Filozofia dla dzieci Filozofia w szkole

Maria Pleskaczyńska: Skąd wiemy, że nie śpimy – spotkanie z Kartezjuszem – scenariusz warsztatów filozoficznych dla dzieci

Nauczanie dzieci filozofii łączy się doskonale z aktywnością plastyczną i ruchową. Prezentujemy scenariusz lekcji, wzbogacony o te elementy. Był on z powodzeniem realizowany zarówno na warsztatach filozoficznych w Domach Kultury, jak i w szkole.

Zapisz się do naszego newslettera

Grupa docelowa:

8–11 lat

Czas trwania:

90 min­ut

Cele zajęć:

Dzieci praw­idłowo ope­ru­ją poję­ci­a­mi snu i jawy oraz prawdy i wiedzy;
Dzieci zna­ją sen­tencję „cog­i­to ergo sum” (zarówno wer­sję łacińską, jak i pol­skie tłu­macze­nie);
Dzieci rozu­mieją poję­cie scep­ty­cyz­mu;
Dzieci opowiada­ją o Kartezjuszu;
Dzieci poda­ją przykłady wiedzy pewnej;
Dzieci poda­ją przykłady ważnych spraw/prawd, o których należy wiedzieć, pamię­tać.

Metody:

Dyskus­ja
Wiz­ual­iza­c­ja
Ekspery­ment myślowy
Wykład
Pra­ca plas­ty­cz­na

Potrzebne materiały:

Przy­go­towane wcześniej kartonowe szablony sów (syl­wet­ka, skrzy­dła, duży dziób) – co najm­niej tyle, ile jest uczest­ników warsz­tatów, noży­cz­ki, klej, fla­mas­try, małe kartecz­ki i dłu­gopisy; kart­ki, kartecz­ki post-it; brys­tol z narysowanym wcześniej mózgiem.

1. Sen i jawa – wprowadzenie do zajęć

Zadanie

Dzieci uda­ją, że śpią. W tym cza­sie wyobraża­ją sobie, co mogło im się przyśnić. Następ­nie każdy chęt­ny opowia­da grupie swój „sen”.

Dyskus­ja

Pyta­nia do dyskusji:
Jak to się dzieje, że coś nam się śni?
Czy każdej nocy ma się sny?
Czy zwierzę­tom też śnią się sny?
Co to jest bezsen­ność?
Co to znaczy zły sen? Mieć kosz­mar?
Czy moż­na spraw­ić, żeby coś konkret­nego, miłego nam się przyśniło?
Czy sny się pow­tarza­ją? Czy zdarza­ją się sny „w odcinkach”?
Co jest prze­ci­wieńst­wem snu?
Skąd wiemy, że w danej chwili nie śnimy, że jesteśmy na jaw­ie? Jak to moż­na sprawdz­ić?

2. Prawda i wiedza

Dyskus­ja

Pyta­nia do dyskusji:
Czy dwie oso­by mogą mieć ten sam sen?
Czy wszys­tkim uczest­nikom warsz­tatów mogło­by się równocześnie śnić, że właśnie są na zaję­ci­ach, pod­czas gdy w rzeczy­wis­toś­ci leżeli­by w łóżkach w swoich domach?
Czy człowiek woli jawę czy sen?

Krót­ki wykład

Kartezjusz był filo­zofem, który bez prz­er­wy się obaw­iał, że coś mu się tylko śni (albo tylko mu się wyda­je). Kiedy myślał, pra­cow­ał, pisał, roz­maw­iał z kimś, martwił się, że może to nie jest naprawdę. Miał obawy, że to mu się tylko śni, albo że jego umysł jest w jakimś lab­o­ra­to­ri­um, w którym złośli­wy naukowiec pod­da­je go ekspery­men­tom, w wyniku których jemu się tylko wyda­je, że świat jest taki, jaki jest. W wyniku tych nęka­ją­cych go wąt­pli­woś­ci w końcu stwierdz­ił „Cog­i­to ergo sum”, czyli „Myślę, więc jestem” i dzię­ki temu poczuł się spoko­jniejszy.

Uczest­ni­cy warsz­tatów roz­maw­ia­ją o tej sen­tencji.

Zadanie (wiz­ual­iza­c­ja)

Wprowadze­nie: Kartezjusz chci­ał wiedzieć coś „na pewno”, chci­ał znać prawdę. Uznał, że będzie coś wiedzi­ał dopiero wtedy, gdy to co poz­na będzie jasne, wyraźne i proste. Poszuki­wał najbardziej pewnych prawd.

Uczest­ni­cy warsz­tatów rysu­ją na kartkach głowy, następ­nie wyp­isu­ją na karteczkach samo­przylep­nych to, co wyda­je im się pewne, jasne i wyraźne – co te głowy wiedzą na pewno. Prezen­tu­ją swo­je pomysły.

Krót­ki wykład z ele­men­ta­mi  wiz­ual­iza­cji

Oso­ba prowadzą­ca wraz z dzieć­mi przeprowadza kartez­jańs­ki ekspery­ment – na potrze­by zajęć wprowad­zona jest per­spek­ty­wę metodolog­icznego scep­ty­cyz­mu (w tym miejs­cu wytłu­mac­zone zosta­je dzieciom w przys­tęp­ny sposób poję­cie scep­ty­cyz­mu).

Prowadzą­cy pokazu­je dzieciom brys­tol z narysowanym mózgiem i stop­niowo tłu­maczy kole­jne etapy ekspery­men­tu.  Idąc za myślą Kartezjusza, przyk­le­ja karteczkę z napisem „cog­i­to ergo sum”. Potem – „matem­aty­ka jest prawdzi­wa” (bo jej wyni­ki moż­na sprawdz­ić). Potem „Bóg ist­nieje” (Kartezjusz myśli o Bogu i myśli, że on jest doskon­ały. Sko­ro w mózgu jest takie poję­cie, to skądś się musi­ało wziąć – od kogoś doskon­al­szego niż sam mózg Kartezjusza. Sko­ro ten Ktoś umieś­cił tam przeko­nanie, że cechą Boga jest doskon­ałość, to musi On ist­nieć – gdy­by ist­ni­ał, nie był­by doskon­ały (doskon­al­sze od tego co nie ist­nieje jest to, co ist­nieje). Dalej „świat ist­nieje” (sko­ro ist­nieje Bóg i stworzył Kartezjusza i jego mózg, to jest dobry. A sko­ro jest dobry, to nie okła­mu­je Kartezjusza. A sko­ro tak, to cały świat jest prawdzi­wy. Dalej „ist­nieje umysł i ciało”. Scep­ty­cyzm zosta­je przezwyciężony w myśli Kartezjusza.

Dyskus­ja

Pyta­nia do dyskusji:
Co tak naprawdę może znaczyć cytat myślę, więc jestem?
Kartezjusz najbardziej na świecie chci­ał poz­nać prawdę i zdobyć pewną wiedzę. Czego jeszcze ludzie mogą chcieć w życiu? Jaka dzisi­aj może być najważniejsza sprawa w życiu?

3. Kartezjańskie sowy

Zadanie (akty­wność plas­ty­cz­na)

Sowy są uznawane za sym­bol mądroś­ci, więc pasu­ją do zajęć z filo­zofii. Uczest­ni­cy wyci­na­ją i skle­ja­ją sowy z przy­go­towanego szablonu. Należy zwró­cić uwagę, by dziób sowy był odpowied­nio duży oraz by dzieci przyk­leiły tylko jego nasadę i czubek. W pow­stałą szczelinę w dzio­bie dzieci potem włożą zwiniętą w rulon małą karteczkę.

Sowy to są ptaka­mi noc­ny­mi, w dzień śpią, a  ponieważ zazwyczaj w cza­sie zajęć jest jeszcze jas­no, kartez­jańskie sowy też śpią. Chce­my jed­nak żeby nasze sowy zawsze, nawet przez sen, wiedzi­ały o ważnych dla nas sprawach, a ich wiedza we śnie była równie pew­na jak na jaw­ie. Trze­ba je więc spec­jal­nie zapro­gramować w taki sposób, że sowy muszą mieć zawsze przy sobie kartecz­ki przy­pom­i­na­jące czy uświadami­a­jące ich właś­ci­cielom ważne sprawy. Dzieci na karteczkach piszą coś dla nich istot­nego, a potem zwi­ja­ją kartecz­ki w rulon i wkłada­ją je do dziób­ka swoich sów. Nie dzielą się tym z grupą. Każdy uczest­nik zajęć zabiera sowę do domu.



Maria Pleskaczyńs­ka – dok­tor filo­zofii, etyk, wykład­ow­ca, nauczy­ciel­ka, entuz­jast­ka dydak­ty­ki, autor­ka pro­gra­mu warsz­tatów filo­zoficznych Filo­zo­fuj-my!. Obec­nie uczy ety­ki w Dwu­języ­cznej Szkole Pod­sta­wowej im. A. Ein­steina w Warsza­w­ie. Naukowo intere­su­je ją współczes­na ety­ka, zwłaszcza kat­e­gorie pamię­ci, hero­iz­mu i prze­baczenia. Miłośnicz­ka muzy­ki, poezji, gotowa­nia i jazdy na hula­jn­odze.

Najnowszy numer można nabyć od 17 maja w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2019 można zamówić > tutaj.

Aby dobrowolnie WESPRZEĆ naszą inicjatywę dowolną kwotą, kliknij „tutaj”.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy