Filozofia w szkole Scenariusze lekcji

Marta Kotarba: Co sprawia, że ty to ty? – scenariusz lekcji etyki/filozofii dla klas IVVIII

Cele ogóle

  • roz­wi­ja­nie umie­jęt­no­ści wnioskowania
  • dostrze­ga­nie róż­nych punk­tów widzenia
  • kształ­to­wa­nie umie­jęt­no­ści two­rze­nia argumentów
  • roz­wi­ja­nie umie­jęt­no­ści uza­sad­nia­nia pod­ję­tej decyzji
  • posze­rza­nie wie­dzy doty­czą­cej tożsamości

Cele operacyjne

Uczeń:
  • wyja­śnia pod­sta­wo­we zasa­dy tożsamości,
  • cha­rak­te­ry­zu­je jako­ści, któ­re czy­nią ich – nimi samymi,
  • uza­sad­nia, co to zna­czy być sobą / być żywym
    opi­su­je, co spra­wia, że my to my (cią­głość cia­ła, umy­słu, duszy i / lub inne)

Treści kształcenia

  • pro­blem zmiany
  • toż­sa­mość
  • cią­głość cia­ła / duszy

Metody nauczania

  • sta­cyj­ki zadaniowe,
  • dys­ku­sja,
  • meto­da pro­ble­mo­wa – meto­da przypadków

Środki dydaktyczne

tabli­ca (kla­sycz­na / inte­rak­tyw­na) + maza­ki w róż­nych kolorach

Formy pracy

  • pra­ca z całym zespo­łem klasowym,
  • pra­ca indywidualna

 

PRZEBIEG ZAJĘĆ

 

Część wstępna

Powi­ta­nie uczniów przez oso­bę prowadzącą lek­cję, pre­zen­ta­cja tema­tu oraz przy­po­mnie­nie zasad pra­cy (sygna­li­zu­je­my chęć zabra­nia gło­su, słu­cha­my sie­bie nawza­jem, nie prze­ry­wa­my sobie wypo­wie­dzi, dys­ku­tu­je­my o poglą­dach, pomy­słach, a nie o oso­bach itd.)

Wio­dą­cy pro­blem: Co spra­wia, że my to my?

NaCo­Be­ZU – Na Co Będzie­my Zwra­cać Uwa­gę? – infor­ma­cja o celach lek­cji dla ucznia

Dziś zaj­mie­my się poszu­ki­wa­niem odpo­wie­dzi o naszą toż­sa­mość. Spraw­dzi­my, co spra­wia, że my to my, a kie­dy prze­sta­je­my być sobą.

Część główna

Głów­na część lek­cji podzie­lo­na jest na trzy run­dy – każ­da po oko­ło ok. 10 minut. Jeśli zaję­cia odby­wa­ją się w sali lek­cyj­nej, przy­go­to­wu­je­my trzy sta­cje zada­nio­we – jed­na ław­ka to jed­na sta­cja. Każ­de sta­no­wi­sko ozna­cza­my nume­ra­mi 1, 2, 3. Na każ­dej sta­cji umiesz­cza­my też tytuł zada­nia. Może­my na każ­dej sta­cji pozo­sta­wić rów­nież opis dyle­ma­tu (aby ucznio­wie samo­dziel­nie odczy­ta­li jego treść – mate­riał w załączniku).

Nauczy­ciel czu­wa nad spraw­nym prze­bie­giem lek­cji i kon­tro­lu­je czas.

Na wstę­pie nauczy­ciel infor­mu­je uczniów: W każ­dej run­dzie zosta­nie przed­sta­wio­ny sce­na­riusz, a następ­nie zaofe­ro­wa­ne zosta­ną dwie moż­li­wo­ści do wybo­ru. Decy­zję nale­ży podej­mo­wać szyb­ko! Od doko­na­nych wybo­rów zale­ży, czy prze­ży­jesz, czy zgi­niesz. Powi­nie­neś zawsze opie­rać swo­ją decy­zję wyłącz­nie na chę­ci prze­trwa­nia, utrzy­ma­nia się przy życiu i zacho­wa­nia wła­snej toż­sa­mo­ści – cokol­wiek to dla cie­bie zna­czy.

Run­da 1 – Ska­ner czy sta­tek kosmiczny?
Nauczy­ciel zapi­su­je temat run­dy na tabli­cy, a następ­nie mówi: Naukow­cy doszli do wnio­sku, że został tyl­ko mie­siąc zanim gra­wi­ta­cja wewnętrz­na Zie­mi wcią­gnie całą pla­ne­tę w prze­strzeń nie więk­szą niż two­ja pięść. Naukow­cy są w 100% pew­ni, że wszy­scy i wszyst­ko na pla­ne­cie w momen­cie implo­zji zgi­nie. Nie masz inne­go wybo­ru, jak zosta­wić Zie­mię. Mamy wystar­cza­ją­ce zaso­by, aby wydo­stać wszyst­kich z pla­ne­ty, możesz wybrać jeden z dwóch moż­li­wych środ­ków trans­por­tu.

  • METODA 1 – Jed­ną z metod jest tele­tran­sport. Tu, na zie­mi, wej­dziesz do ska­ne­ra, któ­ry znisz­czy twój mózg i cia­ło, reje­stru­jąc dokład­ny stan wszyst­kich two­ich komó­rek. Infor­ma­cje te zosta­ną natych­miast prze­sła­ne do repli­ka­to­ra na Mar­sie (dotar­cie do nich zaj­mie zale­d­wie kil­ka sekund), któ­ry następ­nie utwo­rzy mózg i cia­ło dokład­nie takie, jak two­je, przy uży­ciu zupeł­nie nowych mate­ria­łów. Oso­ba na Mar­sie będzie wyglą­dać jak ty, myśleć jak ty, w rze­czy­wi­sto­ści będzie nie do odróż­nie­nia od ciebie.
  • METODA 2 – Dru­gą meto­dą trans­por­tu jest podróż kosmicz­na, któ­ra potrwa oko­ło dwóch tygo­dni. Ten wybór jest bar­dziej ryzy­kow­ny, ponie­waż ist­nie­je 50% szans, że sta­tek kosmicz­ny zosta­nie ude­rzo­ny przez nad­la­tu­ją­ce odłam­ki i nie zakoń­czy podró­ży. Możesz zgi­nąć w trans­por­cie. Jed­nak jeśli podróż zakoń­czy się powo­dze­niem, two­je cia­ło i mózg na żad­nym eta­pie nie zosta­ną znisz­czo­ne, jak ma to miej­sce w przy­pad­ku teletransportera.

Musisz teraz szyb­ko wybrać opcję, któ­ra według Cie­bie da Ci naj­więk­szą szan­sę na prze­ży­cie. Jaka jest Two­ja decyzja?

Odpo­wie­dzi zapi­su­je­my na tabli­cy, aby zwi­zu­ali­zo­wać, ilu uczniów wybra­ło tele­tran­spor­ter, a ilu podróż kosmicz­ną. Wybra­ni ucznio­wie uza­sad­nia­ją swój wybór. Zachę­ca­my ich do wypo­wie­dzi, pyta­jąc: Czy możesz powie­dzieć coś wię­cej?, Czy zechcesz powie­dzieć, dla­cze­go wybrała(e)ś tę opcję? Jeśli zaję­cia odby­wa­ją się w sali lek­cyj­nej i pozwa­la na to miej­sce, war­to popro­sić uczniów, aby prze­nie­śli się na jed­ną lub dru­gą stro­nę pomiesz­cze­nia w zależ­no­ści od wybra­ne­go środ­ka trans­por­tu – np. pra­wa stro­na sali to tele­tran­sport, a lewa – podróż stat­kiem kosmicz­nym. Wte­dy poproś uczniów z każ­dej stro­ny, aby uza­sad­ni­li swój wybór. Następ­nie zapy­taj ich, jak mogli­by prze­ko­nać tych po dru­giej stro­nie, aby dołą­czy­li do nich. Jeśli ucznio­wie zde­cy­du­ją się zmie­nić zda­nie, niech przej­dą na dru­gą stro­nę sali i powie­dzą, dla­cze­go i jak zmie­ni­ło się ich myślenie.

Run­da 2 – Wirus i Ty
Nauczy­ciel zapi­su­je temat run­dy na tabli­cy, a następ­nie mówi: Wyobraź sobie teraz, że wszy­scy dotar­li na Mar­sa nie­za­leż­nie od pod­ję­tej decy­zji o spo­so­bie trans­por­tu. Jest jed­nak nowy pro­blem… Życie na Mar­sie nie oka­zu­je się tak ide­al­ne, jak mogło­by się wyda­wać. Na pla­ne­cie poja­wił się dziw­ny wiru­sy, któ­ry powo­du­ją wie­le pro­ble­mów. Wirus ata­ku­je mózg. Jest szcze­gól­nie paskud­ny, ponie­waż psu­je ścież­ki neu­ro­no­we, pro­wa­dząc do utra­ty pamię­ci i przy­pad­ko­wej zmia­ny cech oso­bo­wo­ści. Jed­na oso­ba, któ­ra mia­ła wiru­sa, była odno­szą­cym suk­ce­sy auto­rem ksią­żek histo­rycz­nych. Teraz nie może napi­sać ani sło­wa, ale stał się świet­ny w tań­cu brzu­cha. Inna oso­ba była świet­ną aktor­ką, a teraz jest nie­śmia­ła, powścią­gli­wa i woli spę­dzać całe dnie, pie­lę­gnu­jąc ogród. (Możesz tu wsta­wić inne, zabaw­ne przy­kła­dy). Nie­ste­ty zła­pa­łeś tego zmie­nia­ją­ce­go mózg wiru­sa. Musisz teraz szyb­ko zde­cy­do­wać, co robić.

  • WYBÓR 1 – Leka­rze mogą zmi­ni­ma­li­zo­wać dzia­ła­nie wiru­sa, zastę­pu­jąc czę­ści mózgu zaawan­so­wa­ny­mi for­ma­mi chi­pów. W two­im przy­pad­ku musie­li­by to zro­bić w pra­wie całym mózgu. Bada­nia poka­zu­ją, że możesz być pewien, że wyni­kiem będzie cał­ko­wi­te zacho­wa­nie two­ich wspo­mnień, oso­bo­wo­ści, pla­nów, prze­ko­nań itd. Będziesz więc w sta­nie pro­wa­dzić nor­mal­ne życie bez zauwa­żal­nych zmian w swo­jej oso­bo­wo­ści. Nie wia­do­mo jed­nak, na ile chi­py umoż­li­wią Ci bycie ela­stycz­nym i adap­to­wa­nie się do róż­nych zmian.
  • WYBÓR 2 – Alter­na­ty­wą jest pod­da­nie się wiru­so­wi, prze­cho­ro­wa­nie go z nastę­pu­ją­cą zmia­ną charakteru.

Musisz teraz szyb­ko doko­nać wybo­ru, któ­ry Two­im zda­niem da Ci naj­więk­szą szan­sę na prze­ży­cie. Czy pozwa­lasz wiru­so­wi dzia­łać, czy też zamie­niasz swój mózg na sys­tem chipów?

Odpo­wie­dzi ponow­nie zapi­su­je­my na tabli­cy, aby zwi­zu­ali­zo­wać, ilu uczniów wybra­ło chi­py, a ilu prze­cho­ro­wa­nie wiru­sa. Wybra­ni ucznio­wie uza­sad­nia­ją swój wybór. Jeśli zaję­cia odby­wa­ją się w sali lek­cyj­nej i pozwa­la na to miej­sce, war­to ponow­nie popro­sić uczniów, aby prze­nie­śli się na jed­ną lub dru­gą stro­nę pomiesz­cze­nia i postę­po­wać, jak poprzednio.

Run­da 3 – Rein­kar­na­cja czy zamrożenie?
Nauczy­ciel zapi­su­je temat run­dy na tabli­cy, a następ­nie mówi: Postęp medycz­no-tech­no­lo­gicz­ny umoż­li­wił odkry­cie, że rein­kar­na­cja rze­czy­wi­ście ma miej­sce. Wyda­je się, że jest jakaś nie­ma­te­rial­na część – nazwij­my ją duszą – we wszyst­kich isto­tach ludz­kich. Po śmier­ci dusza opusz­cza cia­ło i wcho­dzi do cia­ła nowo naro­dzo­ne­go zwie­rzę­cia lub czło­wie­ka. Nie zabie­ra wspo­mnień, cho­ciaż uwa­ża się, że może mieć pewien wpływ na okre­śle­nie cha­rak­te­ru danej oso­by, ale bio­rąc pod uwa­gę sil­ny wpływ genów i wycho­wa­nia, uwa­ża się, że efekt ten jest sto­sun­ko­wo nie­wiel­ki. Pogłę­bio­ne bada­nia nad ludz­ki­mi dusza­mi poka­zu­ją jed­no­cze­śnie, że dusze giną, jeśli są prze­cho­wy­wa­ne w tem­pe­ra­tu­rze poni­żej punk­tu zama­rza­nia dłu­żej niż tydzień. Te fak­ty są nie­zbęd­ne do doko­na­nia ostat­nie­go wybo­ru.

Jesteś bar­dzo cho­ry, ale naukow­cy spo­dzie­wa­ją się, że będą w sta­nie cię wyle­czyć za oko­ło dwa lata, ponie­waż pra­cu­ją nad lecz­ni­czą recep­tu­rą. Naukow­cy opra­co­wa­li tech­ni­kę głę­bo­kie­go zamra­ża­nia ludzi, umoż­li­wia­jąc im póź­niej­sze oży­wie­nie z nie­na­ru­szo­ny­mi wspo­mnie­nia­mi i cha­rak­te­rem. Masz więc dwie możliwości:

  • WYBÓR 1 – Pozwa­lasz cho­ro­bie zro­bić swo­je, więc two­je cia­ło umrze, ale two­ja dusza przej­dzie do nowo­na­ro­dzo­ne­go zwie­rzę­cia lub czło­wie­ka i będzie żyła bez ryzy­ka roz­pły­nię­cia się w nicości.
  • WYBÓR 2 – Pod­da­jesz się głę­bo­kie­mu zamro­że­niu do momen­tu opra­co­wa­nia lecz­ni­czej recep­tu­ry. To znisz­czy two­ją duszę. Nie wia­do­mo też, jak zacho­wa się two­je cia­ło po roz­mro­że­niu, czy nie zaj­dą w nim inne pro­ce­sy, któ­re spo­wo­du­ją, że zapad­niesz na inne choroby.

Musisz doko­nać wybo­ru, któ­ry Two­im zda­niem da Ci naj­więk­szą szan­sę na prze­ży­cie – pozwo­le­nie two­jej duszy na rein­kar­na­cję, czy pod­da­nie się głę­bo­kie­mu zamro­że­niu w ocze­ki­wa­niu na lek?

Odpo­wie­dzi ponow­nie zapi­su­je­my na tabli­cy, aby zwi­zu­ali­zo­wać, ilu uczniów wybra­ło rein­kar­na­cję duszy, a ilu pod­da­nie się głę­bo­kie­mu zamro­że­niu. Wybra­ni ucznio­wie uza­sad­nia­ją swój wybór. Jeśli zaję­cia odby­wa­ją się w sali lek­cyj­nej i pozwa­la na to miej­sce, war­to ponow­nie popro­sić uczniów, aby prze­nie­śli się na jed­ną lub dru­gą stro­nę pomiesz­cze­nia i postę­po­wać, jak w poprzed­nich rundach.

Część końcowa

Aby zakoń­czyć ćwi­cze­nie, poroz­ma­wiaj o eks­pe­ry­men­cie myślo­wym jako cało­ści, zachę­ca­jąc uczniów do podzie­le­nia się swo­imi prze­my­śle­nia­mi. Możesz zapy­tać swo­ich uczniów:

    • Któ­ra run­da była naj­trud­niej­sza / naj­ła­twiej­sza do rozstrzygnięcia?
    • Jakie czyn­ni­ki wpły­wa­ły na pod­ję­te decyzje?
    • Co to zna­czy prze­żyć, być żywym w każ­dej rundzie?
    • Co spra­wia, że ty to ty? (cią­głość cia­ła, umy­słu, duszy i / lub inne?)
    • Co spra­wia, że prze­sta­je­my być sobą? Jak to rozumieć?

PDF sce­na­riu­sza do pobrania


PDF kar­ty pra­cy ucznia do pobrania


Mar­ta Kotar­ba – z wykształ­ce­nia peda­gog i filo­zof; psy­cho­te­ra­peut­ka i nauczy­ciel­ka aka­de­mic­ka w stop­niu dok­to­ra. Sta­le poszu­ku­je nowych inspi­ra­cji. Pasjo­nat­ka filo­zo­fo­wa­nia z dzieć­mi, inno­wa­cji peda­go­gicz­nych oraz meto­dy pro­jek­tu w edu­ka­cji (PBLpro­ject-based lear­ning). Naucza ety­ki w Spo­łecz­nej Szko­le Pod­sta­wo­wej nr 26 STO im. prof. Jigo­rō Kanō, a tak­że wykła­da we Wszech­ni­cy Pol­skiej Szko­le Wyż­szej w War­sza­wie. Jed­no­cze­śnie pro­wa­dzi pry­wat­ny gabi­net psy­cho­te­ra­pii na war­szaw­skim Moko­to­wie. Dużo czy­ta, nie­co pisze, dzia­ła spo­łecz­nie. Inte­re­su­ją ją ludzie, ich wybo­ry i dro­gi, któ­ry­mi podą­ża­ją. Nigdy nie odmó­wi fili­żan­ki dobrej kawy!

Najnowszy numer można nabyć od 1 marca w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2021 można zamówić > tutaj.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy