Artykuł Filozofia w szkole Scenariusze lekcji

Marta Kotarba: Tożsamość i zmiana – scenariusz zajęć dla klas IVVIII

Cele ogóle

  • roz­wi­ja­nie umie­jęt­no­ści dostrze­ga­nia róż­nych punk­tów widzenia,
  • kształ­to­wa­nie umie­jęt­no­ści docie­ka­nia, wyjaśniania,
  • kształ­to­wa­nie umie­jęt­no­ści two­rze­nia argumentów,
  • roz­wi­ja­nie umie­jęt­no­ści poro­zu­mie­wa­nia się z innymi.

 Cele operacyjne

Uczeń:
  • wyja­śnia pod­sta­wo­we zasa­dy toż­sa­mo­ści, czy­li co jest isto­tą ist­nie­nia przedmiotu,
  • cha­rak­te­ry­zu­je jako­ści, któ­re czy­nią ich – nimi samymi,
  • cha­rak­te­ry­zu­je wła­ści­wo­ści docze­sne (jako­ści, któ­re mogą zmie­niać się w cza­sie, jak kolor przedmiotu),
  • porów­nu­je wła­ści­wo­ści docze­sne w porów­na­niu z trwa­ły­mi lub defi­ni­tyw­ny­mi cecha­mi (któ­re nie zmie­nia­ją się w cza­sie, jak np. DNA).

 

Treści kształcenia

  • pro­blem zmiany
  • toż­sa­mość
  • wła­ści­wo­ści doczesne
  • wła­ści­wo­ści trwałe

 

Metody nauczania

  • dys­ku­sja,
  • burza mózgów
  • meto­da projektu

 

Środki dydaktyczne

  • tabli­ca (kla­sycz­na / inte­rak­tyw­na) + maza­ki w róż­nych kolorach
  • mate­ria­ły pla­stycz­ne – kart­ki, kred­ki, flamastry

 

Formy pracy

  • pra­ca z całym zespo­łem klasowym,
  • pra­ca w grupach,
  • pra­ca indywidualna

 

PRZEBIEG ZAJĘĆ

 Część wstępna

Powi­ta­nie uczniów przez oso­bę prowadzącą lek­cję, pre­zen­ta­cja tema­tu  oraz przy­po­mnie­nie zasad pra­cy (sygna­li­zu­je­my chęć zabra­nia gło­su, słu­cha­my sie­bie nawza­jem, nie prze­ry­wa­my sobie wypo­wie­dzi, dys­ku­tu­je­my o poglą­dach, pomy­słach, a nie o oso­bach itd.)

 Wio­dą­cy pro­blem: Toż­sa­mość i zmia­na. Czy coś może być zde­fi­nio­wa­ne przez nie­trwa­łe cechy (a jeśli tak, to w jaki sposób)?

 NaCo­Be­ZU – Na Co Będzie­my Zwra­cać Uwa­gę? – infor­ma­cja o celach lek­cji dla ucznia

 Dziś zaj­mie­my się poszu­ki­wa­niem odpo­wie­dzi o toż­sa­mość. Spraw­dzi­my, jak moż­na rozu­mieć toż­sa­mość osób oraz przed­mio­tów. Jakie są podo­bień­stwa mię­dzy przed­mio­ta­mi i ludź­mi? Czy mogą być zde­fi­nio­wa­ne przez to samo? 

 

Część główna

  1. Sta­tek – Nauczy­ciel rysu­je na tabli­cy pro­sty sta­tek (wystar­czy kadłub, maszt i żagiel) i pro­si uczniów o nada­nie stat­ko­wi nazwy. Następ­nie opo­wia­da histo­rię statku:
  1.   nad­cią­ga burza, żagiel jest roz­dar­ty i trze­ba go wymie­nić – nauczy­ciel pro­si jed­ne­go z uczniów o nary­so­wa­nie nowe­go żagla;
  2. z bie­giem cza­su maszt gni­je – nauczy­ciel pro­si kolej­ne­go ucznia o nary­so­wa­nie nowe­go masztu;
  3. pew­nej mgli­stej nocy sta­tek roz­bi­ja się o ska­łę i w jego kadłu­bie two­rzy się duża dziu­ra — niech inny uczeń nary­su­je cał­ko­wi­cie nowy kadłub statku.

Efek­tem koń­co­wym jest sta­tek z cał­ko­wi­cie wymie­nio­ny­mi wszyst­ki­mi częściami.

  1. Dys­ku­sja – Nauczy­ciel pyta, czy ten sta­tek to nadal ten sam sta­tek (wstaw nazwę stat­ku, któ­rą nada­li mu ucznio­wie)? Moż­na zor­ga­ni­zo­wać gło­so­wa­nie i zapi­sać na tabli­cy ile osób jest za, a ile jest prze­ciw, a następ­nie zapi­sy­wać przed­sta­wia­ne przez uczniów argu­men­ty. Jeśli zda­niem uczniów jest to ten sam sta­tek – dopy­tu­je­my – co spra­wia, że ​​jest to ten sam sta­tek? Jakie wła­ści­wo­ści lub cechy sta­tek wytrzy­ma nawet po wymia­nie wszyst­kich czę­ści? Jeśli ucznio­wie uwa­ża­ją, że jest to już inny sta­tek – dopy­tu­je­my – w któ­rym momen­cie sta­tek prze­stał być stat­kiem (wstaw tutaj nazwę stat­ku, któ­rą nada­li mu uczniowie)?
  2. Muzeum – Nauczy­ciel pro­si uczniów, aby wyobra­zi­li sobie, że sta­re, uszko­dzo­ne czę­ści stat­ku są skła­da­ne w muzeum – do muzeum wsta­wia­ny jest sta­tek (wstaw tutaj nazwę stat­ku, któ­rą nada­li mu ucznio­wie). Po jakimś cza­sie, rów­nież kolej­ne czę­ści stat­ku są skła­da­ne do muzeum. Czy wszyst­kie czę­ści to jeden i ten sam sta­tek, czy to dwa róż­ne statki?

Pod­czas dys­ku­sji zwra­caj uwa­gę na nastę­pu­ją­ce kwestie:

  • Ucznio­wie mogą pró­bo­wać uciec przed para­dok­sem, mówiąc, że nowy sta­tek wyglą­da ina­czej (sty­lem lub kolo­rem) i dla­te­go nie jest już tym samym stat­kiem. Zachę­caj uczniów, aby nie zwra­ca­li uwa­gi na róż­ni­ce powsta­łe pod­czas ryso­wa­nia stat­ku i zamiast tego sku­pia­li się na kwe­stii toż­sa­mo­ści (cechy docze­sne i trwałe).
  • Ucznio­wie mogą powie­dzieć, że nowy sta­tek to nie to samo, co sta­ry sta­tek, ponie­waż bar­dzo się zmie­nił, więc nie może być już wyj­ścio­wym stat­kiem. Zachę­caj uczniów, aby zasta­no­wi­li się nad tym, że kie­dy ktoś dora­sta też bar­dzo się zmie­nia i czy to zna­czy, że nie jest tą samą oso­bą? Na czym pole­ga ta „inność”? Poma­gaj uczniom w uchwy­ce­niu tego, jak może­my zro­zu­mieć, że róż­ne przed­mio­ty i ludzie są tacy sami w cza­sie i czy te zmia­ny wyma­ga­ją zmia­ny toż­sa­mo­ści czy po pro­stu zmian pew­nych cech.

 

Część koń­co­wa

Dia­gram Ven­na – Nauczy­ciel poma­ga uczniom połą­czyć w całość pomy­sły z zajęć. Pyta uczniów – jakie są podo­bień­stwa mię­dzy przed­mio­ta­mi i ludź­mi? Czy mogą być zde­fi­nio­wa­ne przez te same lub podob­ne cechy? Czy zarów­no przed­mio­ty, jak i ludzie mogą mieć czę­ści, któ­re się zmie­nia­ją w cza­sie (bez zmia­ny toż­sa­mo­ści) i czę­ści sta­łe (czę­ści, któ­re się nie zmie­nia­ją w cza­sie i zmie­nia­ją toż­sa­mość, jeśli zosta­ną zmie­nio­ne)? Zapi­suj pomy­sły uczniów, doty­czą­ce porów­na­nia obiek­tów i ludzi oraz zasa­dy toż­sa­mość, któ­rą odkry­li na tabli­cy two­rząc dia­gram Ven­na. Dia­gram Ven­na  umoż­li­wia wizu­ali­za­cję danych w jasny i sku­tecz­ny spo­sób. Wyko­rzy­stu­je nacho­dzą­ce na sie­bie koła lub inne kształ­ty, aby poka­zać logicz­ne zależ­no­ści pomię­dzy dwo­ma lub wię­cej zesta­wa­mi ele­men­tów. Czę­sto uży­wa się go do gra­ficz­ne­go porząd­ko­wa­nia rze­czy, zazna­cza­jąc, że ele­men­ty są podob­ne lub róż­nią się od siebie.

Możliwa kontynuacja – follow-up PBL — project based learning

 PROJEKT 1 – CZY TO NADAL TA SAMA OSOBA?

Nauczy­ciel dzie­li uczniów na gru­py po ~ 3–5 osób. Każ­da gru­pa otrzy­mu­je inny eks­pe­ry­ment myślo­wy do prze­ana­li­zo­wa­nia i przy­go­to­wu­je się do pre­zen­ta­cji (ucznio­wie mogą przy­go­to­wać dia­gra­my Venna).

  1. Tade­usz miał poważ­ny wypa­dek. Część jego mózgu zosta­ła uszko­dzo­na, powo­du­jąc zmia­ny w jego oso­bo­wo­ści. Jego rela­cje z przy­ja­ciół­mi sta­ły się zupeł­nie inne. Czy Tade­usz jest nadal Tadeuszem?
  2. Jolan­ta obu­dzi­ła się pew­ne­go dnia bez wspo­mnień. Wszyst­kie inne funk­cje orga­ni­zmu nie ule­gły zmia­nie, ale nie pamię­ta­ła nicze­go, co wyda­rzy­ło się wcze­śniej. Czy Jolan­ta jest nadal Jolantą?
  3. Kaje­tan pod­dał się tele­por­ta­cji na inną pla­ne­tę. Jego cia­ło zosta­ło roz­bi­te na tysią­ce kawał­ków. Następ­nie kawał­ki jego cia­ła zosta­ły odtwo­rzo­ne i ponow­nie zło­żo­ne w celu utwo­rze­nia ory­gi­nal­ne­go cia­ła oraz oso­bo­wo­ści. Czy Kaje­tan jest nadal Kaje­ta­nem sprzed teleportacji?

PROJEKT 2 – CZY TO NADAL TY?

Nauczy­ciel pro­si uczniów o przy­nie­sie­nie na zaję­cia* dwóch zdjęć – jed­ne­go z wcze­sne­go dzie­ciń­stwa i dru­gie­go bie­żą­ce­go. Każ­dy z uczniów przy­kle­ja zdję­cia na kart­kę – naj­le­piej dużą np. for­ma­tu A3. Przy każ­dym zdę­ciu ucznio­wie wpi­su­ją cechy jako­ścio­we sie­bie jako boba­sa i sie­bie obec­nie. Mogą opi­sać, co lubi­li wte­dy i lubią teraz, czym się zaj­mo­wa­li, gdy byli maleń­cy, a czym się zaj­mu­ją teraz, w jakich rolach funk­cjo­no­wa­li wte­dy, a w jakich są obec­nie. Na zakoń­cze­nie ucznio­wie przy­go­to­wu­je się do pre­zen­ta­cji tego, co sta­no­wi, że na obu zdję­ciach jest nadal ta sama oso­ba (mogą wyko­rzy­stać dia­gram Venna).

* Pro­jekt może też być wyko­na­ny jako zada­nie reali­zo­wa­ne poza godzi­na­mi lekcji.


PDF sce­na­riu­sza do pobrania


Mar­ta Kotar­ba – z wykształ­ce­nia peda­gog i filo­zof; psy­cho­te­ra­peut­ka i nauczy­ciel­ka aka­de­mic­ka w stop­niu dok­to­ra. Sta­le poszu­ku­je nowych inspi­ra­cji. Pasjo­nat­ka filo­zo­fo­wa­nia z dzieć­mi, inno­wa­cji peda­go­gicz­nych oraz meto­dy pro­jek­tu w edu­ka­cji (PBLpro­ject-based lear­ning). Naucza ety­ki w Spo­łecz­nej Szko­le Pod­sta­wo­wej nr 26 STO im. prof. Jigo­rō Kanō, a tak­że wykła­da we Wszech­ni­cy Pol­skiej Szko­le Wyż­szej w War­sza­wie. Jed­no­cze­śnie pro­wa­dzi pry­wat­ny gabi­net psy­cho­te­ra­pii na war­szaw­skim Moko­to­wie. Dużo czy­ta, nie­co pisze, dzia­ła spo­łecz­nie. Inte­re­su­ją ją ludzie, ich wybo­ry i dro­gi, któ­ry­mi podą­ża­ją. Nigdy nie odmó­wi fili­żan­ki dobrej kawy!

Najnowszy numer można nabyć od 5 maja w salonikach prasowych wielu sieci. Szczegóły zob. tutaj.

Numery drukowane można zamówić online > tutaj. Prenumeratę na rok 2021 można zamówić > tutaj.

Dołącz do Załogi F! Pomóż nam tworzyć jedyne w Polsce czasopismo popularyzujące filozofię. Na temat obszarów współpracy można przeczytać tutaj.

4 komentarze

Kliknij, aby skomentować

  • Zmia­ny! Zmia­ny! Potrzeb­ne są zmia­ny, koniecz­ne są zmia­ny, bo jeśli nic się nie zmie­ni, może nadejść dzień rebe­lii!” /Dezerter+Skandal/

    • Tak, dobra pio­sen­ka w kon­tek­ście tej lekcji 😉 

      Ewo­lu­cja prze­cież trwa
      Wszyst­ko musi ulec zmianie:

      A nawet moż­na pójść krok dalej i powie­dzieć, że tekst chy­ba z lat 80 dość dobrze komen­tu­je obec­ną sytuację… 

      Pozdra­wiam serdecznie,
      Marta

      • Ok, zatem może i to się przy­da, i posłu­ży do wytłu­ma­cze­nia świa­ta /dzieciom, i nie tylko!/, klasyk:
        “Takim jestem, takim bede, czy­żem dziw­karz, czy też pede, socy­ali­sta, czy faszy­sta, ja w tym serze jako gli­sta!” /SI Wit­kie­wicz, Szew­cy, dramat/
        =-O 😉 🙂 :-! :O 😀 O:-)

      • Albo może jesz­cze to, ku pozna­niu m.in. toż­sa­mo­ści, samo­świa­do­mo­ści, sensu:
        “Wszyst­kie zwie­rzę­ta są rów­ne, ale nie­któ­re /zwierzęta/ są rów­niej­sze!” /G. Orwell, Fol­wark zwie­rzę­cy, przy-powieść, para­bo­la, meta­fo­ra etc…/.
        Zno­wu jak bar­dzo dziś jest to akuellite!
        000OOODDD

55 podróży filozoficznych okładka

Wesprzyj „Filozofuj!” finansowo

Jeśli chcesz wesprzeć tę inicjatywę dowolną kwotą (1 zł, 2 zł lub inną), przejdź do zakładki „WSPARCIE” na naszej stronie, klikając poniższy link. Klik: Chcę wesprzeć „Filozofuj!”

Polecamy