­nie dok­to­rant w Insty­tu­cie Filo­zo­fii Kato­lic­kie­go Uni­wer­sy­te­tu Lubel­skie­go oraz stu­dent stu­diów magi­ster­skich z filo­lo­gii kla­sycz­nej w Insty­tu­cie Lite­ra­tu­ro­znaw­stwa tej uczel­ni. Ama­tor sztuk wsze­la­kich. E‑mail: lukasz.libowski@gmail.com. ORCID: 0000–0001-6175–0823.

Najnowszy numer można nabyć od 5 maja w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2021 można zamówić > tutaj.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy