Artykuł

Marek Lechniak: Argument z analogii w dyskusji o migrantach

W poprzednich artykułach tego numeru znajdujemy różne typy argumentacji za tym, by pomóc migrantom. W tekstach Josepha Carensa i Kierana Obermana podstawową rolę gra analogia. Przyjrzyjmy się proponowanym argumentom z analogii od strony logicznej.

Tekst uka­zał się w „Filo­zo­fuj!” 2016 nr 7, s. 14–15. W peł­nej wer­sji gra­ficz­nej jest dostęp­ny w pli­ku PDF.


1. Schemat argumentacji z analogii

Argu­men­ta­cja z ana­lo­gii jest czę­sto sto­so­wa­na w filo­zo­fii, a zwłasz­cza w ety­ce. Jed­nak­że nie jest ona kon­klu­zyw­na, tzn. nie zawsze od praw­dzi­wych prze­sła­nek docho­dzi­my do praw­dzi­we­go wnio­sku. Sche­mat argu­men­ta­cji z ana­lo­gii moż­na przed­sta­wić następująco:

Prze­słan­ka stwier­dza­ją­ca podobieństwo: 
Przy­pa­dek C1 jest podob­ny do przy­pad­ku C2.

Prze­słan­ka bazowa: 
A jest praw­dzi­we w przy­pad­ku C1.

Kon­klu­zja:
A jest praw­dzi­we w przy­pad­ku C2.

Gdy­by w pierw­szej prze­słan­ce zastą­pić „jest podob­ny do” przez „jest toż­sa­my z”, argu­ment był­by kon­klu­zyw­ny. Dla­te­go klu­czo­we w oce­nie argu­men­ta­cji z ana­lo­gii jest przyj­rze­nie się cha­rak­te­ro­wi tego podo­bień­stwa, któ­re oka­zu­je się nie­kie­dy powierz­chow­ne (mamy wów­czas do czy­nie­nia z błę­dem pozor­nej analogii).

Argu­men­ta­cję z ana­lo­gii moż­na zakwe­stio­no­wać przez uzy­ska­nie odpo­wie­dzi twier­dzą­cej na jed­no z poniż­szych trzech pytań:

P1: Czy ist­nie­ją róż­ni­ce mię­dzy C1C2, któ­re mogły­by pod­wa­żyć sto­pień podobieństwa?
P2: Czy A jest praw­dzi­we w przy­pad­ku C1?
P3: Czy ist­nie­je inny przy­pa­dek C3, któ­ry jest rów­nież podob­ny do C1, w któ­rym A jest fałszywe?

2. Argumentacja Obermana

Spró­buj­my zapi­sać argu­ment Kie­ra­na Obe­r­ma­na w języ­ku powyż­szych ustaleń.
Prze­słan­ka stwier­dza­ją­ca podo­bień­stwo: Pomoc medycz­na świad­czo­na przez szpi­tal jest podob­na do pomo­cy świad­czo­nej przez pań­stwo przyj­mu­ją­ce imi­gran­tów. Ina­czej mówiąc, poło­że­nie pacjen­ta przy­by­wa­ją­ce­go do szpi­ta­la jako oso­by wyma­ga­ją­cej pomo­cy w sytu­acji zagro­że­nia życia jest podob­ne do poło­że­nia imi­gran­ta przy­by­wa­ją­ce­go do pań­stwa i wyma­ga­ją­ce­go pomo­cy w sytu­acji zagro­że­nia pod­sta­wo­wych praw człowieka.
Prze­słan­ka bazo­wa: Jest praw­dzi­we, że jest zabro­nio­ne, aby kto­kol­wiek uza­leż­niał pomoc oso­bie (pacjen­to­wi) w sytu­acji zagro­że­nia życia od przy­czy­ny takie­go zagro­że­nia (np. udzie­lał pomo­cy ofia­rom gwał­tu, a odma­wiał pomo­cy pacjen­tom dotknię­tym cho­ro­bą „natu­ral­ną”, np. zawa­łem serca).
Kon­klu­zja: Jest praw­dzi­we, że jest zabro­nio­ne, aby kto­kol­wiek uza­leż­niał pomoc oso­bie (imi­gran­to­wi) w sytu­acji zagro­że­nia pod­sta­wo­wych praw czło­wie­ka od przy­czy­ny takie­go zagro­że­nia (np. udzie­lał pomo­cy ofie­rze prze­śla­do­wa­nia ze wzglę­du na reli­gię, rasę etc., a odma­wiał pomo­cy oso­bie cier­pią­cej z powo­du ubó­stwa czy innych przy­czyn ekonomicznych).

3. Ocena argumentacji Obermana

Postaw­my teraz trzy pyta­nia, za pomo­cą któ­rych testu­je­my argu­men­ty z analogii.
Pyta­nie P1. Trze­ba przy­znać, że odpo­wiedź na to pierw­sze, klu­czo­we pyta­nie – doty­czą­ce ska­li podo­bień­stwa mię­dzy szpi­ta­lem (C1) a pań­stwem (C2) – jest spra­wą poza­lo­gicz­ną, a więc logik nie może oce­nić, czy jest ona kon­klu­zyw­na, czy nie. Same narzę­dzia logi­ki nie są bowiem wystar­cza­ją­ce do oce­ny, czy podo­bień­stwo to jest wystar­cza­ją­ce, żeby na nim oprzeć argu­ment. Moż­na by zapro­po­no­wać na przy­kład taki spo­sób pod­wa­że­nia tej ana­lo­gii: pod­sta­wo­wą funk­cją szpi­ta­la fak­tycz­nie jest rato­wa­nie życia każ­dej oso­by, któ­ra się doń zgła­sza w sytu­acji jego zagro­że­nia, ale już nie­ko­niecz­nie w sytu­acji zagro­że­nia zdro­wia: szpi­tal może odmó­wić lecze­nia cho­re­mu, któ­ry nie posia­da ubez­pie­cze­nia. Funk­cją pań­stwa zaś jest ochro­na życia i pod­sta­wo­wych praw jego oby­wa­te­li oraz osób, któ­re doń się zgła­sza­ją z proś­bą o pomoc, a pań­stwo do takiej pomo­cy się zobo­wią­za­ło (np. raty­fi­ku­jąc kon­wen­cję genew­ską). Pań­stwa nie dekla­ru­ją woli pomo­cy każ­dej oso­bie potrze­bu­ją­cej, ale jedy­nie okre­ślo­nej kate­go­rii osób, któ­rych życie jest zagro­żo­ne ze wzglę­du na pew­ne kon­kret­ne wyzna­wa­ne wartości.

W argu­men­ta­cji Obe­r­ma­na obo­wią­zek rato­wa­nia życia (z przy­pad­ku C1) został zrów­na­ny z obo­wiąz­kiem zabez­pie­cza­nia pod­sta­wo­wych praw czło­wie­ka (C2), wśród któ­rych Obe­r­man umie­ścił pra­wo do god­nych, zabez­pie­cza­ją­cych pod­sta­wo­we potrze­by byto­we warun­ków życia. Docho­dzi­my tu do jesz­cze jed­nej prze­słan­ki, któ­rej poda­ny przez nas wyżej sche­mat nie zawie­ra w spo­sób wyraź­ny, mianowicie:
[Prze­słan­ka ukry­ta] Podo­bień­stwo C1C2 wyni­ka z warun­ku W.

W naszym wypad­ku trze­ba by przy­jąć, że podo­bień­stwo szpi­ta­la i pań­stwa wyni­ka z obo­wiąz­ku rato­wa­nia. Ale cze­go? W przy­pad­ku szpi­ta­la: życia – bez­względ­nie, czy­li każ­de­go czło­wie­ka, ale już nie zdro­wia (bo szpi­tal przyj­mu­je jedy­nie upraw­nio­nych do lecze­nia); w przy­pad­ku pań­stwa: rato­wa­nia życia oby­wa­te­li i osób, do opie­ki nad któ­ry­mi pań­stwo się zobo­wią­za­ło, ale nie opie­ki nad wszyst­ki­mi osobami.

Pyta­nie P2. Jak widać z powyż­szych roz­wa­żań, szpi­tal nie­ko­niecz­nie jest zobo­wią­za­ny do świad­cze­nia wszel­kiej pomo­cy zdro­wot­nej, a jedy­nie tej ratu­ją­cej życie; podob­nie pań­stwo nie­ko­niecz­nie jest zobo­wią­za­ne do świad­cze­nia pomo­cy każdemu
człowiekowi.

Pyta­nie P3. Moż­na by łatwo wyobra­zić sobie sytu­ację C3 podob­ną do C1, w któ­rej jed­nak pomoc udzie­la­na jest wybiór­czo (ze wzglę­du na moż­li­wo­ści poma­ga­ją­ce­go). W taki spo­sób dzia­ła np. straż pożar­na, któ­rej bez­względ­nym obo­wiąz­kiem jest rato­wa­nie życia: cza­sem ze wzglę­du na ogra­ni­cze­nia moż­li­wo­ści pomo­cy nie jest w sta­nie ura­to­wać każ­de­go w sytu­acji zagro­że­nia życia – poma­ga więc naj­słab­szym. Wybór, komu poma­gać, jest prag­ma­tycz­ny i z koniecz­no­ści nie­spra­wie­dli­wy, ponie­waż każ­dy ma pra­wo do życia. Moż­na powie­dzieć, że wybór, czy poma­gać ofia­rom prze­śla­do­wań, czy ofia­rom nędzy, też jest nie­spra­wie­dli­wy. Ale czy wszyst­kim moż­na pomóc?

Pod­su­mo­wu­jąc: co do zasa­dy każ­de­mu czło­wie­ko­wi przy­słu­gu­ją te same pra­wa. Kry­te­ria przy­ję­te w  kon­wen­cji genew­skiej są pod pew­nym wzglę­dem nie­spra­wie­dli­we, jako że róż­ni­cu­je ona pra­wo do azy­lu. Praw­do­po­dob­nie jed­na z racji tego ogra­ni­cze­nia jest eko­no­micz­na, na co zwra­ca uwa­gę Obe­r­man – uchodź­ców jest znacz­nie mniej niż imi­gran­tów eko­no­micz­nych. Inna racja ma cha­rak­ter praw­no-orga­ni­za­cyj­ny (moż­li­wo­ści udzie­le­nia pomo­cy przez dane pań­stwo są ogra­ni­czo­ne) i uprzy­wi­le­jo­wu­je pań­stwa, któ­re do udzie­le­nia pomo­cy się zobo­wią­zu­ją, dając im wybór, komu pomagać.

Dru­ga argu­men­ta­cja z ana­lo­gii znaj­du­je się w arty­ku­le Jose­pha Caren­sa, któ­ry bro­ni ide­ału otwar­tych gra­nic. Struk­tu­ra tej argu­men­ta­cji jest podob­na do argu­men­ta­cji wła­śnie ana­li­zo­wa­nej. Myślę, że ją rów­nież moż­na pod­wa­żyć. Jak to zro­bić? Pole­cam taką ana­li­zę naszym Czy­tel­ni­kom jako małe ćwi­cze­nie z logi­ki praktycznej.


Marek Lech­niak – Pro­fe­sor filo­zo­fii KUL, autor m.in. mono­gra­fii Prze­ko­na­nia i zmia­na prze­ko­nań: ana­li­za logicz­na i filo­zo­ficz­na (Lublin 2011) oraz pod­ręcz­ni­ka Ele­men­ty logi­ki dla praw­ni­ków (Lublin 2012). Obec­nie zaj­mu­je się logi­ką zmia­ny prze­ko­nań i wie­dzy oraz praw­ni­czy­mi zasto­so­wa­nia­mi logiki.

Tekst jest dostęp­ny na licen­cji: Uzna­nie autor­stwa-Na tych samych warun­kach 3.0 Pol­skaW peł­nej wer­sji gra­ficz­nej moż­na go prze­czy­tać > tutaj.

< Powrót do spi­su tre­ści nume­ru.

Najnowszy numer można nabyć od 1 lipca w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2021 można zamówić > tutaj.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Skomentuj

Kliknij, aby skomentować

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy