Artykuł

Marek Lechniak: Argument z analogii w dyskusji o migrantach

W poprzednich artykułach tego numeru znajdujemy różne typy argumentacji za tym, by pomóc migrantom. W tekstach Josepha Carensa i Kierana Obermana podstawową rolę gra analogia. Przyjrzyjmy się proponowanym argumentom z analogii od strony logicznej.

Tekst ukazał się w „Filo­zo­fuj” 2016 nr 7, s. 14–15. W pełnej wer­sji graficznej jest dostęp­ny w pliku PDF.


1. Schemat argumentacji z analogii

Argu­men­tac­ja z analogii jest częs­to stosowana w filo­zofii, a zwłaszcza w etyce. Jed­nakże nie jest ona kon­kluzy­w­na, tzn. nie zawsze od prawdzi­wych przesłanek dochodz­imy do prawdzi­wego wniosku. Schemat argu­men­tacji z analogii moż­na przed­staw­ić następu­ją­co:

Przesłan­ka stwierdza­ją­ca podobieńst­wo:
Przy­padek C1 jest podob­ny do przy­pad­ku C2.

Przesłan­ka bazowa:
A jest prawdzi­we w przy­pad­ku C1.

Kon­kluz­ja:
A jest prawdzi­we w przy­pad­ku C2.

Gdy­by w pier­wszej przesłance zastąpić „jest podob­ny do” przez „jest tożsamy z”, argu­ment był­by kon­kluzy­wny. Dlat­ego kluc­zowe w oce­nie argu­men­tacji z analogii jest przyjrze­nie się charak­terowi tego podobieńst­wa, które okazu­je się niekiedy powierz­chowne (mamy wów­czas do czynienia z błę­dem pozornej analogii).

Argu­men­tację z analogii moż­na zak­wes­t­ionować przez uzyskanie odpowiedzi twierdzącej na jed­no z poniższych trzech pytań:

P1: Czy ist­nieją różnice między C1C2, które mogły­by pod­ważyć stopień podobieńst­wa?
P2: Czy A jest prawdzi­we w przy­pad­ku C1?
P3: Czy ist­nieje inny przy­padek C3, który jest również podob­ny do C1, w którym A jest fałszy­we?

2. Argumentacja Obermana

Spróbu­jmy zapisać argu­ment Kier­ana Ober­mana w języku powyższych ustaleń.
Przesłan­ka stwierdza­ją­ca podobieńst­wo: Pomoc medy­cz­na świad­c­zona przez szpi­tal jest podob­na do pomo­cy świad­c­zonej przez państ­wo przyj­mu­jące imi­grantów. Inaczej mówiąc, położe­nie pac­jen­ta przy­by­wa­jącego do szpi­ta­la jako oso­by wyma­ga­jącej pomo­cy w sytu­acji zagroże­nia życia jest podob­ne do położe­nia imi­gran­ta przy­by­wa­jącego do państ­wa i wyma­ga­jącego pomo­cy w sytu­acji zagroże­nia pod­sta­wowych praw człowieka.
Przesłan­ka bazowa: Jest prawdzi­we, że jest zabro­nione, aby ktokol­wiek uza­leż­ni­ał pomoc oso­bie (pac­jen­towi) w sytu­acji zagroże­nia życia od przy­czyny takiego zagroże­nia (np. udzielał pomo­cy ofi­arom gwał­tu, a odmaw­iał pomo­cy pac­jen­tom dotknię­tym chorobą „nat­u­ral­ną”, np. zawałem ser­ca).
Kon­kluz­ja: Jest prawdzi­we, że jest zabro­nione, aby ktokol­wiek uza­leż­ni­ał pomoc oso­bie (imi­grantowi) w sytu­acji zagroże­nia pod­sta­wowych praw człowieka od przy­czyny takiego zagroże­nia (np. udzielał pomo­cy ofierze prześlad­owa­nia ze wzglę­du na religię, rasę etc., a odmaw­iał pomo­cy oso­bie cier­piącej z powodu ubóst­wa czy innych przy­czyn eko­nom­icznych).

3. Ocena argumentacji Obermana

Postawmy ter­az trzy pyta­nia, za pomocą których tes­tu­je­my argu­men­ty z analogii.
Pytanie P1. Trze­ba przyz­nać, że odpowiedź na to pier­wsze, kluc­zowe pytanie – doty­czące skali podobieńst­wa między szpi­talem (C1) a państ­wem (C2) – jest sprawą poza­log­iczną, a więc logik nie może ocenić, czy jest ona kon­kluzy­w­na, czy nie. Same narzędzia logi­ki nie są bowiem wystar­cza­jące do oce­ny, czy podobieńst­wo to jest wystar­cza­jące, żeby na nim oprzeć argu­ment. Moż­na by zapro­ponować na przykład taki sposób pod­waże­nia tej analogii: pod­sta­wową funkcją szpi­ta­la fak­ty­cznie jest ratowanie życia każdej oso­by, która się doń zgłasza w sytu­acji jego zagroże­nia, ale już niekoniecznie w sytu­acji zagroże­nia zdrowia: szpi­tal może odmówić leczenia chore­mu, który nie posi­a­da ubez­pieczenia. Funkcją państ­wa zaś jest ochrona życia i pod­sta­wowych praw jego oby­wa­teli oraz osób, które doń się zgłasza­ją z prośbą o pomoc, a państ­wo do takiej pomo­cy się zobow­iąza­ło (np. raty­fiku­jąc kon­wencję genewską). Państ­wa nie deklaru­ją woli pomo­cy każdej oso­bie potrze­bu­jącej, ale jedynie określonej kat­e­gorii osób, których życie jest zagrożone ze wzglę­du na pewne konkretne wyz­nawane wartoś­ci.

W argu­men­tacji Ober­mana obow­iązek ratowa­nia życia (z przy­pad­ku C1) został zrów­nany z obow­iązkiem zabez­piecza­nia pod­sta­wowych praw człowieka (C2), wśród których Ober­man umieś­cił pra­wo do god­nych, zabez­piecza­ją­cych pod­sta­wowe potrze­by bytowe warunk­ów życia. Dochodz­imy tu do jeszcze jed­nej przesłan­ki, której podany przez nas wyżej schemat nie zaw­iera w sposób wyraźny, mianowicie:
[Przesłan­ka ukry­ta] Podobieńst­wo C1C2 wyni­ka z warunku W.

W naszym wypad­ku trze­ba by przyjąć, że podobieńst­wo szpi­ta­la i państ­wa wyni­ka z obow­iązku ratowa­nia. Ale czego? W przy­pad­ku szpi­ta­la: życia – bezwzględ­nie, czyli każdego człowieka, ale już nie zdrowia (bo szpi­tal przyj­mu­je jedynie uprawnionych do leczenia); w przy­pad­ku państ­wa: ratowa­nia życia oby­wa­teli i osób, do opie­ki nad który­mi państ­wo się zobow­iąza­ło, ale nie opie­ki nad wszys­tki­mi osoba­mi.

Pytanie P2. Jak widać z powyższych rozważań, szpi­tal niekoniecznie jest zobow­iązany do świad­czenia wszelkiej pomo­cy zdrowot­nej, a jedynie tej ratu­jącej życie; podob­nie państ­wo niekoniecznie jest zobow­iązane do świad­czenia pomo­cy każde­mu
człowiekowi.

Pytanie P3. Moż­na by łat­wo wyobraz­ić sobie sytu­ację C3 podob­ną do C1, w której jed­nak pomoc udzielana jest wybiór­c­zo (ze wzglę­du na możli­woś­ci poma­ga­jącego). W taki sposób dzi­ała np. straż pożar­na, której bezwzględ­nym obow­iązkiem jest ratowanie życia: cza­sem ze wzglę­du na ograniczenia możli­woś­ci pomo­cy nie jest w stanie ura­tować każdego w sytu­acji zagroże­nia życia – poma­ga więc najsłab­szym. Wybór, komu poma­gać, jest prag­maty­czny i z koniecznoś­ci niespraw­iedli­wy, ponieważ każdy ma pra­wo do życia. Moż­na powiedzieć, że wybór, czy poma­gać ofi­arom prześlad­owań, czy ofi­arom nędzy, też jest niespraw­iedli­wy. Ale czy wszys­tkim moż­na pomóc?

Pod­sumowu­jąc: co do zasady każde­mu człowiekowi przysługu­ją te same prawa. Kry­te­ria przyjęte w  kon­wencji genewskiej są pod pewnym wzglę­dem niespraw­iedli­we, jako że różnicu­je ona pra­wo do azy­lu. Praw­dopodob­nie jed­na z racji tego ograniczenia jest eko­nom­icz­na, na co zwraca uwagę Ober­man – uchodźców jest znacznie mniej niż imi­grantów eko­nom­icznych. Inna rac­ja ma charak­ter prawno-orga­ni­za­cyjny (możli­woś­ci udzie­le­nia pomo­cy przez dane państ­wo są ogranic­zone) i uprzy­wile­jowu­je państ­wa, które do udzie­le­nia pomo­cy się zobow­iązu­ją, dając im wybór, komu poma­gać.

Dru­ga argu­men­tac­ja z analogii zna­j­du­je się w artykule Josepha Caren­sa, który broni ideału otwartych granic. Struk­tu­ra tej argu­men­tacji jest podob­na do argu­men­tacji właśnie anal­i­zowanej. Myślę, że ją również moż­na pod­ważyć. Jak to zro­bić? Pole­cam taką anal­izę naszym Czytel­nikom jako małe ćwicze­nie z logi­ki prak­ty­cznej.


Marek Lech­ni­ak – Pro­fe­sor filo­zofii KUL, autor m.in. mono­grafii Przeko­na­nia i zmi­ana przekon­ań: anal­iza log­icz­na i filo­zoficz­na (Lublin 2011) oraz podręczni­ka Ele­men­ty logi­ki dla prawników (Lublin 2012). Obec­nie zaj­mu­je się logiką zmi­any przekon­ań i wiedzy oraz prawniczy­mi zas­tosowa­ni­a­mi logi­ki.

Tekst jest dostęp­ny na licencji: Uznanie autorstwa-Na tych samych warunk­ach 3.0 Pol­s­kaW pełnej wer­sji graficznej moż­na go przeczy­tać > tutaj.

< Powrót do spisu treś­ci numeru.

Najnowszy numer można nabyć od 3 stycznia w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2020 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Skomentuj

Kliknij, aby skomentować

Sklep

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy